Wątek: Lotniska III/3 DM 01 - 17 września 1939r.

CZĘŚĆ XVI - Ostatnia
CZESŁAW KAZECKI – ZWYCIĘSTWA POWIETRZNE III/3 DYWIZJONU MYŚLIWSKIEGO LOTNICTWA ARMII „POZNAŃ” – W DNIACH 1-17. IX. 1939 ROKU – WG ICH ILOŚCI Z POSZCZEGÓLNYCH LOTNISK DZIAŁAŃ BOJOWYCH

W niniejszym artykule poświęconym działalności bojowej III/3 DM podane zostaną w wielkim skrócie dane o ilościowych zwycięstwach uzyskanych z poszczególnych lotnisk działań (zarówno tych o charakterze podstawowym jak i drugorzędnym – a więc z zasadzek myśliwskich) na szlaku bojowym dyonu w dniach 1-17.IX.1939 roku pod ich względem ilościowym (z podziałem na lotniska z których uzyskano po kilkadziesiąt zestrzeleń, po kilkanaście, w przedziale od 5 – ciu wzwyż i w przedziale 1 do 4 ; nie będą tutaj uwzględniane uszkodzenia samolotów, jakie są podawane przez stronę niemiecką – gdyż samoloty te dolatywały na swe lotniska, były szybko zaraz naprawiane i dalej odbywały swe loty bojowe nad Polską). Ponadto będą tutaj przedstawione różnorodne informacje o lotniskach polowych III/3 DM – w szerokich aspektach ich działalności bojowej, w tym także i dane nowe, czy „nieco mniej może znane”.

I) – Lotniska pod względem ilości uzyskanych z nich zwycięstw powietrznych.

I – Lotniska podstawowe z największą ilością uzyskanych zwycięstw powietrznych – wg informacji z wszystkich możliwych źródeł danych :

IA – Z liczbą ponad 50 uzyskanych zestrzeleń :

Lotnisko podstawowe w Dzierznicy z dni 1-4. IX. 1939 roku :

1.IX. – 18 + 1 X (14 He-111, 2 Bf-109, 1 Ju-52, 1 samolot nieznanego typu z rejonu Wielunia) + 1 niepewny co do zestrzelenia z lotniska w Dzierznicy : He-111 rok produkcji 1938 – „z Dębca w Poznaniu” - który równie dobrze mógł być zestrzeleniem P-11 z Bazy nr 3 z Ławicy, ewentualnie P-11 - z lotniska podstawowego z Dzierznicy ?

2.IX. – 15 + 1 X (6 + 1 X He-111 – z lasów na zachód od Nekielki i Grabów, 2 Do-17 – rozpoznawcze, 2 Do-17 - bombowce, 2 Bf-109, 1 Bf-110, 1 Hs-126, 1 Ju-52).

3.IX. – 10 (7 He-111, 3 Bf-109).

4.IX – 11 (6 He-111, 4 Ju-52, 1 Bf-109).

Razem – 54 + do 2 X (33 He-111, 8 Bf-109, 6 Ju-52, 2 Do-17 bomb., 2 Do-17 rozpozn., 1 Bf-110, 1 Hs-123, 1 samolot nieznanego typu z rejonu Wielunia + 1 a max. 2 He-111 typu X – a więc jako nie wyjaśnionych w pełni co do faktu rzeczywistego ich zaistnienia ; co dotyczy głównie „He-111 z Dębca”).
__________________________

IB - Z liczbą 30 - 40 zestrzeleń :

Lotnisko podstawowe w Osieku Małym 5-6-7. IX., jako lotnisko działań równoległych z lotniskiem Ostrowy po południu 7.IX. i jako zasadzka z dni 9 i 10.IX.

5.IX. – 5 (3 He-111, 2 „Ju-86” – a raczej Do-17).

6.IX – 21 + 1 PR (prawdopodobny) / (6 He-111, 4 Bf-109 + 1 PR Bf-109 – wg inf. z „Żółtego Tygrysa” nr 7/75, 3 Do-17Z bomb., 2 + 1 „Ju-86” a raczej 2 Do-17, 2 Bf-110, 1 Do-17 bomb., 1 Hs-126, 1 Ju-52).

7.IX. – 7 (4 He-111, 1 Do-17 bomb., 1 Bf-110, 1 Bf-109).
7.IX. po południu - jako lotnisko działań równoległych z lotniskiem podstawowym Ostrowy – 1 + 1 PR X (1 Bf-109 + 1 Bf-109 PR typu X – z rejonu miejscowości Dąbie i rzeki Ner),

9.IX. – jako zasadzka – 1 (Bf-109).

10.IX. – jako zasadzka – 1 (Bf-110).

Razem – 36 (w tym 2 z zasadzek) + 1 PR + 1 PR (X) / (13 He-111, 9 Do-17, 7 Bf-109 + 1 PR + 1 PR – X, 4 Bf-110, 1 „Ju-86”, 1 Ju-52, 1 Hs-126).

___________________________

II – Lotniska z liczbami zestrzeleń od 10 do kilkunastu :

1) – Mnich – podstawowe w dniach 11-14.IX.

11.IX. – 3 (3 He-111).
12.IX. – 9 (6 He-111, 2 Hs-126, 1 Bf-109).
13.IX. – 2 (He-45 lub He-46, Do-17 rozpozn.).
14.IX. – 1 (Hs-126).

W sumie – 15 (9 He-111, 3 Hs-126, 1 Bf-109, 1 He-45 lub He-46, 1 Do-17 rozpozn.).
-------------------------------------

2) – Kobyle Pole – zasadzka z dni 2, 3 i 4.IX.

2.IX. – 6 ( He-111J, He-111, He-111P – który wylądował na spodzie kadłuba na swym lotnisku w III Rzeszy - mając 30 % uszkodzenia, Do-17F2 rozpozn., Do-17 rozpozn., Ju-86 ).

3.IX. – 6 + 1 X (4 He-111, 2 Ju-86 + 1 Ju-86 X – jako ewentualne drugie zestrzelenie d-cy 131.EM ).

4.IX. – 2 (Do-17, Ju-52).

W sumie – 14 + 1 X (8 He-111, 3 Do-17, 2 Ju-86 + 1 Ju-86 X, 1 Ju-52 ).

--------------------------------

3) – Ostrowy – lotnisko podstawowe z dni 7 - 11.IX.
7.IX. – 2 (He-111, Ju-52).

8.IX. – 2 + 1 X (Do-17 bomb., 1 samolot rano – ? możliwe że Do-17 – podawany jako „Ju-86”, X ? - Do-17 podawany jako „Ju-86”).

9.IX. – 3 (He-46, 2 Bf-109E).

10.IX. – 2 (Bf-110).

11.IX. – 1 (He-111).

W sumie – 10 + być może 1 X (2 He-111, 2 Bf-109, 2 Bf-110, 1 Ju-52, 1 Do-17 bomb., 1 He-46, 1 samolot nieznanego typu – być może Do-17 – podawany jako „Ju-86” lub inny).

------------------------------------------

4) – Luszyn – lotnisko podstawowe z dni 14 -16.IX.

15.IX. – 5 (3 He-111, 1 Hs-126, 1 Do-17F rozpozn.).

16.IX. – 5 (1 Do-17P rozpozn., 1 Hs-126, 1 He-46C, 1 Bf-109, 1 Ju-52).

W sumie – 10 (3 He-111, 2 rozpoznawcze Do-17, 2 Hs-126, 1 Ju-52, 1 Bf-109, 1 He- 46C).

---------------------------------------------------

5) – Przyborowo – zasadzka myśliwska o kryptonimie „Czerniejewo” z dni 6 - 8.IX.

6.IX. – 3 + 1 PR (2 He-111, 1 Ju-87B, 1 Bf-109 prawdopodobnie PR).

7.IX. – 2 PR (He-111 PR, Bf-109 PR).

8.IX. – 4 (Bf-109).

W sumie – 7 + 3 PR (4 Bf-109 + 2 Bf-109 PR, 2 He-111 + 1 He-111 PR, 1 Ju-87B).
Zapewne nie wszystkie zestrzelenia z tej zasadzki zostały wykryte – zatem mogło ich razem być więcej niż 10.

-----------------------------

Razem z tych 5 lotnisk (w tym 2 zasadzek) : 15 + (14 + 1 X) + (10 + być może 1 X) + 10 + (7 + 3 PR) = 56 + 3 PR + 1-2 X.
____________________________

III – Lotniska z liczbą 5 zestrzeleń i powyżej 5 :

1) – Zasadzka myśliwska Nałęcz („Gębarzewo”) z dni 3 – 4.IX.

3.IX. – 5 (5 He-111P).

4.IX. – 3 (He-111, Do-17Z rozpozn., Ju-52).

W sumie – 8 (6 He-111, 1 Do-17Z rozpozn., 1 Ju-52).

-----------------------------------------

2) – Zasadzka Janków („Kalisz”) z dni 1 - 3.IX.

2.IX. – 5 (3 Do-17 bomb., 1 Ju-52, 1 Hs-126).

3.IX. – 2 + 1 X (Do-17 bomb., Bf-109, X - Bf-109 jako ewentualnie drugi zestrzelony samolot myśliwski ? ).

W sumie – 7 + 1 X (4 Do-17 bomb., 1 Ju-52, 1 Hs-126, 1 a może 2 ? Bf-109).

------------------------------------------------

3) – Zasadzka „Ślesin” – na płd. – zach. od Kleczewa z dni 4 - 5.IX.

4.IX. – 3 (Do-17 rozpozn., Ju-52, Do-17 bomb.).
5.IX. – 4 (3 Do-17 bomb., 1 He-111P nr fabr. 1479).

W sumie – 7 (5 Do-17 z tego 4 bombowce a 1 – rozpoznawczy, 1 Ju-52, 1He-111P).

------------------------------------------

4) – Zasadzka pobliża Wieszczyc i Woli Raciborskiej (przy lesie Sójek ) z dni 11 -14.IX.

11.IX. – 3 (2 He-111, 1 bomb. typu He-111 lub Do-17).

12.IX. – 2 (2 He-111).

13.IX. – 1 (He-111).

W sumie – 6 (5 He-111, 1 He-111 lub bomb. Do-17).

---------------------------------------
5) – Lubień - główne lotnisko lotnictwa Armii „Poznań” i „Pomorze” z 9.IX.

9.IX. – 5 + 1 X (2 Bf-109E, 1 He-111, 1 Do-17 rozpozn., 1 samolot obserwacyjny nieznanego typu + 1 Bf-109E – nie wiadomo czy będący wypadkiem lotniczym czy może zestrzeleniem ?).

-------------------------------

6) – Ławica – zasadzka III/3 DM z dnia 1.IX. i Bazy nr 3 z 1.IX.

1.IX. – 4 + 1 = 5 (2 He-111H, 2 Bf-109E, „1 bombowiec zapalony nad Starołęką w Poznaniu – przez kpt. rez. pil. Pohla” z Bazy nr 3, po południu).

W sumie z tych 6 lotnisk : 8 + (7 + 1 X) + 7 + 6 + (5 + 1 X) + (4 + 1) = 38 (w tym 1 jako z zasadzki z Bazy nr 3) + 1 do 2 X.

__________________________

IV - Lotniska z mniejszymi od 5 liczbami zestrzeleń :
IV A – Z liczbą 4 :

1) – Mączniki („Środa”) – zasadzka z dni 1. i 2.IX. :

1.IX. – 1 (Do-17 bomb.).
2.IX. – 3 (Hs-123).

W sumie 4 (3 Hs-123, 1 Do-17 bomb.).

---------------------------------------------------

2) – Zasadzka „pod Swarzędzem” (w pobliżu Zielińca - z lotniska o nazwie Kobylnica) – okresowa, krótko czasowa zasadzka wysyłana z Dzierznicy (bez personelu obsługowego), w dniach 1 i 2. IX. :

1.IX. – 2 (rozpozn. Do-17, He-111).
2.IX. – 2 (rozpozn. Do-17, He-111).

W sumie – 4 (2 rozpozn. Do-17, 2 He-111).

--------------------------------------------------------

3) – Gębarzewko na płd. – zach. od Gniezna – kilku godzinne zasadzki z dni : z popołudnia 2. i do godz. 13 : 00 z dnia 3. IX. :

2.IX. – 3 (2 He-111, prawdopodobnie rozpoznawczy Do-17).
3.IX. – 1 (He-111).

W sumie – 4 (3 He-111, prawdop. rozpozn. Do-17).

-------------------------------------------

4) – Zasadzka „Kościelec” w zachodnim rejonie Koła z dni 5. i 6.IX. :

5.IX. – 2 (2 Bf-109).
6.IX. – 2 (2 He-111).

W sumie – 4 (2 Bf-109, 2 He-111).

Razem z powyższych 4 zasadzek : 4 + 4 + 4 + 4 = 16.

___________________

IV B – Z liczbą 3 :

1) – Zasadzka „Turek” (prawdopodobnie w majątku Żdżary, w płd. rejonie miasta) – 3.IX.

3.IX. – 3 (samoloty nieznanych typów – wg informacji z książki – być może na podstawie londyńskiego maszynopisu z 1947 roku).

----------------------------------------

2) - Zasadzka przy lesie Lipin, koło Maciejewa, położona w obszarze Koło – Sompolno – na dawniejszym, awaryjnym lądowisku trasowym dla samolotów PLL „LOT” – w dniu 8.IX.

8.IX. – 3 (2 He-111, 1 Bf-110).

Razem z obydwu zasadzek : 3 + 3 = 6

______________________

IV C – Z liczbą 2 :

1) – Zasadzka Biedrusko w płn. stronie Poznania – 1.IX. – 2 (możliwe, że BF-110, możliwe, że „staranowany” samolot rozpoznawczy koło Starczanowa w rejonie Biedruska).

-----------------------------------------------

2) – Płaczki („Śnieciska”) – zasadzka z dni 1 i 2. IX.

1.IX. – 1 (prawdopodobnie He-111).
2.IX. – 1 (Ju-52).

W sumie – 2.

---------------------------------------------------

3) – Zasadzka Iwno (Iwno – Libartowo) położona na płd. – zach. od Siedlec – 2.IX. (krótko czasowa) - 2 (2 Bf-109).

---------------------------------------------------

4) - Zasadzka Gułtowy koło Karolewa - z dni 1-3.IX. – w dniu 3.IX. – 2 (Ju-86, He-111).

----------------------------------------------

5) – Zasadzka Cerekwica w rejonie Żnina z dni 3. i z rana 4.IX. : 3.IX. – 2 (He-111, Do-17P rozpozn.).

-----------------------------------------------

6) – Zasadzka Piotrowo – w rejonie Krzesin – 5.IX. – 2 (He-111, Do-17).

Razem z 6 ciu zasadzek : 6 x 2 = 12.

_____________________________

IV D – Z liczbą 1 :

1-1X) – Nieustalone dobrze lotnisko zasadzki – z której został w dniu 2.IX. zestrzelony 1 He-111 – który wpadł w bagna Osińca w płd. – wsch. rejonie Gniezna (Żydowo, Gębarzewko ?, może Dzierznica ? ).

-----------------------------------------------

2) – Puszczykowo Zaborze w płn. – zach. rejonie Kostrzyna – zasadzka z dni 1-4.IX. : 3.IX. - 1 (He-111).

---------------------------------------------------

3) – Malczewo – zasadzka w płd. - zach. rejonie Witkowa, z dnia 3.IX. – 1 (Bf-110).

--------------------------------------------

4) – Tulce koło Żernik w dość dalekim, płd. rejonie Swarzędza – zasadzka z dni 4 i 5. IX. – 1 (albo rozpoznawczy Do-17 albo He-111 w dniu 4.IX.).

--------------------------------------------

5) – „Turek” – zasadzka w rejonie pomiędzy Turkiem a Uniejowem w dniach 4. i 5.IX. – 1 (prawdopodobnie Hs-126 w dniu 4.IX.).

----------------------------------------------

1 X) – Albo Piotrowo albo może Tulce – 5.IX. - 1 (Bf-109).

-----------------------------------------------

6) - Mchówek – zasadzka z dni 6.-7.IX. ; 7.IX. – 1 (He-111).

------------------------------------------------

7) – Chotel – zasadzka niedaleko Izbicy z dnia 8.IX. – 1 (Do-17 rozpozn.).

---------------------------------------------

2 X) – Albo Chotel przy dniu „8.IX” albo Lubień przy dacie 9.IX – 1 (He-111 – z pola Kolonia Piaski przy Lubrańcu).

-----------------------------------------------

8) – Krośniewice – park Błonie – zasadzka z dni 10. i 11.IX. ; 10.IX. – 1 (He-111).

-------------------------------------------------

9) – Siemianów płn. rejonie Kutna – zasadzka z dni 11. i 12.IX. ; 11.IX. – 1 (He-111).

-------------------------------------------------

10) – Sklęczki w płd. – wsch. stronie Kutna – zasadzka z 13.IX. – 1 (Do-17F rozpozn.).

-------------------------------------------------

11) – Albo zasadzka Sieraków (w stronę Sklęczek) albo Bielawki (w stronę Sierakowa) we wschodniej stronie Kutna – 13.IX. – 1 (He-111).

--------------------------------------------------

12) – Możliwe, że zasadzka „Orłów” – 14.IX. – 1 bombowiec – wg inf. z książki : Ferdynand Zamojski – „Chłopiec znad Bzury”.

-----------------------------------------------

13) – Przygodne pole startu w dniu 17.IX. w pobliżu miejscowości Łąck (w płd. rejonie Płocka) – 1 (Hs-126) – zestrzelenie dokonane poza wiedzą w nieistniejącym już, gdyż rozwiązanym III/3 DM.


W sumie : 14 + 1 X.

_____________________________

V – Zestrzelenia prawdopodobne przez pilota nie będącego już w składzie III/3 DM i poza wiedzą w dyonie :

1) – 10. IX. – podczas przelotu kpr. pil. Skarbeckiego z lotniska w Ostrożcu w rejonie Łucka do Bazy naprawczej w Brześciu nad Bugiem – 1 PR (Fi-156 Fieseler).

--------------------------------------------

2) – 11.IX. – podczas przelotu kpr. pil. Skarbeckiego z Brześcia nad Bugiem do płn. rejonu Sochaczewa – 1 PR (Hs-126).

W sumie – 2 PR (Fi-156, Hs-126).

===========================

II) - Ilości zwycięstw powietrznych z lotnisk podstawowych jako z lotnisk operacyjnych wraz z sieciami zasadzek :

1) - Dzierznica – 1-4.IX. – około 55 + 1 X
Sieć zasadzek z 1-4.IX. :
Ławica – 4 (piloci z zasadzki) + 1 z Bazy nr 3,
Biedrusko – 2,
„Kobylnica” – 4,
„Śnieciska” – 2,
Mączniki – 4,
być może Żydowo park – 1,
„Iwno” – 2 ,
Gębarzewko – 4,
Puszczykowo Zaborze – 1,
Malczewo – 1,
Gułtowy – 2,
Cerekwica – 2,
Janków – 7 + 1 X,
„ Turek” – 3,
„Tulce” – 1,
Kobyle Pole – 14 + 1 X,
Nałęcz – 8,
„Ślesin” – 3,
Turek – Uniejów – 1.
W sumie zasadzki – 66 + 2 X
Razem – 121 + 3 X + 1 z Bazy ne 3.

2) – Osiek Mały 5-7.IX. – 34 + 2 PR (w tym 1 PR - X)
Zasadzki :
Piotrowo – 2,
Piotrowo lub Tulce – 1 X,
„Ślesin” – 4,
Przyborowo – 3 + 1 PR,
Kościelec – 4.
W sumie zasadzki – 13 + 1 PR + 1 X Razem – 47 + 3 PR (w tym 1 typu X) + 1 X.

3) – Ostrowy – 10 + 1 X
Lubień 9.IX. – 5 + 1 X
Zasadzki :
Przyborowo – 4 + 2 PR,
Mchówek – 1,
„Lipiny” – 3,
Chotel – 1 + 1 X,
Osiek Mały – 2,
Krośniewice park Błonie – 1.
W sumie zasadzki – 12 + 2 PR + 1 X.
Razem – 27 + 2 PR + 3 X.

4) – Mnich - 15
Zasadzki :
Siemianów – 1,
Sklęczki – 1,
Sieraków lub Bielawki – 1,
Wola Raciborska – 6.
W sumie zasadzki – 9.
Razem – 24.

5) – Luszyn – 10, Zasadzka „Orłów” – możliwe, że 1.
Razem – 11.
---------------------------------------------

Razem z lotnisk operacyjnych :

Dzierznica - 121 + 3 X Osiek Mały - 47 + 3 PR (w tym 1 X) + 1 X
Ostrowy - 27 + 2 PR + 3 X
Mnich - 24
Luszyn - 11
--------------------------------------
Łącznie - 230 + 5 PR (w tym 1 X) + 7 X
------------------------

6X) – Zestrzelenia spoza III/3 DM :

- Ławica – 1.IX. – 1 (pilot z Bazy nr 3),
- 2 zestrzelenia prawdopodobne na trasach przelotowych kpr. pil. Skarbeckiego (pilota spoza już III/3 DM),
- 1 zestrzelenie kpr. pil. Mazura z dnia 17.IX. – po fakcie rozwiązania III/3 DM.
__________________________

Zwycięstwa z okresu dni 1.IX. – 9.IX. oraz podczas Bitwy nad Bzurą 10.IX. – 17.IX. :

1-4.IX. – Dzierznica - 55 + 1 X
Zasadzki 1-4.IX. - 66 + 2 X + 1 - pilot z Bazy nr 3
5-7.IX. – Osiek Mały - 34 + 2 PR (w tym 1 PR – X)
Zasadzki 5-7.IX. - 13 + 1 PR + 1 X
7-9.IX. – Ostrowy - 7 + 1 X
Zasadzki 7-9.IX. - 11 + 2 PR + 2 X
Lubień 9.IX. - 5 + 1 X
W sumie 1-9.IX. - 191 + 5 PR (w tym 1 X) + 8 X + 1 zestrzelony z Bazy nr 3
Średnio - 21/1 dzień

Z okresu Bitwy nad Bzurą :

10-11.IX. – Ostrowy - 3
Zasadzki 10-11.IX. - 2
11-14.IX. – Mnich - 15
Zasadzki 11-14.IX. - 9
15-16.IX. - Luszyn - 10
Zasadzka „Orłów” - 1
17.IX. – „Łąck” - 1
Razem - 41 + 2 PR spoza bitwy („kpr. pil. Skarbeckiego z 10. i 11.IX.”)
Średnio – blisko 6/1 dzień
_________________________

Zwycięstwa powietrzne z I., II. i III go tygodnia wojny :

I Tydzień – Lotnisko Dzierznica z zasadzkami : 121 + 3 X + (1 z Bazy nr 3)
5-7.IX. – razem - 50 + 5 PR (w tym 1 X) + 1 X
W sumie : 171 + 5 PR (w tym 1 X) + 4 X + (1 z Bazy nr 1) – średnio 24 /1 dzień

II Tydzień – dni 8-9.IX. – 19 + 3 X
Dni 10-14.IX. – 30 + 2 PR poza III/3 DM
W sumie – 49 + 2 PR poza III/3 DM – średnio 7/1 dzień

III Tydzień – dni 15-16.IX. + 17.IX. – 10 + 1 z 17.IX. = 11 – średnio 5 lub 4/dzień ==============================

III) - Zestrzelone samoloty Luftwaffe – wg lotnisk działań P-11 – podane oficjalnie przez stronę niemiecką (z niektórymi dokonanymi poprawkami) :

1) – Kobyle Pole – 2. IX. – 2 (Do-17F, He-111J – obydwa : ppor. pil. Gedymin) – obydwa zniszczone.
2) – Nałęcz („Gębarzewo”) – 3.IX. - He-111P - który wylądował przymusowo w III Rzeszy jako lekko uszkodzony (sierż. pchor. pil. Maliński).
3) – Cerekwica („Żnin”) – 3.IX. - Do-17P rozpoznawczy – por. pil. Moszyński.
4) – Osiek Mały – 6.IX. – 2 Do-17Z bombowce – prawdopodobnie kpr. pil. Matuszak i kpr. pil. Żerkowski. Jeden z tych Dornierów uległ zniszczeniu (spaleniu) na ziemi – przez swą załogę.
5) – Ostrowy – 9.IX. – 2 ( He-46 – pilot ?, samolot zniszczony, Bf-109E – ppor. pil. Kabat ; niemiecki samolot rozbity przy przymusowym lądowaniu - w 100 %).
6 X) – Lubień – 9.IX. – Bf-109E z rejonu Stargardu (nie wiadomo czy był to wypadek lotniczy czy może drobne uszkodzenie od ognia P-11 - skutkujące ostatecznie faktem „zestrzelenia”). Ewentualny polski pilot - ? Uszkodzenie – 30 %. 7) – Zasadzka Sklęczki na południowy - wschód od Kutna – 13.IX. – Do-17P rozpoznawczy - pilot ?
8) – Mnich – 13.IX. – He-45 lub He-46 – d-ca dyonu, samolot uległ zniszczeniu. ? ) – Mnich - 14.IX. – Hs-126 – kpr. pil. Mazur – zestrzał niepotwierdzony z braku dokumentacji a podany jako ewentualnie „przypuszczalny’.
9) – Luszyn – 15.IX. – rozpoznawczy Do-17F - ppor. pil. Wapniarek.
16.IX. – 2 (Do-17P rozpozn. – w miejscowości Babsk – zestrzał podany dopiero w roku 2024 – przez Pana Łukasza Łydżbę oraz He-46C – obydwa z konta ppor. pil. Wapniarka – który uległ zniszczeniu).

Razem : do 13 zestrzelonych samolotów (zniszczeniu uległo jedynie 7 z nich a reszta jest podawana jako „samoloty jedynie uszkodzone” lub „lekko uszkodzone” w granicach do 20 – 30 %).

Do niewykrytych prze mnie samolotów i punków końcówek ich lotu – należą samoloty z lotnisk : lp. 2, 3, 4, 5, 6 X, 9 – w sumie 9 + 1X podanych samolotów.

Pomiędzy danymi niemieckimi a polskimi informacjami typu pisemnego (dwa „Dzienniki…” - opracowane w latach 1939 i 1944, inne źródła londyńskie, publikacje płka Adama Kurowskiego, dra Jerzego Pawlaka, Jerzego B. Cynka, Tomasza J. Kopańskiego, różne publikacje warszawskie, poznańskie, wielkopolskie - w tym Łukasza Łydżby, lokalne itp.) – są bardzo kolosalne i wielkie różnice, niezwykłe dysproporcje i potężne sprzeczności. W bardzo licznych przypadkach - sprawdzone zestrzelenia samolotów niemieckich w moich terenowych poszukiwaniach ustnych (gdyż taki sobie obrałem ich cel – a starałem się to w miarę moich możliwości robić dobrze, poprawnie i skutecznie) – potwierdzają owe większe ilości zwycięstw III/3 poznańskiego DM - podawane dawniej przez stronę polską. Polscy i londyńscy powojenni autorzy (z lat : 1946 – po lata 90 te) – wcale tutaj nie kłamali w tym zakresie i nie oszukiwali nas (jak to interpretuje strona niemiecka - niby to wielce zawyżanymi liczbami. Wręcz przeciwnie - za każdym razem podawali oni zaniżone ilości zwycięstw dla III/3 DM (mimo iż zwyżkowali z liczby wyjściowej 31 na minimalnie większe, jak : 32, 34, 35, 36, 36 + 1, 36 + 2). Niestety – nasze podawane liczby mają się one zupełnie nieadekwatnie do danych przedstawianych przez stronę niemiecką (co dotyczy wszystkich dni walk powietrznych od 1 go do 17. IX., jak też każdego z tych dni z osobna). Owszem, owe „Dzienniki …” i inne opracowania czy notatki londyńskie, zestawienia Komisji Bajana są bardzo skromne i nieścisłe w przypadku dość licznych dat zestrzeleń i innych zdarzeń – lecz w sumie nie są one aż takie wcale błędne, wyolbrzymione, czy „wyssane z palca, z sufitu czy może z kapelusza” - jak do nich obecnie podchodzi strona niemiecka. Po 50., a nawet po 60. latach od 1939 roku – szło w terenie (na dużych obszarach Wielkopolski i w dawnej strefie Bitwy nad Bzurą) uzyskiwać całkiem pozytywne i dobre potwierdzenia bardzo wielu uzyskanych zwycięstw powietrznych - uzupełnianych ponadto kilkudziesięcioma dalszymi, innymi i nieznanymi dotąd (około 60 cioma kilkoma natury ustnej). Dysproporcja ilościowa (wszelkiego typu i rodzaju polskich danych typu pisemnego – wynosi tu liczbowo 13 razy (około 170 zestrzeleń ze źródeł polskich : 13 niemieckich) a wraz z moimi danymi uzyskanymi ustnie – aż ponad 17 razy (230 : 13). Nawet gdyby przyjąć tutaj jakiś margines błędów - kilku % – 10 % czy może i więcej ; max. do 20 % po stronie polskiej (z około 70 ciu paru zestrzeleń „typu pisemnego” – a więc 7-14 tu - których nie zdołałem w swych sprawdzeniach i badaniach terenowych z różnych przyczyn i powodów wykryć oraz potwierdzić ; m. in. skutkiem swej dalece jeszcze niepełnej wiedzy przed 2000 rokiem) – to i tak owe proporcje ilościowe są wręcz „makabrycznie” wielkie, gdyż około 16 krotne. Jest to dysproporcja i gigantyczna rozbieżność - nie mieszcząca się po prostu w głowie i wyglądająca na zupełnie absurdalną i na absolutnie wręcz niewiarygodną i niedorzeczną. Ja tutaj starałem się przede wszystkim nie używać żadnych, najmniejszych choćby kłamstw, przeinaczeń, siłowego naginania i naciągania faktów oraz jakichś oszustw (choć wymieniam tu też wcale nie aż tak małą grupę zestrzeleń niejasnych, bardzo lakonicznych, niepewnych, wątpliwych, niewyjaśnionych, dwuznacznych, z pogranicza danych typu pomyłkowego itp.). Wcale to nie znaczy - że w zakresie tego tematu nie popełniłem żadnego czy jakiegoś błędu. Jak każdemu autorowi – przydarzały się one także i mnie (a to w trakcie pisania coś pominąłem, o czymś zapomniałem, coś błędnie napisałem, czegoś nie sprawdziłem dobrze lub w porę nie wykryłem jakiegoś błędu, a czasem to wynikło też ze złej interpretacji uzyskiwanych danych ustnych i typu pisemnego czy niekiedy z błędnego kojarzenia paru różnych faktów ze sobą, czy nie zawsze najlepszej próby ich właściwego wyjaśnienia, przedstawienia, itp.). Niestety, nie ma ludzi zupełnie nieomylnych i każda publikacja na temat III/3 DM zawiera jakieś mankamenty i różnorodne - mniejsze czy większe błędy - wynikające czasem z niewiedzy lub właśnie z dość często podawanych niezbyt prawidłowych, mało dokładnych, niesprawdzonych, niepotwierdzonych, szczątkowych różnych informacji i nie zawsze ich odpowiedniej, najwłaściwszej weryfikacji i interpretacji. Dużo pierwotnej winy w tym zakresie ma sam były dowódca poznańskiego dyonu z powodu – niestety – dość słabej swej pamięci po dziesiątkach już dni - o całych setkach (a nawet tysiącach) przeróżnych zdarzeń w owych 17 dniach wojny. Nie stanęły też na wysokości swego zadania poszczególne komisje historyczne w Wielkiej Brytanii w latach 1940 - 1946 (do 1947 włącznie) – które w zasadzie nie brały pod uwagę oświadczeń 21 pozostałych byłych pilotów z III/3 DM - jacy znaleźli się tam - począwszy od lata 1940 roku. Coś tutaj w owych danych niemieckich jest wielce i znacznie „nie tak” - jak to powinno być (a dotyczy to nie tylko sprawdzanego przeze mnie na przestrzeni licznych lat - III/3 DM – lecz także wszystkich polskich dywizjonów myśliwskich z 1939 roku). Pojawia się tutaj też pytanie – dlaczego Polska zawsze musi się dostosowywać do historii i narracji jak nie narzuconej nam wcześniej przez były już ZSRR, tak teraz przez Niemcy, jakby nie wolno było nam mieć swojej, własnej, polskiej ?
Obecnie w Polsce preferowana jest w naszej publicystyce lotniczo – wojskowo – historycznej - niemiecka narracja historyczna odnośnie spraw lotniczych z 1939 roku. Dobrze przyjmowane są (i recenzowane są) – wszystkie te publikacje i książki – gdzie każdy niemiecki zestrzelony samolot podany przez stronę niemiecką ma pełne potwierdzenie z naszej strony (jednakże - bez podawania innych i dalszych zestrzeleń – z naszych źródeł), natomiast bardzo niemile są widziane te podawane zestrzelenia przez stronę polską – na które nie ma potwierdzeń (także zgody i aprobaty) - ze strony dokumentacji niemieckiej. Ja tutaj podając liczbę około 230 zestrzeleń samolotów Luftwaffe (plus kilka - kilkanaście prawdopodobnych i niewyjaśnionych) – jestem tutaj bardzo, ale to bardzo przykro widzianym gościem w tej całej problematyce. Szanowani bardzo są tu jedynie ci – którzy na prawie 90, czy na 90 parę procent zgadzają się owe niemieckie dane, jak np. Pan Łukasz Łydżba – autor kilku książek i bardzo licznych artykułów w periodykach lotniczo – wojskowo – historycznych (któremu przekazałem dość dużo swoich różnych materiałów o III/3 DM, uzyskując od niego w zamian kilka cennych dokumentów londyńskich i niemieckich). Ja nie po to poświeciłem około 20 długich lat swoich sprawdzeń i badań terenowych na obszarze blisko 30 000 kilometrów kwadratowych, swego czasu wolnego (narażając się podczas swej zawodowej służby wojskowej na lotnisku w Powidzu - na ewentualne kary przy wielokrotnym, zupełnie nielegalnym opuszczaniu swego garnizonu na czas kilku czy kilkunastu godzin lub na 1-2 dni w soboty i niedziele) a także poświęconych swych własnych pieniędzy na owe sprawdzania i podróże - żebym teraz miał się zupełnie i absolutnie poddać, wszystko to nagle i całkowicie unicestwić, zaprzeć się samemu sobie i obrócić w niwecz to wszystko – co mozolnie i skrupulatnie wychwytywałem, zbierałem (wszelkie możliwe okruchy różnych informacji i wiadomości). Nie mogę tego co przez całe długie uzbierałem - w jednej chwili unieważnić i mówić jak wszyscy jednym chórem – że jedynie dobre informacje pochodzą ze strony niemieckiej - a nasze, polskie - są niby „zupełnie nic nie warte” (a więc m. in. dane płka Mieczysława Mumlera ; u – z dwoma kropkami, płka Władysława Zaczkiewicza, Komisji Bajana – choć można mieć tu szereg zastrzeżeń, płka pil. Wacława Króla, płka nawig. Adama Kurowskiego, dra Jerzego Pawlaka, dra Zenona Szymankiewicza z Poznania a także i Jerzego B. Cynka) - a w największym stopniu te moje - i że są one teraz „bez żadnego i najmniejszego znaczenia”. Nie, na to nie ma i nie będzie nigdy żadnej zgody z mojej strony ! Gdyby niemiecka liczba zestrzeleń 12-13 była w pełni dobra i prawdziwa, wiarygodna oraz niepodważalna, to miałbym prawo uzyskać na obszarze Wielkopolski jedynie informacje o 4 zestrzeleniach, w strefie byłej Bitwy nad Bzurą o 6-7, o 1 na Pomorzu (w obecnym województwie Kujawsko – pomorskim) i o 1 w dawniejszej III Rzeszy (być może na terenie obecnej Polski ?). Skąd, dlaczego i jakim „to przede wszystkim prawem” uzbierałem ich 160 + 70 wyszukałem dalszych – podanych w przeróżnych polskich źródłach typu pisemnego (w tym także i w wielu źródłach londyńskich) - ? – oto jest pytanie ! Jednakże to co w owym obszarze odkryłem - to w absolutny sposób podważa ową super doskonałość niemieckiej liczby „12-13” a zarazem ogólnej sumy jako 40 łącznych polskich zestrzeleń wrześniowych. Z naszymi danymi co do III/3 DM - informacje niemieckie zgadzają się zaledwie odnośnie 5 samolotów z ich liczby 12-13, a pozostałe 7-8 – są zestrzeleniami nowymi, dotąd nieznanymi i innymi niż nasze (1-3.IX., 2-6.IX., 2 + 1 X – 9.IX., 1-13.IX., 1-2 -16.IX.).
Nie ukrywam tutaj też strat własnych, które faktycznie były większe od podawanych oficjalnie przez stronę polską czy niemiecką (minimum 21 zestrzelonych P-11 – z których minimum 13 zostało zniszczonych a 8 P-11 zostało wysłanych na tyły frontu - jako niezdatnych już do lotów bojowych), natomiast 2 dalsze – po swych zestrzeleniach zostały naprawione, 1 został „zestrzelony z opóźnionym zapłonem” 3.IX. (po walce 2.IX.) a jeden z 6.IX. stanowi niewiadomą co do faktu „wypadku czy zestrzelenia”. Nieco szerzej będzie to podane w jednym z kolejnych rozdziałów. Wg danych niemieckich – skuteczność we wzajemnym zestrzeliwaniu się była na korzyść Luftwaffe w stosunku do III/3 DM jak : około 1,8 (23:13), natomiast nasza na niekorzyść, jak 0,56.
-------------------------------

A teraz najważniejsze zestawienie z wszystkich list zestrzeleń odnoszące się do III/3 DM : polskie dane które pasują i ściśle odpowiadają informacjom niemieckim – które są obecnie obowiązkowo wymagane przy publikacjach natury historycznej odnośnie Września 1939 roku :

1) – 2.IX. – Kobyle Pole – ppor. pil. Gedymin – Do-17 (zestrzał podany przez byłego d-cę III/3 DM w 1939 roku i przez Komisję Bajana (jako „Ju-86”) - a wg powojennych badań terenowych polskich badaczy : rozpoznawczy Do-17F2).
2) – 2.IX. – Kobyle Pole – He-111 – podany w I szym opracowaniu byłego już d-cy III/3 DM we Francji w 1939 roku przy dacie „3.IX.”, a w II. – z 1944 r. – przy poprawionej już dacie 2.IX. (także przez Komisję Bajana – przy 2.IX.).
3) – „5.IX.” – faktycznie 3.IX. – zasadzka Żnin – Do-17 – przypisany w I. „Dzienniku…” podchorążemu Kabatowi jako „zestrzelony – niesprawdzony” (faktycznym zwycięzcą Do-17 - był tam tylko por. pil. Moszyński a nie jak to jest przypisywane po roku 2000 wspólnie por. pil. Moszyńskiemu z podchorążym pil. Nowakiem).
1-2 X) - 2 zestrzelone Do-17 w dniu 6.IX. – przez kaprali pilotów : Matuszaka i Kroczyńskiego – wg inf. podanej w książce : Melchior Wańkowicz – „WRZESIEŃ ŻAGWIĄCY”, w rozdziale ze stron 174-181 - „Lotnictwo w Armii gen. Kutrzeby”. Żadni polscy historycy nie brali na serio tej informacji ani w latach XX., ani XXI wieku. W roku 2002 strona niemiecka podała dane o zestrzeleniu 2 bombowców Do-17Z w obszarze na północ od Kalisza, w porze ranno – przedpołudniowej. W polskich publikacjach można zobaczyć – że są one przypisywane niesłusznie : d-cy dyonu oraz takim pilotom jak : ppor. Gedyminowi oraz podchorążemu M. Nowakowi. Najbliżej prawdy zapewne może być inf. z zapomnianej książki M. Wańkowicza.
4PR) – 9.IX. – Ostrowy – ppor. pil. Kabat – Bf-109 zestrzelony prawdopodobnie. Jedyna polska informacja została podana pisemnie w „Skrzydlatej Polsce” - nr 32 (1361) z 7.08.1977, na stronie 23, w kąciku Listy : „Prostuję nieścisłość” – Arkadiusz Krupka. Owe zestrzelenie – jako już pewne - w roku 2000 podał Pan J. B. Cynk .
5) – 13.IX. – Mnich – d-ca dyonu – „Hs-126” – podany w obu „Dziennikach…”, a także przez Komisję Bajana, lecz odrzucony w roku 2000 przez Pana Jerzego B. Cynka.
6) – 15.IX. – Luszyn – Do-17 – ppor. pil. Wapniarek – podany lakonicznie w I szym i w II gim „Dzienniku…” oraz podany również lakonicznie przez Komisję Bajana.
7) – 16.IX. – Luszyn – „Hs-126” – zestrzelony po starcie alarmowym ppor. pil. Wapniarka – podany jedynie w „Skrzydlatej Polsce” nr 39 (1713) z 23.09.1984 r., na stronie 9, z artykułu Jerzego Pawlaka – „132 ESKADRA MYŚLIWSKA” – odcinek 4 ty (ze stron 9-10, przy dniu 16 WRZEŚNIA). Wg oficjalnych polskich danych przy 16.IX. – m. in. w II gim „Dzienniku…” - zawsze było podawane zestrzelenie samolotu Hs-126 dokonane w zupełnie innych okolicznościach (i zupełnie innego „Hs-126”) – podczas lotu patrolowego klucza myśliwskiego pod dowództwem kpt. pil. Jastrzębskiego w porze ranno – przedpołudniowej.

Jak tutaj widać – jest to „bardzo, bardzo, ale to bardzo wielka i bardzo, bardzo, bardzo długa” polska lista – odpowiadająca danym niemieckim.
Na zarzuty moich oponentów – że w swoich artykułach nie stosuję się do zaleceń i do danych niemieckich – odpowiadam : tą właśnie najważniejszą z moich wszystkich opracowań i jakże tu „gigantyczną” tabelką – stosuję się do niemieckiej narracji historycznej odnośnie obydwu stron ustaleń i przedstawianych danych przez obie strony konfliktu wojennego (odnoszące się do działań III/3 DM i niemieckiej Luftwaffe). Ze strony polskiej – nic więcej już nie ma, zaś pozostałe nasze informacje są we wszystkim negowane i odrzucane przez stronę niemiecką. I tak oto wygląda współpraca historyczna i współdziałanie z ich strony.

Są to absolutnie wszystkie polskie informacje zgodne z danymi niemieckimi, w tym 4 podane w sposób oficjalny (także przez Komisję Bajana) : z 2.IX.- 2 zestrzelenia, z 13.IX. oraz z 15.IX. (po jednym). Zestrzelenie Do-17 z „5.IX.” (3.IX.) – zostało odrzucone przez d-cę dyonu w 1944 roku jak i przez Komisję Bajana i przez wszystkich powojennych polskich historyków (jedynie dr Jerzy Pawlak coś bardzo „nieśmiało” i niepewnie i nieco błędnie - wspomniał w swej książce z 1982 roku „Polskie eskadry w Wojnie Obronnej 1939” ; na stronie 56 - przy 3.IX. i przy nazwisku por. pil. Moszyńskiego na zasadzce – jakoby w Gnieźnie – Gębarzewie - o zestrzeleniu Do-17). Dwa pozostałe zestrzelenia – w tym jedno prawdopodobne z 9.IX. a drugie z 16.IX. – nie były w Polsce brane pod uwagę przez niektórych z historyków. Pan J. B. Cynk – owe prawdopodobne zestrzelenie z 9.IX. - zamienił na pewne – po raz pierwszy - dopiero w roku 2000. Wcześniej nie istniało ono w polskim obiegu historycznym, a było podane jednorazowo – jako jedna ewentualna możliwość - a nie zaistniały, pewny zupełnie fakt.
Owe zestrzelenie ostatnie – podał jedynie dr Jerzy Pawlak – lecz tylko w artykule prasowym a nie w książkach.
Innych zestrzeleń z naszych zgromadzonych danych tak podczas II wojny – jak zwłaszcza w szczególności tych zebranych i podawanych już w latach powojennych - strona niemiecka sobie wyraźnie nie życzy i zawsze będzie je negować i napiętnować (i nie ma co liczyć tu zupełnie na to – żeby kiedykolwiek mogło w tym zakresie być inaczej). Część polskich historyków już się z tymi niemieckimi wytycznymi pogodziła i w zasadzie działa na całkowite ich żądania i na ich korzyść. Ja natomiast będę tutaj oponentem i przeciwnikiem wobec nich i tak ostro postawionej (wręcz na głowie) całej tej sprawie. Tak jak my mamy - niewiadomo dlaczego - obowiązek podawania i opierania się jedynie na źródłach niemieckich – tak i oni też powinni taki obowiązek mieć – na naszych polskich. Uzurpowali sobie jednak wyłączne prawo tylko do jednostronnego przekazu historycznego (bardzo korzystnego dla nich) wobec naszej polskiej strony, a my mamy się im na 100 % poddać i podporządkować, a także nie dyskutować zupełnie o tym (i pomijać milczeniem to wszystko) – o czym oni nie chcą słyszeć i wiedzieć.

Wszystkie pozostałe podawane zestrzelenia przez stronę polską – a w największym stopniu wg moich całościowo zebranych wszystkich możliwych danych (w tym ponad 60 – jedynie metodami ustnymi) – strona niemiecka zupełnie odrzuca, neguje je, dezawuuje, dyskredytuje i absolutnie zaprzecza ich zaistnieniu, uważając je za kłamliwe, oszukańcze, „wymyślone sobie przez Polaków” - i to co najgorsze – najczęściej w wiele już lat po fakcie, podawane po wojnie przy niemalże zerowej już jakoby pamięci byłych pilotów z 39 r. (w kilka, kilkanaście czy już w kilkadziesiąt lat po II Wojnie Światowej), a szczególnie przeze mnie w 50-60 lat po 1939 roku. Ogółem przez nich zostały określane jako „zupełnie sfabrykowane i absolutnie niedorzeczne” a także jako całkowicie niezgodne z istniejącą „arcy bogatą”, „nadzwyczaj super dokładną” i „niezwykle ścisłą a więc bardzo rzetelną” oraz olbrzymią niemiecką dokumentacją historyczną z 1939 roku. Ja niestety - nie znam języka niemieckiego, gdyż w szkole średniej uczyłem się tylko rosyjskiego – i w związku z ową barierą językową - nie mam najmniejszej możliwości przeglądania owych archiwów we Freiburgu pod Francją czy może i w innych niemieckich miastach. Ponadto jako emeryt – nie dysponuję środkami finansowymi na długi pobyt w Niemczech (jedynie na 1-no czy paro dniowe tam wizyty). Po trzecie jeśli byłyby tam wymagane jakieś upoważnienia czy rekomendacje – to takowych nie posiadam. Proszę więc tu nie wysuwać zarzutów i żądań w stosunku do mnie - o niezbadanie owych niemieckich archiwów. Jest to sprawa badawcza na dłużej - przez odpowiednie polskie zespoły historyków a nie osobiście dla mnie. Tego typu i rodzaju niewłaściwe zarzuty były nieraz już mi stawiane i ostro wypominane – a ja nie czuję się tutaj niczemu winnym. Ja swój odcinek badań historycznych już dawno wykonałem w latach XX wieku z własnej i nieprzymuszonej woli. Nikt mi tego nie zlecał ani też nie nakazywał w jakiejkolwiek formie (służbowej, ani nawet nieoficjalnej, prywatnej lub hobbystycznej czy innej). Pomimo to – po zebraniu dość dużego i obfitego materiału - doświadczyłem wielkiej skali dyskredytacji, negacji, krytyki i zupełnego odrzucania moich wyników badań (jako spraw „zupełnie bezwartościowych” i nikomu ponoć w „niczym i wcale niepotrzebnych”) na przełomie XX/XXI wieku. Tak było głównie w redakcjach lotniczo – wojskowych i w wielu innych – także i tych gdzie była wydawana poznańska i wielkopolska prasa oraz periodyki natury historycznej w Poznaniu (a także i w innych, większych miastach w Wielkopolsce). Przeciwko moim danym – wysuwano zawsze lawinę wielkich kontrargumentów – natychmiast po ukazaniu się grubej monografii Pana J. B. Cynka a zaraz potem bardzo licznych artykułów i 3 książek Pana Mariusa Emmerlinga z Niemiec. Ja swoją część badań – którą na dobre powinni zajmować się polscy i wielkopolscy historycy – a nie zajmowali się zupełnie tym (w tym i na uczelniach) – wykonałem ! I to względnie pozytywnie, choć mogłem to zrobić dużo lepiej - gdybym w latach XX wieku dysponował odpowiednimi „dokumentami londyńskimi” – które uzyskałem dopiero na przełomie dwóch wieków. Sumienie własne mam z tego powodu czyste (mimo że w myśl porzekadła - zrobiłem to trochę już późno, ale jednak jest to dużo lepsze - niż wcale !). W roku 2000 i później – nieraz spotykałem się z bardzo ostrymi zarzutami od ludzi – którzy takiej kwerendy wielkich obszarów jak ja nigdy nie przeprowadzili - a uznawali się największymi autorytetami w Poznaniu i w Polsce w sprawach lotnictwa myśliwskiego z 1939 roku. Lecz rozmowa z nimi zawsze była jednostronna i w zasadzie próżna, niepotrzebna czy pozbawiona właściwie sensu. Ja mówiłem im swoje - a od nich uzyskiwałem tylko jedno wielkie pasmo zarzutów dla siebie – i to wręcz bardzo dużego kalibru – jakbym był jakimś dużym kłamcą czy nadzwyczajnym fantastą nie potrafiącym odróżnić prawdy od fałszu, dość niepospolitym (i nie spotykanym swego rodzaju) oszustem czy maniakiem lub nadzwyczaj wielkim oszołomem natury historycznej. Na nic mi się przydawały grube teczki przynoszonych przeróżnych kserokopii, w tym ze źródeł londyńskich, a także kartoteki strat Luftwaffe, gdyż było wiadomo – że Pan Cynk też głównie z nich korzystał a napisał i tak po swojemu, czyli z dość poważnym obniżeniem wyników zestrzeleń dla całości polskiego lotnictwa myśliwskiego, w tym także dla dyonu poznańskiego. Wszędzie byłem traktowany jak przeszkadzający intruz w normalnej pracy. W owych latach autorytetami odnośnie 1939 roku nie byli już : płk pil. W. Król ani płk nawig. A. Kurowski, ani tym bardziej dr J. Pawlak czy poznański dr Z. Szymankiewicz. Ja pośród nich byłem kimś „zupełnie nierozumnym”, absolutnie niepoważnym czy skrajnie oderwanym od faktycznej rzeczywistości historycznej. Były to dla mnie – niestety bardzo trudne i przykre lata z owym jednostronnym szufladkowaniem mnie i traktowaniem za nic moich zamiłowań lotniczych przez bardzo licznych znawców naszej polskiej historii lotniczej. Niejednokrotnie kpili oni z moich wieloletnich poszukiwań, z gromadzenia różnych informacji oraz ze sprawdzeń w terenie. Czynili w zasadzie z moich dociekań wiele swoistych żartów i niemalże pośmiewisk - dodając przy okazji – szereg różnych docinków i pikantnych nieraz uszczypliwości – gdyż owe moje dane były teraz zupełnie niczym ; jedynie „stekiem głupawych i nieprzydatnych zupełnie informacji” wobec tych wspaniałych - podanych w pięknej książce Pana Cynka (skrytykowanej jednak potem także przez stronę niemiecką za i tak zbyt wielki przerost informacji o polskich zestrzeleniach - podanych jako 97 – gdy powinno ich być jedynie 40) i niezwykle cennych i bardzo wartościowych publikacji z Niemiec. Tym samym zostały zaprzepaszczone moje prośby i próby uzyskania informacji od ostatnich jeszcze żyjących świadków z Poznania – m. in. odnośnie bombowca zestrzelonego 1.IX. na poznańskiej Starołęce czy ewentualnie 2 samolotów na Wildzie, w dniu także 1.IX. i paru innych z okolicy Poznania. Moje w starania w tych arkanach uzupełnienia swej wiedzy - w ostatnim dosłownie momencie swych poszukiwań - zupełnie przepadły i spełzły na niczym. Mogę to zawdzięczać owym wszechwiedzącym znawcom lotnictwa Wrześniowego w Poznaniu, którzy tak kierowali owymi sprawami – by mnie móc jak najskuteczniej uciszyć i usunąć w zupełny niebyt (możliwe, że ktoś tym wszystkim kierował telefonicznie i załatwiał taki a nie inny obrót sprawy w kilku innych poznańskich redakcjach, poza moimi plecami). Gdzie bowiem nie poszedłem – tam zawsze mówiono mi o rewelacyjnej książce największego i najwspanialszego historyka lotniczego - Pana Cynka, która dokonała wielkiego wywrotu i przewrotu odnośnie spraw lotniczych z 1939 roku. A już zupełnie rewolucyjne podejście do tego tematu nastąpiło w roku 2002. Dzięki więc takiej a nie innej postawie ludzi na owych wyższych szczeblach - moja zebrana historia o poznańskim dyonie myśliwskim - mogłaby być nieco mniej pokaleczona niż jest w obecnym czasie. Pierwszym źródłem niewiedzy o faktycznych osiągnięciach bojowych III/3 DM – była nienajlepsza pamięć swego dowódcy (42 jedynie zapamiętane zestrzelenia). Drugim – ingerencja niemieckiego wywiadu z podrzuceniem do Londynu w 1940 roku listy strat Luftwaffe jako : 220 + 46 uszkodzonych samolotów. Trzecim – komisje londyńskie – które jeszcze to zjawisko pomniejszały (na 31 + 3 zestrzelenia prawdopodobne). Czwartym powodem – brak dobrej powojennej kwerendy i sprawdzania terenowego (co można było robić poprzez szkoły podstawowe, średnie i wyższe - począwszy od 1956 roku, ewentualnie od lat 60 tych a najpóźniej od początku lat 70 tych). W latach 2000 - 2002 – nastąpiło całkowite „rozwodnienie i rozmycie oraz zaciemnienie” tego tematu w wielkiej ilości polskojęzycznych publikacji znajdujących się na polskim rynku prasowym (głównie z Niemiec) oraz wielkie wpojenie ludziom faktu, że tylko niemieckie dokumenty historyczne są dobre i prawdziwe, a polskie dane ustne spisane po kilku latach – są gigantycznie i niewiarygodnie zawyżone i tym samym nic nie warte jako materiały natury historycznej. Tak więc w tym zakresie strona niemiecka obnażyła wszystkie nasze słabości, bardzo liczne zaniedbania i zaniechania a przy okazji całkowicie nas upokorzyła na oczach Europy i świata jak żadną z innych alianckich stron II wojny, mając pod względem tego tematu po prostu „wielki ubaw” i dużo z nas śmiechu, kpin i docinków „poza naszymi plecami.” My podawaliśmy 126 zestrzeleń pewnych a historycy z Niemiec podważając to absolutnie podają jedynie 40 – a z tej liczby kilkanaście innych, nowych i nieznanych, kpiąc zupełnie tu sobie z nas. Po prostu tutaj nas zupełnie zaskoczyli i po „szwabsku wykiwali” w sposób bezdyskusyjny i ewidentny. Pod tym względem jesteśmy teraz tylko pośmiewiskiem dla nich (z czego jest niezwykle już trudno wyjść, zwłaszcza z honorem). Takie więc są ostateczne skutki zupełnego lekceważenia spraw historii i ludzi - którzy usiłowali ją nieco lepiej i szerzej odtworzyć (mających takie możliwości, zamiłowania i tendencje do nowych poszukiwań) - a którzy byli usuwani na margines i w cień niebytu. Są teraz co prawda ludzie – którzy mają ochotę to choćby minimalnie naprawić – ale jest na to już zupełnie za późno ! To co przepadło – czego nie da się już odtworzyć i odzyskać zmarnowanymi wieloma okazjami i możliwościami – to wszystko już bowiem na dobre, wręcz na zawsze – „przeminęło z wiatrem” – wg znanych słów z dawnej piosenki. Strona niemiecka – jest nad nami tą absolutnie dominującą, całkowicie spoglądającą na nas z góry, robiącą sobie z nas różne szyderstwa, kpiny i pośmiewisko (i oczywiście jest tą jedyną wygraną) a my - tą zupełnie przegraną, podporządkowaną, zdominowaną i nie mającą nic do powiedzenia (z wiecznie kłócącymi się i czyniącymi wieloletnie spory, często mało sensownymi, racjonalnymi sprawami między sobą - polskimi historykami, skaczącymi sobie do oczu o całe mnóstwa niezgodności, nieścisłości, sprzeczności w całych setek danych - jeśli nie więcej – czy wręcz o zupełne drobnostki). A więc – w sumie nieźle w tym całym temacie począwszy od roku 2000 - doigraliśmy się, z nieskończoną ilością nierozwikłanych i nierozwiązalnych problemów, przy zasianiu wielkiej dozy niewiary, wątpliwości, mnóstwa znaków zapytania i braku możliwości wyjścia z tego obronną ręką - bez poważniejszego nadszarpnięcia tutaj swego polskiego honoru. Jest to niezła tutaj dla nas lekcja pokory podczas tego nieoczekiwanego upadku owych wartości historycznych dotyczących m. in. roku 1939.

========================

IV - Lotniska polowe, zasadzki myśliwskie, chwilowe lądowiska – które nie miały zwycięstw powietrznych lub są one nieznane :

1) – 1.IX. – Zasadzka na północ od Gniezna (zapewne przy majątku Pyszczyn, na płn. od stacji kolejowej Winiary ; z 2 ma rozgałęziającymi się stamtąd liniami kolejowymi) – 2 P-11 działające tam po południu, które potem zmieniły swe lądowisko na Nałęcz – Żydowo – celem osłony opróżnianej prochowni 17 PAL-u w Lesie Miejskim. Brak danych o zestrzeleniach.

2-3) – 1.IX. – Zasadzka na nowo zbudowanym lotnisku w Bednarach, z 2 P-11 pod dowództwem ppor. rez. pil. Spornego ze 131. EM. Po stoczeniu m. in. jednej walki powietrznej nad rejonem Kobylnicy z niemieckimi bombowcami i po wykryciu tego lotniska przez Luftwaffe – zasadzka zmieniła swe miejsce działania na zachód : w Wierzenicy – pomiędzy majątkami Wierzonka a Wierzenica. O zmroku nastąpił odlot 2 P-11 do majątku w Puszczykowie Zaborzu (pomiędzy Kostrzynem a Biskupicami). Brak danych o faktach zestrzeleń z tych 2 miejsc działań owej zasadzki.

4) – Nałęcz – Żydowo - zasadzka z późniejszego popołudnia 1.IX. oraz 2. IX. – ranna zasadzka myśliwska osłony prochowni 17 PAL-u, z płd. rejonu Gniezna – z której to 2 P-11 - 1.IX. późniejszym popołudniem do zmroku jak i 2.IX. - 3 P-11 w godz. od rana do około 11:00 – startowały kursem południowym na park w Żydowie, równolegle (po wschodniej stronie) linii kolejowej z Gniezna do Wrześni. Brak danych o zwycięstwach z obu dni.

5) – Zasadzka Żydowo z 1.IX. – z punktem postoju 3 P-11 przy niedługiej linii wysokich topoli biegnącej od torów kolejowych (z płd. – wsch. strony stacji kolejowej w Żydowie) – w stronę zachodniej strony parku w Żydowie. Starty P-11 – odbywały się równolegle do linii kolejowej, po jej wschodniej stronie. Brak danych o zestrzeleniach.

6) – 1.IX. - Śnieciska – lotnisko byłej Pułkowej Szkoły Pilotażu (na płn. – zach. od wioski Brzostek) – gdzie przez krótki okres czasu 2 P-11 - które przyleciały z Dzierznicy - były tam na czatach, po czym zmieniły swe miejsce działania na pole majątkowe w pobliskich Płaczkach (usytuowanych po północnej stronie byłego lotniska o nazwie Śnieciska). Nie uzyskano stamtąd żadnego zestrzelenia.

7 CHL) – 4.IX. po południu - 2 P-11 wylądowały na niezwykle równym, płaskim, stosunkowo dużym polu należącym do majątku Wierzchowiska (pomiędzy Wierzchowiskami a Ćwierdzinem - gdzie na płn. – wsch. była nieco już pagórkowata wioska Gaj). Po krótkim postoju przy niedużym lasku – nastąpił odlot samolotów na niskim pułapie do Malczewa. Brak kontaktu z samolotami npla i tym samym brak zwycięstw. Wierzchowiska i Ćwierdzin znajdują się na płn. – wsch. od majątku w Kołaczkowie a nieco już dalej (na podobnym azymucie) od Witkowa.
8 X) – Zasadzka na płd. – zach. od Kleczewa, po zachodniej stronie lasu pomiędzy Kleczewem a Kazimierzem Biskupim, stosunkowo blisko miejscowości Słaboludź (Słaboludź Kolonia). 2 samolotowa zasadzka 131. EM działała tam od popołudnia 3.IX. Samoloty przyleciały z opuszczonego już lotniska polowego w Malczewie. 4.IX. – późniejszym popołudniem – przyleciał z Puszczykowa Zaborza ppor. pil. Sporny, zostając jej nowym dowódcą. Rejon Kleczewa - 2 P-11 opuściły późniejszym popołudniem 5.IX. w trybie alarmowym (1 P-11 uległ bowiem zestrzeleniu kilkadziesiąt minut wcześniej - w walce powietrznej nad przeprawą mostową w Ślesinie : z kpr. pil. Oskarem Albrechtem). Jest możliwe, że w owych 3 dniach - zasadzka ta mogła mieć jakieś swe zwycięstwa powietrzne, których z uwagi na brak świadków z tamtego rejonu nie udało się wykryć (mieszkańców tamtejszych okolicznych wiosek przemieszczono po wojnie do innych miejscowości - z powodu znacznej rozbudowy w tamtejszych stronach Odkrywkowej Kopalni Węgla Brunatnego).

9 A) – Lądowisko Ozorzyn (3 km na płn. – zach. od miejscowości Babiak) - działania alarmowego w nocy z 4/5. IX. Jedna poranna walka powietrzna z rozpoznawczym Do-17 – była bez efektu końcowego. Odlot do Osieka Małego - około godz. 9 : 00.

10) – Zasadzka myśliwska 3 P-11 w płn. stronie Konina w dniu 5.IX. - od rana do pory południowej – przeniesiona tam na czas kilku godzin – z zasadzki z płd. – zach. strony Kleczewa. Nie była ona „wizytowana”, ani sprawdzana i tym samym jej lokalizacja nie jest znana, wykryta – podobnie jak i ewentualne efekty bojowe.
11) – Zasadzka z płd. – zach. strony Słupcy, w jednym z paru tam istniejących majątków ziemskich w tamtejszym rejonie. 2 P-11 – po południu przyleciały z zasadzki Żerniki koło Tulec, której dowódcą mógł być ppor. rez. pil. Rowiński. Zasadzki tej nie udało się około 2000 już roku wykryć, zlokalizować oraz uzyskać jakichś informacji o jej ewentualnej działalności bojowej. O zachodzie słońca odleciała ona do Osieka Małego.

12) – Krótkotrwała, jednorazowa zasadzka myśliwska na uszykowanym, przedwojennym – znanym Luftwaffe lotnisku polowym usytuowanym w lesie, na zachód od Dębów Szlacheckich w południe 6.IX., z 1 czatującym tam P-11, w celu ochrony lotniska w Osieku Małym i stwarzania tam istnienia lotniska pozornego (pozoracyjnego). Nie było stamtąd żadnego zestrzelenia.
13-14) - Krótkotrwałe i jednorazowe zasadzki myśliwskie w południe 6.IX. na dwu różnych polach przy lasach na zachód i płn. – zach. od Dębów Szlacheckich - z jednym P-11 (w owych 2 miejscach). Zestrzeleń stamtąd nie było.
15) – Zasadzka 2 P-11 z poprzedniej zasadzki Chotel – celem osłony OPL od samego rana lotniska głównego Lubień, w zachodniej jego stronie, w dużym polu przy lesie miejscowości Gole, na płd. – wsch. od miasteczka Chodecz (w dniu 9.IX.). Brak danych o ewentualnym jakimś zestrzeleniu.

16 A) – Młogoszyn - lotnisko działania w alarmie – celem przeczekania bombardowań rejonu lotniska w Lubieniu w dniu 10.IX. Z lotniska Ostrowy – wcześnie rano odleciało 6 P-11, po czym wróciły one w porze ranno – przedpołudniowej, gdy okazało się, że rejon lotniska Ostrowy nie był celem nalotów bombowych i innych. W Młogoszynie nie szło niczego się dowiedzieć o owym lotnisku, bowiem miejscowa ludność z terenu rzeki Bzury została wcześniej wysiedlona z tamtego rejonu - jako miejsca przyszłej bitwy z niemieckim Wehrmachtem – przed rozpoczętym polskim kontruderzeniem w nocy z 9 /10.IX.

17) – Zasadzka 4 P-11 znajdująca się od rana do godz. 11:00, 11.IX. przy lesie, na płn. – wsch. od Julinek (w południowym rejonie Kutna) – bez żadnych zestrzeleń.
18 A) - Julinki – krótko czasowe lądowisko 11.IX. w godz. 10:00 do niecałej godz. 11:00 przy alei czereśniowej (położonej na płn. – zach. od Strzegocina) – gdzie przez ponad pół godziny oczekiwało alarmowo 6 P-11 (z zaatakowanego przez Luftwaffe rejonu lotniska Ostrowy), które następnie po wystartowaniu – odleciały na nowe lotnisko - z płd. strony miejscowości Mnich.

19) – Zasadzka 2 P-11 z rejonu lasu Julinek - przy majątku Gnojno – od pory przedpołudniowej (po godz. 11: 00) do popołudnia 11.IX. 2 pozostałe P-11 z okolicy Julinek odleciały do Siemianowa – na tamtejszą nową swą zasadzkę. Lądowisko Gnojno – położone na płd. - zachód od Kutna podczas okupacji było dość dużym lotniskiem Luftwaffe (wraz z drugim w Strzegocinie), w płd. rejonie Kutna, przejętym w 1945 roku przez lotnictwo wojenne ZSRR, a potem lotniskiem LLP (myśliwskim o nazwie „Kutno” – w tym także po zakończeniu wojny z Niemcami). Brak danych o ewentualnych zestrzeleniach.
20) – Zasadzka myśliwska 2 P-11 w Luszynie, w dniach 15. i 16.IX. – przy lesie położonym po wschodniej stronie drogi z Luszyna do Pacyny, z miejscem postoju samolotów z płd.- zach. strony lasu ; ze startem w kierunku na odległy o niecały 1 km na płn. - kościół w Luszynie. Brak danych o ewentualnych zestrzeleniach.
21 A) – Lotnisko działania w stanie alarmu w nocy z 16/17.IX. w pobliżu wioski Podczachy (w płd. – zach. rejonie miejscowości Iłów) – z bardzo wczesno rannym odlotem ewakuacyjnym 3 P-11 (czwartego samolotu nie udało się uruchomić, po czym uległ on zniszczeniu od ognia z działek samolotów Bf-110).

Znaczenie oznaczeń : X – możliwość uzyskania zwycięstwa (dane orientacyjne, niepotwierdzone, niepewne),
CHL – lądowisko chwilowego lądowania P-11,
A – lądowisko działania alarmowego,

Czy są to tu podane informacje o absolutnie wszystkich lotniskach i chwilowych lądowiskach P-11 w dniach 1-16.IX. ? – nie można jednak tutaj wykluczyć jeszcze jakiegoś pominiętego może tego typu i rodzaju lądowiska (przy 2.IX. np. istnieje przypuszczenie o jednej niewykrytej może zasadzce myśliwskiej - nawet z 1 samolotem P-11 w bliższej czy dalszej okolicy Dzierznicy). Czy z któregoś tutaj wymienionego lotniska czy zasadzki – nie uzyskano może jakiegoś nieznanego, niewykrytego zestrzelenia ? – nie wiadomo (największe możliwości tkwią tutaj przy zasadzce usytuowanej na płd. – zach. od Kleczewa – działającej w dniach 3-5.IX. Zasadzki z Ziemi Poznańskiej są nieco lepiej wyjaśnione niż te z Ziemi Konińskiej czy ze strefy Bitwy nad Bzurą (np. nie powiodła się sztuka uzyskania informacji przy dniu 13.IX. i przy dwu małych zasadzkach we wschodniej stronie Kutna – która z nich miała faktyczne jedno zwycięstwo – czy ta z miejscowości Bielawki z 1 a potem z 2 P-11 ? - czy może druga, z 1 P-11 w miejscowości Sieraków ?). .
========================

V - Lotniska polowe – o których nie pamiętał były dowódca III/3 DM tak we Francji pod koniec 1939 roku ani później w Wielkiej Brytanii i nic o nich nie podał w swych dwu opracowanych „Dziennikach działań Dyonu III/3.”

Pominięte i zapomniane przez byłego dowódcę dywizjonu różne lotniska, głównie zasadzki wykorzystywane przez samoloty P-11 :

Zasadzki w dniu 1.IX. :

- w Bednarach, a potem w pobliżu Wierzenicy, a od zmroku w Puszczykowie Zaborzu,
- na płn. od Gniezna, a następnie w rejonie : Nałęcz – Żydowo,
- w Żydowie (na wschód od linii kolejowej ; Żydowo – Czerniejewo),
- w „Śnieciskach”, a potem w pobliskich Płaczkach,
- w Mącznikach koło Środy,
- w Biedrusku (3 P-11),
- na lotnisku w „Kobylnicy” (w pobliżu Zielińca).

2.IX. :
- w Puszczykowie Zaborzu,
- w Nałęczu – Żydowie,
- w Żydowie,
- w Gębarzewku,
- w Płaczkach koło Śniecisk,
- w Mącznikach,
- w pobliżu Zielińca (w „Kobylnicy”).

3.IX. :

- w Puszczykowie Zaborzu,
- w Gębarzewku,
- w Malczewie,
- w rejonie na płd. – zach. od Kleczewa,
- w rejonie miasta Turek.

4.IX. :

- w Puszczykowie Zaborzu,
- w Żernikach koło Tulec,
- na płd. – zach. od Kleczewa,
- chwilowego lądowania 2 P-11 na lądowisku w Wierzchowiskach ( w stronę Ćwierdzina), a potem w Malczewie.
- zasadzka w rejonie : Turek – Uniejów - z 2 ma P-11,
- alarmowego wieczornego lądowania 3 P-11 z Kobylego Pola – poprzez Dzierznicę - w Malczewie,
- alarmowego wieczornego odlotu 7 P-11 z Dzierznicy do Ozorzyna (na zachód od miejscowości Babiak).

5.IX. :

- lądowisko działania alarmowego w Ozorzynie (7 P-11, potem 10 P-11 – po przylocie 3 samolotów z Malczewa, następnie 5 P-11 i około godz. 9:00 – odlot 5 P-11 do Osieka Małego),
- zasadzka na płd. - zach. od Kleczewa, a następnie od rana do południa na płn. od Konina, a po południu znów na płd. – zach. od Kleczewa,
- zasadzka w rejonie Tulec, a po południu – w płd. - zach. rejonie Słupcy,
- zasadzka w rejonie Turek - UnIejów,
- zasadzka późno popołudniowa 2 P-11 w okolicy Kościelca,
- wieczorne wysłanie w 2 rzutach 8 P-11 na zasadzkę do Przyborowa w rejonie Czerniejewa (wpierw 3, potem 5 P-11).

6.IX. :

- zasadzka w Przyborowie,
- zasadzka na płn. – wsch. od Kościelca z 3 P-11, do godz. 15 :30,
- zasadzka 1 P-11 (chwilowa) przy lesie - znajdującym się na zach. od Dębów Szlacheckich,
- chwilowa zasadzka po 1 P-11 w dwu różnych polach na zach. i płn. – zach. od Dębów Szlacheckich, w porze południowej,
- zasadzka 2 P-11 wystawiona późnym popołudniem w Mchówku, pod dowództwem sierż. pchor. pil. Salskiego.

7.IX. :

- zasadzka w Przyborowie,
- zasadzka 2 P-11 w Mchówku a późniejszym popołudniem na lotnisku polowym Chotel, w płd. stronie Izbicy.

8.IX. :

- zasadzka w Przyborowie - która po południu wylądowała na chwilę na lotnisku w Osieku Małym a następnie odleciała na zasadzkę „Lipiny”- położoną na płd. – zach. od Ozorzyna (i Babiaka), skąd 1 P-11 jako niesprawny bojowo – odleciał na lotnisko Ostrowy.
- zasadzka „Lipiny” z 3 P-11 – pod dowództwem kpt. pil. Jastrzębskiego, która po utracie P-11 d-cy 132. EM – odleciała 2 P-11 na lotnisko Ostrowy,
- zasadzka Chotel z 2 P-11.

9.IX. :

- wczesno ranny przylot na lotnisko Ostrowy 7 P-11 z zasadzki „Lipiny,”
- 2 samolotowa zasadzka całodzienna (do zachodu słońca) w Osieku Małym. Personel obsługowy pojechał tam w nocy (przed świtem) - z lotniska Ostrowy,
- 2 samolotowa zasadzka na lądowisku Gole, na płd. – wsch. od Chodecza – z wcześniejszego lotniska Chotel.

10.IX. :

- całodzienna zasadzka 2 P-11 w Krośniewicach przy parku Błonie (z płd. – wsch. strony miasteczka),
- całodzienna zasadzka 2 P-11 ze 131. EM w Osieku Małym, z przylotem o zmroku na lotnisko Ostrowy,
- lotnisko działania w alarmie w Młogoszynie, po czym nieco przed południem – przylot 6 P-11 na lotnisko Ostrowy.

11.IX. :

- 1 P-11 wystawiony na zasadzkę w Krośniewicach przy parku Błonie, do popołudnia,
- 4 samolotowa zasadzka w Julinkach przy lesie (na płn. – wsch. od Julinek) – do godz. 11: 00, po czym odlot 2 par P-11 na inne zasadzki,
- alarmowy przylot 6 P-11 z lotniska Ostrowy do okolicy Julinek (z postojem przy alei czereśniowej na płn. – zach. od Strzegocina – o godz. 10:00, po czym po kilkudziesięciu minutach - odlot na lotnisko Mnich,
- dwu samolotowa zasadzka w majątku Gnojno (na późniejszym dużym lotnisku Luftwaffe o nazwie „Kutno” a w 1945 roku lotnisku wojennym lotnictwa ZSRR a potem LLP). Przylot 2 P-11 z lasu rejonu Julinek - odlot po południu na lotnisko Mnich,
- zasadzka 2 P-11- które do południa czatowały przy lesie pobliża Julinek z płd. strony Kutna a od południa znajdowały się na zasadzce przy parku w Siemianowie, w płn. rejonie Kutna,
- zasadzka z 3 P-11 pod dowództwem por. pil. Kosteckiego w pobliżu Wieszczyc i na płd.- wsch. od Woli Raciborskiej, przy lesie Sójek, wystawiona po południu z lotniska podstawowego Mnich.

12.IX. :

- zasadzka 2 P-11przy parku w Siemianowie, zlikwidowana przed popołudniowym wylotem 9 P-11 (wg innych danych – 8 P-11) - na interwencję naziemną,
- zasadzka 3 P-11 z pola Woli Raciborskiej, położona na płd. – zach. od Wieszczyc – gdzie piloci mieli noclegi.

13.IX. :

- zasadzka pobliża Woli Raciborskiej i Wieszczyc z 3 P-11,
- zasadzka ze Sklęczek na płd. – wsch. od Kutna z 2 P-11 (do pory wczesno popołudniowej),
- zasadzka z Bielawek z 1 a potem z 2 P-11, we wschodniej stronie Kutna,
- zasadzka z Sierakowa z 1 P-11, we wschodniej stronie Kutna.

14.IX. :

- zasadzka z pobliża Woli Raciborskiej i Wieszczyc – z 3 P-11, która po południu odleciała na zasadzkę „Orłów”,
- zasadzka „Orłów”, przy lesie (na płn. od Orłowa, na płd. od obecnych Garbów, na wcześniejszym lotnisku 46.EO z Torunia).

15.IX. :

- zasadzka „Orłów” z 3 P-11 – do wczesnego popołudnia,
- zasadzka „Luszyn” – z 2 P-11 przy lesie, po wschodniej stronie drogi do miejscowości Pacyna, z której samoloty startowały pod górkę - na kierunek kościoła w Luszynie, oddalony w kierunku południowym o niecały 1 km.

16.IX. :

- zasadzka z 2 P-11 – ta samo co podana powyżej (a więc o niecały 1 km nieco na płn. – zach. od kościoła w Luszynie).

Były już dowódca dyonu widocznie we Francji - zapewne w słabym stopniu pamiętał nazwy i miejscowości licznych zasadzek na swym wojennym szlaku bojowym rozpoczętym od lotniska polowego w Dzierznicy. Zasadzki – te wybrane i jedynie niektóre – podawał tylko do dnia 5.IX. włącznie, a potem zaprzestał ich wymieniania i przedstawiania. Zdarzało się, że sporadyczne zestrzelenia z zasadzek z dni 8 i 10.IX. – podawał na końcu dnia – jakby przypisując je pod lotnisko podstawowe. Zwycięstwa z co niektórych jedynie zasadzek i tak były podawane w mocno okrojonych ich wynikach liczbowych – i to tylko do dnia 5.IX. Przy dalszych dniach walk – skoro nie były zapisywane zasadzki – to jest oczywiste – że także i uzyskiwane z nich również zwycięstwa. Na każdy przedstawiany dzień wojny – w większości były podawane różne dane informacyjne, z reguły nie większe niż na pół strony maszynopisu, często z bardzo lakonicznymi i nie rozwiniętymi innymi wątkami – nie objaśnionymi więcej wieloma podanymi skromnie (w telegraficznym skrócie) faktami i zaistniałymi zdarzeniami, nawet tymi dość istotnymi.

=======================

VI) - Różne informacje o pominiętych lotniskach przez byłego już d-cę dyonu (we Francji w 1939 r. i w Wielkiej Brytanii w 1944 r. w dwu opracowanych z pamięci „Dziennikach …”) - a podane, szerzej opisane czy jedynie skromnie wspomniane w innych, wspomnianych m.in. poniżej publikacjach :

1) – Biedrusko 1.IX.
1A) - Fakt zestrzelenia 2 samolotów (których typów nie podano) w dniu 1.IX. przez pilotów z zasadzki w Biedrusku został podany w maszynopisie CAW II / 4/ 8 na stronie 6, znajdującym się w WIH w Rembertowie koło Warszawy oraz na stronach 81 i 82 książki : Edmund Makowski – „Wspomnienia z wrześniowych dni”, Poznań 1975 i na stronach 75 i 76 („2 zestrzelone samoloty z zasadzki w Biedrusku”) książki : Edmund Makowski – „WRZEŚNIOWE DNI KLĘSKI DNI CHWAŁY”, Wydawnictwo Poznańskie 1989 (w opracowaniu Jana Dynowskiego – „14 Wielkopolska Dywizja Piechoty we wrześniu 1939”).

1B) - Wg innej informacji – m. in. w książeczce : „Atakuję taranem” z serii „Miniatur Lotniczych” - 1 niemiecki „samolot rozpoznawczy” w dniu 1.IX. miał jakoby ulec „staranowaniu” w pobliżu wioski Starczanowo, w płn. stronie Biedruska.

_________________________

2) – Mączniki („Środa”) 1., 2.IX.
2A) - Pierwszy epizod wojenny związany z lotniskiem Mączniki koło Środy został podany w lokalnym miesięczniku : w PRZEGLĄDZIE NEKIELSKIM Nr 19/221, LIPIEC 2009 r. , w artykule : „Wojenne wspomnienia junaka” – dra Józefa Ladrowskiego, na stronie 11, odnoszącym się do dnia 1.IX. 39 r. :

(…) „Z naszej polskiej obrony powietrznej biorą udział 2 myśliwce, startujące z polowego lotniska Mączniki k. Środy. Częściowo rozproszyły one szyki, a w ponad godzinnej bitwie powietrznej, jeden z naszych myśliwców zestrzelił niemieckiego „Dorniera” zwiadowczo – bombowego w okolicach Kórnik – Krzesiny.”

2B) - Drugi podobny epizod z następnego, drugiego dnia wojny został przedstawiony w ŚREDZKIM KWARTALNIKU KULTURALNYM – PIŚMIE ŚREDZKIEGO TOWARZYSTWA KULTURALNEGO Nr 4 (16) , październik – grudzień 2001 - na stronach 32-26 działu WIADOMOŚCI Z REGIONU : „Lotniska Ziemi Średzkiej” (dokończenie) – Weronika Nowak, Stanisław Frankowski :

strona 36 Mączniki
(…) „ We wrześniu 1939 r. lotnisko to nie odegrało istotnej roli. Było tylko miejscem do organizowania krótkotrwałych zasadzek przez samoloty myśliwskie startujące z Dzierznicy lub na innych lotniskach. Taka sytuacja miała miejsce w dniu 2 września. Około godziny 13:00 1 samolot P-11c wykonał przelot na niskiej wysokości z lotniska szkoleniowego w Śnieciskach do Mącznik. Po wylądowaniu podkołował w pobliże parku i pozostał na czatach. Około godz. 14.00 od strony Dominowa nadleciał niemiecki dwupłat szturmowy typu Henschel HS-123A. Wówczas znienacka wystartował nasz P-11c i zaatakował nieprzyjaciela. Niemiec zawrócił i uciekł w kierunku Targowej Górki. Nasz myśliwiec gonił go i ostrzeliwał krótkimi seriami. Były celne i samolot niemiecki spadł na ziemi pomiędzy wsiami Chwałszyce i Podstolice.” (…)

2C) - Strona niemiecka o lotnisku tym podaje następujące informacje w książce : Marius Emmerling – „Luftwaffe nad Polską” Cz. II Kamfflieger, na stronie 121 (przy dniu : Środa, 6 września 1939) :

„Stab i Stabsstaffel/K
Między godz. 04.40 a 06.45 Kampfaufklarer (ostanie a – z dwoma kropkami) z załogą Hptm. Mullera (u – z dwoma kropkami) sfotografował wynik nalotu II Gruppe na lotnisko Kleczew. Bomby zrzucono na dworzec kolejowy Września. Lotnisko w miejscowości Środa (Schroda) opisano jako czynne.” (…)

2D) - strona 127 :
„I/KG 53
Między godz. 10.45 a 12.32 19 He 111H z 2. i 3. Staffel zbombardowało cele w rejonie Września-Gniezno-Słupca-Konin. Początkowo formacja miała zaatakować lotnisko w Środzie, ale okazało się, iż znajdujące się tam samoloty były atrapami.” (…)

_________________

3) – Kobylnica 1., 2.IX.

3A) – Płk Adam Kurowski w swej książce „Lotnictwo polskie w 1939 roku” odnośnie dnia 1.IX. podał taką oto niezbyt dobrą informację : (…) „Poza tym dywizjon zorganizował 3 zasadzki (10 samolotów) poza lotniskiem podstawowym ; w rej. Swarzędza – 3 samoloty (maszyny startowały kilkakrotnie, przy czym ppor. pil. Gedymin zestrzelił 2 samoloty nad Poznaniem ) ;” (…)
--------------------------
Ppor. pil. Gedymin nie uczestniczył w zasadzce „pod Swarzędzem” w dniu 1.IX. (przebywał on do zmroku w Dzierznicy) - lecz w dniu 2. IX. w Kobylem Polu – w rejonie na płd. – zach. od Swarzędza i tam odniósł 2 zwycięstwa.

3B) – Inną informację o zasadzce w Kobylnicy (odnoszącą się do dnia 1.IX. podał Adam Kurowski, ppłk dypl. nawig. w stanie spoczynku - w swym artykule w „Skrzydlatej Polsce” nr 19 (670) z 10.V.1964 r. - na str. 16-17 - PRZED 25 LATY - „PIERWSZE WALKI POWIETRZNE”:

strona 16 (… ) „Mając jeden dywizjon myśliwski i front od Kalisza po Noteć, armia rozwiązała zadanie swoich myśliwców następująco. Tzw. gros dywizjonu – w danym wypadku cośkolwiek ponad połowę posiadanych maszyn – postawiono w Dzierznicy na zachód od Wrześni. Lotnisko to miało połączenie telefoniczne ze sztabem lotnictwa armii w Gnieźnie, a ten z kolei z rejonową zbiornicą dozorowania w Poznaniu. Tak więc dywizjon mógł bardzo szybko otrzymać wiadomości z pogranicza Poznańskiego i startować na alarm, ale jego akcja, jeśli chodzi i naloty na Poznań, musiała być spóźniona. Wysunięto więc silną zasadzkę w rejon pomiędzy Poznaniem, a Swarzędzem pod dowództwem ppor. pil. Włodzimierza Gedymina. Na zasadzce przebywały stale 3 samoloty, które po walce otrzymywały uzupełnienie paliwa i amunicji na lotnisku Dzierżnica oraz w razie potrzeby były zastępowane przez inne. Zasadzka startowała w czasie każdego nalotu na miasto. Już podczas pierwszego nalotu ppor. Gedymin zestrzelił niemiecki bombowiec na oczach mieszkańców miasta Poznania. W parę godzin później temu doskonałemu pilotowi udało się zestrzelić drugi samolot hitlerowski.” (…)
-------------------------------------------
Płk A. Kurowski w paru swych pierwszych powojennych publikacjach nieco błędnie podawał 2 zestrzelenia ppor. pil. Gedymina – przy pierwszym już dniu wojny (nad samym Poznaniem) – jako niby osiągnięte z zasadzki w Kobylnicy, gdy rzeczywiście były one z drugiego dnia wojny z Kobylego Pola. D-cą zasadzki „pod Swarzędzem” tak 1.IX. jak i 2.IX. był kpt. pil. Zaremba, podczas gdy płk Kurowski parokrotnie pomyłkowo podawał, że niby był dowódcą 5 cio samolotowej zasadzki w rejonie Kalisza (gdzie rzeczywiście nią dowodził d-ca 132. EM – kpt. pil. Jastrzębski).

3C) – Inna, dość istotna i dodatkowa informacja o udanym udziale poznańskich myśliwców z tego lotniska została podana na łamach codziennej wielkopolskiej gazety GŁOS WIELKOPOLSKI, w nr 197 (8550), w piątek, Poznań 20 sierpnia 1971 roku, na stronie 3, w artykule Zbigniewa Szumowskiego - „Szybowce nad Kobylnicą” :

„Lotnisko – choć cywilne ma też swoje dzieje wojenne. Właśnie z niego starowały do walk powietrznych w pierwszych dwóch dniach września roku 1939 3 samoloty myśliwskie poznańskiego III dywizjonu myśliwskiego (stojącego już wówczas koło Nekli), które tworząc tak zwaną zasadzkę pod Swarzędzem zniszczyły 4 bombowce niemieckie”.

3D) – Bardzo skromna informacja o „Kobylnicy” – została podana na łamach tygodnika „Skrzydlata Polska” nr 29 (993) z dnia 19. VII. 1970 r., na stronie 16 artykułu Henryka Kucharskiego - „Droga do milionów”; na str. 16-17 - opisującym sylwetkę pilota PLL „LOT” Floriana Kortusa, m.in. jako pilota myśliwskiego 131.EM, w dniu 1.IX.1939 roku.

„PECH
Południe, 1 września 1939 r. (…)
Na 16.30 wyznaczono start 3 samolotów pod dowództwem por. Włodzimierza Gedymina z zadaniem rozpoznawania sytuacji w rejonie Kobylnicy. Kontakt bojowy z samolotami niemieckimi, które już zdołały zbombardować Ławicę, prawdopodobny. (…).
Nieszczęście przychodzi w najmniej spodziewanym momencie. Klucz wykonuje zakręt. Lecącemu po wewnętrznej Florianowi Kortusowi przerywa silnik P-siódemki i maszyna wali się w dół.” (…)

___________________________________

4) – Zasadzka na północ od Gniezna – 1.IX.
Dość skromna informacja znajduje się na stronie 9 „Skrzydlatej Polski” Nr 38 (272) z 16 WRZEŚNIA 1956 R. - w 3 cim odcinku artykułu ADAMA KUROWSKIEGO – „WRZESIEŃ 1939” - WSPOMNIENIA OFICERA SZTABOWEGO :

(…) „Dywizjon z dowódcą majorem pilotem Mimlerem w dniu 1 września zajmował lotnisko podstawowe koło Nekli, stacji kolejowej na linii Września – Poznań. Lotnisko to było dość wysunięte w stosunku do ugrupowania wojsk, chodziło jednak o lepsze przykrycie Poznania w tych pierwszych dniach walki. Na lotnisku podstawowym znajdowało się stale 10 – 11 maszyn, które miały szansę startu na alarm sieci dozorowania. Reszta samolotów dywizjonu była użyta na trzech zasadzkach : w rejonie Poznania na prawym brzegu Warty – 3 samoloty, na północ od Gniezna – 2 samoloty i w rejonie Kalisza – duża zasadzka 5 samolotów (na czele z dowódcą eskadry, kapitanem pilotem Zarembą).” (…)
-----------------------------------------
Ppłk Adam Kurowski jako szef sztabu lotnictwa Armii „Poznań” w dniu 1.IX. 39 r. od świtu przebywał w budynku sztabowym przy obecnej ulicy Żwirki i Wigury, w szkole św. Michała (po wojnie : w szkole podstawowej nr 6 w Gnieźnie ; po której w północno - zachodniej stronie znajduje się jezioro Winiary, a bardzo blisko, po drugiej stronie ulicy, na płd. – zach. była - i jest też obecnie - charakterystyczna wieża ciśnień). Zatem wcale nie jest nieprawdopodobna tego rodzaju zapamiętana przez niego informacja, podawana w latach 1956 oraz 1957, w jego pierwszych powojennych publikacjach.
________________________________________

5) – Bednary – „zasadzka rejonu Pobiedzisk” 1.IX. :
5A) - Płk A. Kurowski w książce „Lotnictwo polskie w 1939 roku” na stronie 150 – tak w krótki sposób podawał tę zasadzkę :

(…) „w rej. Pobiedziska, na płn. od toru kol. Poznań – Gniezno – 2 samoloty (startowały parokrotnie w ciągu dnia) ;” (…)
--------------------------------------------------

W owym roku wydania książki (1962) – nie mogła zostać ujawniona nazwa lotniska Bednary – ze względu - że było to zapasowe polskie, powojenne, lotnisko wojskowe dla takich pobliskich lotnisk wojskowych jak : Ławica, Powidz, Krzesiny, Piła i Inowrocław.

5B) – Informacja ppłka A. Kurowskiego ze strony 16 „Skrzydlatej Polski” nr 19 (670 ) z 10. 1964 r. - ze strony 16 - z jego artykułu pt. „PIERWSZE WALKI” :

(…) „Prócz dzielnej zasadzki pod Swarzędzem, która dokonała tego dnia blisko 20 startów, druga stała w rejonie Pobiedzisk i kryła kierunek na Gniezno. Ta również startowała kilkakrotnie, ale ze słabszym rezultatem. Na zasadniczym lotnisku dywizjonu czynny był klucz alarmowy, działający podobnie jak zasadzki.” (…)

5C) - Dość podobna informacja została podana w książce Wacława Króla – „W dywizjonie poznańskim”, Wydawnictwo MON, Warszawa 1966, wydanie I, na stronie 72 :

„1 września dywizjon znajdował się na polowym lotnisku Dzierżnica, niedaleko Wrześni. Trzy zasadzki zaczaiły się na innych lądowiskach, a mianowicie 3 samoloty wylądowały w rejonie Swarzędza i ukryły się w małym zagajniku, 2 samoloty zrobiły to samo w rejonie Pobiedzisk, 5 zaś samolotów pod dowództwem kpt. pil. Zaremby na lądowisku w miejscowości Kamień, 12 km na wschód od Kalisza.” (…)
-------------------------------------
Uwaga Cz. K. – W płn. – wsch. rejonie Kalisza nie były używane przez samoloty P-11 takie lądowiska jak Kamień czy niekiedy też i podawane Dębe (czy błędnie Dembe). Na wspomnianym lądowisku Kamień (przy wiosce Podzborowo) - działał II Pluton 33. EO.

_____________________________

6-7) – Lotnisko byłej PSP i zasadzka myśliwska „Śnieciska” (znajdująca się krótko na byłym lotnisku PSP - po południu 1.IX. a nieco później działająca na jednym z kilku dużych pól majątku Płaczki w dniach 1 i 2. IX.) – została szerzej opisana w dużej, grubej monografii :
Małgorzata Senk – „Śnieciska wiecznym piórem pisane”, Śnieciska – Śrem 2021, w rozdziale 14 Aneksy - 6. Lotnisko w Śnieciskach (oprac. Czesław Kazecki) na stronach 309 – 312 a na stronach 313 – 323 – Polowe lotnisko Śnieciska” we wrześniu 1939 r. (II pluton 36. Eskadry Obserwacyjnej). Zasadzka z Płaczek zestrzeliła 2 samoloty (1.IX. – bombowca, prawdopodobnie typu He-111 a 2.IX. – trójsilnikowego Ju-52). Ze względu na większą ilość stron podanego tam materiału – ich treść nie będzie tu przedstawiona (informacje pisemne o 2 zestrzelonych samolotach - znajdują się w moim artykule 1A (przy dniach 1. i 2.IX.).

________________________________

8) – Nałęcz – Żydowo – 1.IX. – późniejsze popołudnie (przylot 2 P-11 z płn. strony Gniezna), 2.IX.- od rana do pory ranno – przedpołudniowej - 3 P-11 pod dowództwem ppor. pil. Grzybowskiego ze 131. EM.

8A) – Oto krótka informacja mjra dypl. pil. Jana Koźmińskiego (LOT A.II.51a) ze strony 3, dotycząca dnia 2.IX. :

„2.IX.39
1 -sza zasadzka w sile 9 samolotów z kpt. Jastrzębskim w rejonie Kalisza zestrzeliła 1 samolot Ju 52 i 1 samolot Hs 126.

2-ga zasadzka w rejonie Gniezno – Gębarzewo w składzie 3 samolotów z ppor. Grzybowskim. Lotnisko zasadzki zostało zbombardowane. Zasadzka wróciła do Nekli.”

3-cia zasadzka w rejonie Swarzędz Kobylepole w składzie 3 samolotów z ppor. Kosteckim, 2 samolotów z ppor. Gedyminem, razem 5 samolotów. Każdy klucz zestrzelił po 1 He 111 i po 1 DO 17, razem 4 samoloty, …” (…)

strona -4- (…) „Pod wieczór 2-ga i 3-cia zasadzka wróciły na lotnisko, zaś 1-sza wróciła 3.IX. rano.

Straty ogólne : 1 samolot rozbity

Zwycięstwa : 6 samolotów

Samoloty dyonu wykonały przeciętnie po 8 – 10 godzin lotów.” (…)

----------------------------------
Cz. K - Na zasadzce rejonu Kalisza w dniach 2-3. IX. było 5 P-11 - a nie 9.
-----------------------------------
8B) - Sprawozdanie podporuczników pilotów L. Grzybowskiego i H. Bibrowicza zdeponowane w Instytucie Polskim i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie z 1942 roku, IPMS, LOT. A II.18/1a -5 :

„ Dn. 2.9.39 Lotnisko podstawowe Dzierżnica

Klucz ppor. Grzybowskiego – zasadzka m. Gniewkowo (linja kolejowa Gniezno – Września). Sieć obserwacyjno – meldunkowa przesyła spóźnione meldunki. Dwukrotne starty, z rozpoznania przez własnego obserwatora, wysuniętego z lotniska. Z powodu dużej wysokości samolotów npla – niemożliwość dojścia do nich. Spotkań z npl nie było. Stacja kolejowa w pobliżu lotniska była bombardowana, w czasie gdy klucz poleciał w rejon Inowrocławia zgodnie z meldunkiem sieci obs.- meld.” (…)
---------------------------------
Lądowisko Nałęcz – Żydowo, znajdujące się bardzo blisko po wschodniej stronie linii kolejowej z Gniezna do Wrześni (także na wschód od Gębarzewa) – należało do gnieźnieńskiego węzła lotniskowego o kryptonimie „Gniewkowo” (od maleńkiej miejscowości położonej na płn. od lotniska w Bednarach).
--------------------------------

8C) – A teraz informacja zawarta w książce : Jerzego Topolskiego i Bogusława Polaka – „GNIEZNO I ZIEMIA GNIEŹNIEŃSKA”, Gniezno 1978, ze stron 271-272 :

(…) „W godzinach rannych 2 września 69 Pułk Piechoty stanął po nocnym marszu w wyznaczonych rejonach Lasu Miejskiego w odległości około 4 km od Gniezna. (…)
Nadal dużą aktywność wykazywało lotnictwo niemieckie dokonując dwukrotnie nalotów na węzły kolejowe w Gębarzewie, Wrześni i Strzałkowie, a także na lotniska polowe. Bombardowany był również 69 PP na postoju w Lesie Miejskim. Lotnictwo nieprzyjaciela bombardowało las wzdłuż toru kolejowego. Niemieckie -str. 271- bombowce ostrzelane zostały przez artylerię przeciwlotniczą i karabiny maszynowe pułku. Jak podaje mjr Chudzikiewicz polscy lotnicy atakując na RDW strącili tu 3 niemieckie bombowce. *24
*24 CAW, sygn. II/20/13, K. 188.

W związku z faktem zbombardowania części pola wzlotów po wschodniej stronie zasadzki Nałęcz (w stronę parku w Żydowie ; pośrodku między stacją kolejową w Żydowie a parkiem w Żydowie), więcej już z owej zasadzki nasze P-11 raczej nie startowały. W porze południowej (po godz. 12:00) widziany był z południowej strony parku w Żydowie 1 samolot myśliwski P-11, na którym po walce powietrznej odtwarzana była jego gotowość bojowa (tankowanie benzyną lotniczą i ładowanie taśm amunicyjnych). Czy na tej stosunkowo krótkiej zasadzce w Żydowie przy parku – do niecałej może godz. 14 : 00 -15 : 00 - był tylko 1 samolot (jak było to w tym samym czasie na dwóch innych zasadzkach : w pobliżu Śniecisk i w Mącznikach) – nie wiadomo). O godz. 15 : 00 na jeszcze trzeciej (i nowej zasadzce w okolicy Gębarzewka (w zachodniej i płn. – zach. stronie przystanku kolejowego o nazwie Gębarzewo) – w stronę Kokoszek Starych – wylądowały 3 P-11, ale ostatni z nich – po zahaczeniu o bruzdę zaoranego pola uległ kraksie a potem został ściągnięty do parku w Żydowie i w nocy z 2/3.IX. był tam naprawiany. Powyższa już dwu samolotowa zasadzka zestrzeliła stamtąd 2 He-111 (w pobliżu prochowni 17.PAL-u i drugiego – który przymusowo wylądował w polu Cielimowa), zaś pod wieczór – jeszcze trzeciego – prawdopodobnie rozpoznawczego Dorniera – który zakończył swój lot niedaleko Wągrowca. Zagadką dnia jest - z jakiego faktycznie lotniska działania P-11 uległ zestrzeleniu He-111, który wraz z załogą wpadł w bagna Osińca z płd. – wsch. strony Gniezna a na płn. – wsch. od Żydowa. Zasadzka ranna z Nałęcza - Żydowa – raczej nie miała zestrzeleń (zatem w grę wchodzą takie jak : Żydowo, Gębarzewko, nie wykluczając nawet i P-11 działających w lotach patrolowych z Dzierznicy).
2.IX. – w promieniu do około 10 km od Gniezna uległo w sumie zestrzeleniu 7 He-111 (w tym jeden jako zestrzał artyleryjski). Swe końcówki lotu do ziemi miały one (owe 3 dalsze bombowce) w następujących miejscach : pomiędzy Różą a Winiarami w płn. (płn. – zach.) stronie Gniezna – jako zestrzelenie zasadzki z Kobylego Pola – którym to kluczem myśliwskim dowodził ppor. pil. Kostecki. Inne 2 He-111 – uległy zniszczeniu nieco dalej już od Gniezna : pierwszy w lesie Krzyżówki, na płd. – wsch. od Lubochni a drugi wpadł do jeziora Wierzbiczańskiego. Obydwa były zestrzeleniami pojedynczych myśliwców z Dzierznicy w ich lotach patrolowych – głównie nad liniami kolejowymi. Wojenny dokument ze sztabu Armii „Poznań” z dnia 2.IX. podawał lakoniczną informację o fakcie zestrzelenia – jakby w rejonie Gniezna 3 bombowców, z których wzięto do niewoli jedynie jedną załogę (zapewne tą z okolicy Cielimowa – Gurowa a więc na płn. – wsch. od Żydowa). W porze około południowej, poznańska artyleria plotn. ze Skiereszewa pod Gnieznem - zestrzeliła jeden z bombowców He-111 – który zaraz przeistoczył się w lecącą i płonącą kulę ognia na niebie – a po skręcie w lewo (He-111 leciały kursem z lekka płn. – wsch.) – zaczął powoli kierować się ku ziemi w płn. (płn. – wsch.) stronie Gniezna, ciągnąc za sobą bardzo długi warkocz czarnego dymu.

UWAGA – Przy tej oto zasadzce południowego rejonu Gniezna – zapewne przy wszystkich moich wcześniejszych artykułach z nią związanych oraz z drugą pod gnieźnieńską zasadzką Gębarzewko – Kokoszki Stare - popełniłem błąd z ich rzeczywistą lokalizacją. Od mieszkańców Żydowa i Gębarzewa – nigdy bowiem nie usłyszałem jakiejkolwiek informacji – by w stronę Żydowa - z lotniska w Nałęczu startowały 3 P-11 jednocześnie, raz za zarazem a jedynie że 1 lub 2 zaraz po sobie. Stąd też doszło do mojej pomyłki w ich rannej lokalizacji 2.IX. z owym „Gębarzewkiem”. Najprawdopodobniej – zasadzka Nałęcz – Żydowo – nie uzyskała tak 1.IX. jak szczególnie 2.IX. w porze do godz. 11 : 00 żadnego zwycięstwa.
________________________________

9) – Żydowo przy parku z jego południowej strony – z wielkim polem wzlotów w kierunku Kosowa i stacji kolejowej w Czerniejewie - 2.IX. w godz. od około 12:00 do 14:00-15 : 00 z 1 zaobserwowanym P-11.

W książce Mariusza Borowiaka - „DZIEJE ŻYDOWA I OKOLIC Od prehistorii do czasów współczesnych” na stronie 265 została podana następująca, nieco zmanipulowana informacja o tejże zasadzce :

„4.września, podczas następnego dnia operacji „Gębarzewo”, kolejny nieprzyjacielski dwusilnikowy samolot rozpoznawczy Dornier Do 17 został dopędzony i zestrzelony przez ppor. pil. Pawła Łuczyńskiego, pilotującego PZL P 11c. Maszyna Luftwaffe runęła na pole w okolicy Cielimowa, załoga zaś zginęła.*344 Natomiast następny He-111 miał spaść w południowej części Lasu Miejskiego w Gnieźnie. Dokładne miejsce upadku i los załogi nie są znane. W każdym razie zestrzelenie miało być udziałem maszyny PZL P 11c, która wystartowała w Żydowie (została tam zatankowana i założone nowe taśmy amunicyjne).
5 lub 6.IX. nastąpił odlot samolotów z zasadzki Gębarzewo na nowe miejsce postoju z obawy przed wykryciem”. (…)

*344 K. Borowiak, Lotnictwo polskie w obronie ziemi powiatu gnieźnieńskiego we wrześniu 1939 [w:] Encyklopedia Gniezna i Ziemi Gnieźnieńskiej, pod red. prof. A.W. Mikołajczaka, Gniezno 2011, s. 378; J.B. Cynk – Polskie lotnictwo myśliwskie …, s. 244, C. Kazecki, Bagno pochłonęło …, s. 5; W. Rezmer, Armia „Poznań” 1939 …, s. 140.

----------------------------------------------------
Podane powyżej informacje są częściowo dobre a częściowo nie. Otóż 4.IX. zestrzelony Do-17 na pewno nie spadł w polu, w okolicy Cielimowa – lecz na skarpę jeziora Winiary w porze południowej. Natomiast na Las Miejski spadły 2 He-111. Pierwszy rano 1.IX. (około godz. 7:00 ) - trafiony celnie przez artylerię plotn. 7 DAP z Poznania, stacjonującą na Skiereszewie, w zachodniej stronie Gniezna – z którego część załogi wyskoczyła ze spadochronami i niebawem się wykrwawiła, zawieszona na wysokich drzewach a bombowiec uległ zniszczeniu w podanym Lesie Miejskim, blisko strzelnicy garnizonowej w Gnieźnie. Natomiast drugi He-111 – spadł po ataku 2 P-11 (w płn. stronie Gębarzewka) – na Las Miejski – niedaleko prochowni 17 PAL-u a jego załoga tam zginęła w rozbitym i spalonym wraku. Było to 2.IX. około godz. 16:00. Drugi z kolei He-111 z samej formacji – zestrzelony przez parę naszych myśliwców (2 P-11) – z palącym się jednym z silników wylądował zaraz przymusowo w polu Cielimowa (w stronę Gurowa ; na płn. – wsch. natomiast od Żydowa). Załoga bombowca miała zaraz zostać pojmana do polskiej niewoli przez naszych żołnierzy. Natomiast o godz. 16 : 00 2. IX. – na lotnisku w Żydowie nie było już żadnego naszego myśliwskiego P-11 (odleciał on przed 15:00 do Dzierznicy). 4.IX. – nasi myśliwcy – nie korzystali z Żydowa a jedynie z Nałęcza. Zasadzka ta - z powodu wieczornego wykrycia lotniska podstawowego w Dzierznicy – alarmowo została z Nałęcza ściągnięta do jego powietrznej ewentualnej obrony i zaraz po wylądowaniu tam – wystartowała lecąc u boku 4 P-11 z Dzierznicy pod dowództwem mjra pil. Mumlera (u – z dwoma kropkami) i jego zastępcy – por. pil. Wiśniewskiego zwartą grupką 7 P-11 w locie koszącym – do rejonu miejscowości Babiak – lądując o prawie że zupełnym zmroku w Ozorzynie – przy lesie. W dniach 5. i 6.IX. ani w Nałęczu, ani w Gębarzewku – nie było już jakichkolwiek samolotów P-11. 5.IX. popołudniu nie doszła do skutku zasadzka w Malczewie, skąd 5 P-11 odleciało przed zachodem słońca do Osieka Małego. Natomiast ostatnią, bardzo silną zasadzką na terenie powiatu gnieźnieńskiego – była „leśna” zasadzka w Przyborowie, w obecnej gminie Łubowo, z 8 P-11.
Natomiast ów PZL P-11c z parku w Żydowie mógł 2.IX. zestrzelić He-111 – który 2. IX. – jako lecąca kula ognia wpadł wraz z załogą w bagna Osińca i miał zostać wydobyty stamtąd już po wojnie (lecz nie udało się w pełni wyjaśnić lotniska działania P-11, ze względu na nieznaną godzinę i porę dnia zestrzelenia tegoż bombowca). P-11 mogła być z Żydowa, z Gębarzewka (po południu), nie wykluczając P-11 działającej na patrolu z Dzierznicy. Czy zatem zasadzka z Żydowa – może mieć owo jedno zwycięstwo powietrzne – być może tak, ale z zastrzeżeniami.
-------------------------------------------------

Informacje z „Encyklopedii Gniezna i Ziemi Gnieźnieńskiej”, Towarzystwa Miłośników Gniezna, Gniezno 2011 :

Strona 377 – LOTNICTWO POLSKIE W OBRONIE ZIEMI POWIATU GNIEŹNIEŃSKIEGO WE WRZESNIU 1939 ROKU, (…)

strona 378 (…)

„W przededniu wybuchu wojny nastąpiło przebazowanie eskadr lotniczych z lotniska Ławica na lotnisko polowe. 132. Eskadra Myśliwska 31 VIII odleciała na polowe lotnisko do Dzierżnicy k. Nekli w sile 12 PZL P – 11c pod dowództwem kpt. pilota F. Jastrzębskiego. W fazie początkowej miała osłaniać linię kolejową Poznań – Września i Poznań Gn. – Inowrocław. 3 IX dowódca zorganizował dodatkową zasadzkę w Gębarzewie k. Gn., wykonał w ciągu dnia kilka startów w celu zwalczania samolotów rozpoznawczych oraz przelatujących wypraw bombowych. Podchorąży J. Maliński zniszczył 1 heinkla He-111, a 4 IX ppor. P. Łuczyński 1 dorniera Do-17. 5 IX nastąpił odlot samolotów z zasadzki Gębarzewo na nowe miejsce postoju z obawy przed wykryciem (w innych źródłach podany jest dzień 6 IX).” (…)
Lit. : J. Pawlak, Polskie eskadry w Wojnie Obronnej 1939, Warszawa 1982 ; J. Cynk Polskie lotnictwo myśliwskie w boju wrześniowym, Gdańsk 2001.
--------------------------------------

Cz. K. – Tyle skromnie tu podanych informacji. Zasadzka w Gębarzewie – mająca tam działać nieco dłużej – 4.IX. o zachodzie słońca została alarmowo ściągnięta do obrony lotniska w Dzierznicy i już więcej się nie pojawiła w okolicy Gniezna, a zamiast niej – od wieczora 5.IX. do popołudnia 8.IX. w Przyborowie (obecna gmina Łubowo) - na terenie powiatu gnieźnieńskiego - działało jeszcze 8 P-11c pod dowództwem ppor. pil. Kosteckiego ze 132. EM (w składzie pilotów – byli również ze 131. EM). Natomiast zasadzka w Malczewie na Ziemi Gnieźnieńskiej – 5.IX. z powodu wielu zaistniałych tam nagłych problemów i kłopotów – na dzień 6.IX. nie doszła już do skutku.

________________________________

10) – Gębarzewko – 2.IX. – po południu (przylot 3 P-11- lecz jeden uszkodzony przy lądowaniu), 3.IX. - 2 P-11 od rana do godz. 13 : 00.

10 A) - Odnośnie drugiego dnia wojny – w książce Melchiora Wańkowicza – „Wrzesień żagwiący” na stronie 175 podana została krótka, lakoniczna informacja :

„Drugiego dnia wojny zostają zastawione dwie zasadzki na miejscu prawdopodobnego ciągu Niemców : pod Kaliszem i pod Gnieznem. Niemcy tracą 2 heinkle, jednego henszla i dwa dorniery.” (…).
-----------------------------------------

Popołudniowa powyższa zasadzka – zestrzeliła na pewno 2 He-111 w bliskim – wschodnim i nieco dalszym płd. – wsch. rejonie swej lokalizacji, a przed wieczorem, tuż pod Wągrowcem – zapewne rozpoznawczego Dorniera.
-----------------------

10B) – A oto treść informacji z artykułu Pana Tadeusza Lostera – ARTEFAKTY MÓWIĄ : „Blaszka z nessesera – nagroda ppor. pil. Zbigniewa Rowińskiego” - zamieszczonego na stronach 53-57 MIESIĘCZNIKA SPOŁECZNO - KULTURALNEGO ŚLĄSK, Nr 8 (323), rok XXVIII, SIERPIEŃ 2022, na stronie 54 :

(…) „3 września do zorganizowania zasadzki w Gębarzewie z lotniska w Dzierżnicy odleciał klucz 3 samolotów PZL P 11. Do wykonania zadania zostali wyznaczeni piloci por. Z. Moszyński, ppor. Z. Rowiński ze 131 eskadry oraz piloci 132 eskadry ppor. Łuczyński i ppor. J. Czachowski wraz z personelem naziemnym. W zasadzce tej parze pilotów Rowiński, Czachowski udało się zestrzelić jeden samolot bombowy Heinkel 111. Tak walkę polskich pilotów opisze Czesław Kazecki :
W porze południowej – dwa nasze samoloty wystartowały na odgłos niemieckich bombowców lecących z kierunku Inowrocławia w stronę Poznania. Niemiecka eskadra Heinkli została zaatakowana od strony słońca zaraz po przelocie bombowców nad Gnieznem. Po kilku krótkich atakach naszych dwóch „jedenastek” (P-11) tuż przed pierwszą stacją kolejową na linii Gniezno-Poznań (Pierzyska) - za ostatnim w szyku Heinklem pojawiła się wpierw mała i cienka, a potem coraz bardziej grubiejąca i wydłużona wstęga czarnego dymu, pomieszana z językami ognia widocznymi na lewym silniku niemieckiego samolotu. Po przelocie nad ową stacją – za rozpierzchłą niemiecką eskadrą ostrzeliwującą nasze dwa myśliwce, na końcu leciał ów uszkodzony mocno bombowiec, zniżając pułap lotu z około niecałych 2 km wysokości do 1,5 km, potem 1 km a następnie kilkuset metrów (i do jeszcze niższego). Po przelocie nad drogą z Łubowa do Iwna (zarazem z Gniezna do Kostrzyna i do Poznania) – w niskim już locie – szykował się do przymusowego, twardego lądowania na spodzie kadłuba z południowej strony stacji kolejowej w Fałkowie. Znieruchomiał dopiero na odległości około pół kilometra na płd.- zach. od budynków stacyjnych. Lot tego bombowca śledzili też na ziemi polscy żołnierze, którzy jakąś ciężarówką pędzili dość szybko po bezdrożach pola, by zaraz ująć do niewoli niemiecką załogę. Tak się też stało. Ów zestrzał lotniczy miał potwierdzenie od polskich wojsk ziemnych. Nasi piloci wykonali kilka okrążeń miejsc pobojowiska lotniczego, po czym nie ścigając już dalej w stronę Poznania pozostałych niemieckich bombowców (silnie ostrzeliwujących wcześniej nasze 2 P-11) powróciły na swe lądowisko niedaleko Gębarzewka, radośnie kiwając tam swymi skrzydłami dla personelu naziemnego tej zasadzki.
Zestrzelenie niemieckiego samolotu bombowego Heinkel 111 zaliczono pilotowi ppor. Józefowi Czachowskiemu. To jedyna znana relacja opisująca działania bojowe Zbigniewa Rowińskiego.” (...)
------------------------
Cz. K - D-ca dyonu w swym „Dzienniku działania Dyonu III/3” z 1944 roku podał skład pilotów zasadzki w Gębarzewie dla 3.IX. jako : por. Moszyński, ppor. Łuczyński, ppor. Rowiński i ppor. Czachowski. W rzeczywistości składy pilotów na 2 różnych tam, lecz pobliskich zasadzkach w dniu 3.IX. były inne. Na zasadzce w Gębarzewku (po zachodniej stronie linii kolejowej z Gniezna do Wrześni byli jedynie od rana do godz. około 13:00 dwaj piloci rezerwy : ppor. Rowiński i Czachowski, a na drugiej (po wschodniej stronie linii kolejowej) – po raz pierwszy uruchomionej w Nałęczu o kryptonimie „Gębarzewo” późniejszym popołudniem 3.IX. – byli trzej piloci ze 132. EM : ppor. Łuczyński, sierż. pchor. Maliński i kpr. Jasiński – który po powrocie 1.IX. z Ławicy ze swym lekko rannym kciukiem lewej ręki – odbył tam pierwszy lot po przerwie w lotach - na tą nową zasadzkę. Natomiast por. pil. Moszyńskiego tam wcale nie było, gdyż 3.IX. dowodził zasadzką myśliwską w Cerekwicy koło Żnina. Ścisłe więc powoływanie się na informacje podawane w „dokumentach londyńskich” - czasem więc może prowadzić do podawania – niestety – nie zawsze pewnych i dobrych informacji, lecz niekiedy i wprowadzających w błąd.

__________________________________

11) – Puszczykowo Zaborze – 1-4.IX. (3.IX.).
11A) - Informacja o fakcie zestrzelenia w dniu 3.IX. bombowca typu He-111 z tej zasadzki – została podana w GAZECIE POZNAŃSKIEJ Nr 262 (PIĄTEK-SOBOTA-NIEDZIELA - 10-11-12.XI.1995 R.) na stronie 4, w artykule Janusza Marciszewskiego „LOTNICZE KULISY WRZESNIA NADAL DO ODSŁANIANIA” (krótka informacja pisemna o fakcie zestrzelenia z niej samolotu He-111 – została podana w moim bardzo długim artykule Nr 1A – przy dniu 3.IX.).
-----------------------------

11B) - A oto niepełna, niedokładna informacja odnośnie zasadzki w Puszczykowie Zaborzu, podana w książce Wacława Króla - „W dywizjonie poznańskim”, wydanie I, na stronie 73 :

(…) „4 września dywizjon poznański działa z lotniska Kleczew, gdzie dołączyły zasadzki spod Swarzędza i Pobiedzisk. Dywizjon miał szczęśliwy dzień, zestrzelił bowiem 5 dalszych samolotów niemieckich bez własnych strat.” (…)
----------------------------------------

Uwagi Cz. K. : Na tzw. zasadzce „Ślesin” 4.IX. – znajdowało się 6 P-11 (3 - z zasadzki Janków z rejonu Kalisza i 3 - z Cerekwicy, z okolicy Żnina). Pilotów z „Kobylego Pola” było tam trzech : ppor. Gedymin, ppor. Grzybowski i kpr. Gabriel. Natomiast na zasadzce ulokowanej po zachodniej stronie drogi (i lasu) z Kleczewa do Kazimierza Biskupiego – tylko jeden : ppor. rez. Sporny – z pierwotnej zasadzki z Bednar. Dwu samolotowa zasadzka z Bednar - 1.IX. była zmuszona do zmiany swej lokalizacji działania - z powodu wykrycia swego miejsca postoju przez Luftwaffe ; na inne, położone bliżej Kobylnicy a wieczorem odleciała do majątku w Puszczykowie Zaborzu (pomiędzy Swarzędzem a Pobiedziskami). W dniu 3.IX. – przed południem – działała w składzie tylko 1 P-11, który to samolot późniejszym popołudniem 4.IX. wylądował na zasadzce w rejonie miejscowości Słaboludź Kolonia, gdzie były 2 P-11 z wcześniejszej zasadzki z Malczewa.

_______________________


12) – Zasadzka „Turek” 3.IX.
12A) - Płk A. Kurowski na stronie 152 swej książki „Lotnictwo polskie w 1939 roku” tak lakonicznie informował o owej zasadzce, która pierwotnie 3.IX. działała „pod Kaliszem” : (…) „Pod wieczór zasadzka zmieniła lotnisko i przeleciała w rej. m. Turek” (…).
----------------------------------
12B) - Andrzej Przedpełski w swej książce – „Lotnictwo Wojska Polskiego 1918-1996”, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1997 na stronie 120 podał w lakoniczny sposób taką oto informację :

(…) „W pełni udała się zasadzka III/3 dywizjonu Armii „Poznań” koło Turka. Lotnicy poznańscy zestrzelili tam trzy samoloty niemieckie.” (…)
---------------------------------
Wg przypuszczalnych informacji zebranych w całym rejonie Turka i w płn. okolicy Kalisza, m.in. w Cekowie – część zasadzki z Jankowa (z 2.P-11) po południu 3.IX. miała odlecieć do majątku Żdżary, około 10 km na południe od miasta Turek. O owym lądowisku Żdżary mówiono we wszystkich stronach dookoła miasta Turka (w promieniu do 20 km a nawet i więcej. Nie było ono jednak przeze mnie tam sprawdzane a po roku 2000 – uznałem już za mało celową tam swą wizytę.

______________________
13) – Chwilowe lądowisko 2 P-11 Wierzchowiska (Wierzchowiska – Ćwierdzin) z popołudnia 4.IX.

13A) - Płk A. Kurowski – w swej książce z1962 roku („LOTNICTWO POLSKIE W 1939 ROKU”), na stronie 152 – tak je przedstawił przy dniu 3.IX. :

(…) „Pod wieczór zasadzka zmieniła lotnisko i przeleciała w rej. m. Turek.
Inna zasadzka dywizjonu zestrzeliła 1 bombowiec. Ogółem więc w tym dniu myśliwcy poznańscy zestrzelili 3 samoloty.
Gros dywizjonu pod wieczór zmieniło lotnisko, przypuszczając, że zostało ono przez Niemców rozpoznane. Nowe lotnisko leżało w rejonie na północ od Witkowa (prawdopodobnie w m. Gaj). Lotnisko było dobre, ale miało tak zły dojazd, że część samochodów nie mogła tam dotrzeć. Dowódca dywizjonu prosił więc o jak najszybsze przesuniecie.” (…)
----------------------------------------------
Do rejonu miasta Turek - przeleciała 3.IX. popołudniu mniejsza część zasadzki z Jankowa (natomiast 3 P -11 – o zmroku odleciały do rejonu Kleczewa). Do zasadzek które miały 3.IX. po jednym tylko zwycięstwie należały : jedna w Puszczykowie Zaborzu i druga w Malczewie. Ponadto w latach XX wieku – także i ta z rejonu Żnina – często podawana błędnie jako przy 4.IX. 2 zestrzelenia autor podawał dla zasadzki rejonu Kalisza. Lotnisko w Dzierznicy zostało wykryte i alarmowo opuszczone nie 3.IX. - lecz pod wieczór następnego dnia. Tak samo rekonesans lądowiska przez 2 P-11 koło Wierzchowisk nie był 3.IX., lecz w poniedziałek 4.IX. Rozciągnięta i nieco pagórkowata rolnicza wioska Gaj - znajduje się na płn. - wsch. od Wierzchowisk i nie miała nic wspólnego z żadnym lądowiskiem z 1939 roku.
13B) – Jerzy Pawlak w „Skrzydlatej Polsce” nr 36 (1710) z 2.09.1984 r. a swym artykule ze stron 8-9 „132 ESKADRA MYŚLIWSKA” tak oto przedstawił to lądowisko na stronie 9 :

„4 WRZEŚNIA. Nowe lądowisko w m. Gaj koło Witkowa nie miało dobrych warunków do zamaskowania samolotów i sprzętu dywizjonu, a złe dojazdy uniemożliwiły ciężkiego rzutu kołowego na nowe m.p. W związku z tym mjr Mumler (u – z dwoma kropkami) przeniósł się w godzinach rannych na lotnisko Kleczew. Duże pole wzlotów, pobliski las, gdzie ukryto samoloty i samochody oraz dobre drogi dojazdowe dawały gwarancję bezpiecznej pracy bojowej. Jednak częste przeloty niemieckich samolotów zwiadowczych nad lotniskiem mogły doprowadzić do wykrycia i zniszczenia startujących samolotów III/3 dywizjonu. Ponadto w Kleczewie znajdowały się również inne jednostki lotnictwa Armii POZNAŃ. Dlatego Mumler (u – z dwoma kropkami) nakazał likwidację postoju i odejście w godzinach przedwieczornych na lądowisko Babiak (15 km na płn. od Koła).” (…)
-----------------------------------------
W dniu 4.IX. – od rana działała 3 samolotowa zasadzka „Ślesin” wraz z 3 ma samolotami typu „Karaś” a po godzinie 7:00 - dołączyły tam 3 P-11 z Cerekwicy koło Żnina, powiadomione rano przez D-cę Lotnictwa Armii. Z Dzierznicy wylądował samolot RWD-8 a z rana osobowym Chevrolotem przyjechali minimum 2 dodatkowi piloci. Po zachodniej stronie drogi z Kleczewa do Kazimierza Biskupiego były 2 P-11 ze 131.EM, a późniejszym popołudniem wylądował tam ppor. rez. Sporny z Puszczykowa Zaborza.
Natomiast wieczorem - Dzierznicę w alarmowy sposób opuściło 7 P-11 (w tym 3 ze zlikwidowanej alarmowo zasadzki pod Gnieznem). Wylądowały one na północ od drogi ze Ślesina do Babiaka (przy położonym po północnej stronie owej drogi – młodnikowym lesie). Natomiast 5.IX. w porze ranno – przedpołudniowej - 5 P-11 odleciało do Osieka Małego (a rano – 5 -11, w tym przybyłe 3 P-11 z Malczewa) - odleciały do Piotrowa na zasadzkę w okolicy Krzesin. 5.IX. późnym popołudniem – wszystkie samoloty P-11 z płd. rejonu Kleczewa – alarmowo odleciały nie do pobliża Babiaka, lecz do Osieka Małego.
---------------------------------------
13C) - Jerzy Pawlak w swej książce „POLSKIE ESKADRY w Wojnie OBRONNEJ 1939”, Warszawa 1991, na stronie 99 podał nieprawidłowo jej lokalizację jako „lądowisko Gaj koło Witkowa”.
---------------------
13D ) – Nieco nowsza informacja z prawidłową lokalizacją owego lądowiska na wschód od majątku Wierzchowiska znajduje się na stronie 263 grubej, monograficznej książki Mariusza Borowiaka – „Dzieje Żydowa i okolic”, Czerniejewo 2018 :

„31 sierpnia 1939 r. nastąpiło przebazowanie eskadr lotniczych z lotniska Ławica na lotniska polowe *340
*340 Najbliżej Żydowa znajdowały się lądowiska w Gulczewie, Gurowie (w 1939 r. nie zostało wykorzystane) i na obszarze Żydowo-Potrzymowo-Jelitowo, Mierzewie, w okolicach stacji kolejowej w Gębarzewku, oraz pomiędzy miejscowościami Wierzchowiska i Ćwierdzin, w Malczewie i Niechanowie. (…)
-------------------------------------------------------
Przy okazji i inne informacje przedstawione w książce „Dzieje Żydowa i okolic” :

3 września w godzinach południowych dowódca eskadry zorganizował zgodnie z rozkazem operacyjnym lotnictwa myśliwskiego Armii „Poznań” zasadzkę kryptonimie „Gębarzewo”. Samoloty ukryte były w części południowo – zachodniej Nałęcza (przed wojną było tu lotnisko sportowe), niecałe 2 km od Żydowa *341.
*341 Zadaniem polskich samolotów była w tamtejszym rejonie m.in. obrona tzw. prochowni, która należała do 17. Pułku Artylerii Lekkiej w Gnieźnie.
-------------------------------------

Odnośnie zasadzki w Nałęczu, z późnego popołudnia 3.IX. - na stronie 265 książki „Dzieje Żydowa i okolic” - tak oto została podana informacja o pierwszym zestrzelonym z tej zasadzki samolocie przez sierż. pchor. pil. Jana Malińskiego :

„Wiadomo, że Maliński zniszczył jednego He-111 podczas pierwszego dnia zasadzki w Gebarzewie.*343 Wrogi samolot uległ całkowitemu zniszczeniu po zderzeniu się z ziemią po północnej stronie warszawskiej drogi, około 100 m na wschód od lasu w Wólce, tuż za zakrętem drogi w kierunku Strzałkowa, kilkadziesiąt km od Konina.”

*343 C. Kazecki, Magiczna prośba. Czarne krzyże pod niebem (3), Kulisy Gnieźnieńskie z 27 września 1993 r., .s 5 twierdzi, że 3 września polskie samoloty, które wystartowały do tego lotu bojowego z Nałęcza, zestrzeliły jeszcze 2 He 111. Nie ma jednak potwierdzenia, że piloci „poznańskich myśliwców” odnieśli zwycięstwo.”

___________________________________

14) – Zasadzka Turek („Turek – Uniejów”) – 4-5.IX.
Płk A. Kurowski z książce „Lotnictwo polskie w 1939 roku” na stronie 212 tak oto informował o tej zasadzce :

„III/3 d y o n m y ś l. przeszedł na lotnisko Kleczew (wspólnie z 34 esk. rozp. i 36 esk. obs.), pozostawił zasadzkę pod Turkiem.
(…) Zasadzka pod Turkiem znów walczyła w obronie 25 DP. Była jednak za słaba liczebnie w stosunku do lotnictwa niemieckiego. Zestrzeliła jeden samolot bez strat własnych.” (…)
- strona 213 odnosząca się dnia 5.IX. : (…) „Przed południem dywizjon przeszedł na lotnisko Osiek Mały*. Wyszły zarządzenia ściągnięcia tam także wszystkich zasadzek (łącznie z zasadzką w rej. Turka). Lotnisko było dobre, choć położone nieco zbyt na skrzydle armii.”

_____________________________
15) – Ozorzyn („Babiak”) – 4/5. IX.
15A) - Płk A. Kurowski – na stronach 212-213 przy dniu 5.IX. – taką podał informację z 1962 roku :

„III/3 d y o n m y ś l. miał stan bojowy 18 samolotów. Lotnisko w rej. Babiak okazało się bardzo niefortunne, głównie wskutek swego położenia w po – str.213 – bliżu skrzyżowania kilku arterii komunikacyjnych. Dowódca dywizjonu prosił o zmianę lotniska.” (…)

15B) - Alarmowy odlot kilku P-11 z Dzierznicy (w tym 3 P-11 ze zlikwidowanej alarmowo zasadzki z Nałęcza pod Gnieznem) a potem 5.IX. przelot do Osieka Małego - jest opisany w książce Jana Malińskiego – „SAMOLOT ZAKRYŁ SŁOŃCE” na stronie 50.

15C) - W książce : Piotr Bauer, Bogusław Polak – „Armia POZNAŃ w wojnie obronnej 1939, Wydawnictwo Poznańskie 1983, wydanie II – poprawione – na stronie 159 została podana taka oto informacja :

(…) „W ciągu dnia 4 września strącono dwa samoloty nieprzyjaciela, w tym jeden rozpoznawczy. W godzinach wieczornych dywizjon wraz z 34 eskadrą opuścił lotnisko w Kleczewie, przebazowując się do miejscowości Ozorzyn koło Babiaka, około 15 km na północ od Koła.”

Powyższa informacja jest częściowo dobra a częściowo uproszczona. Otóż wieczorem 4.IX. nastąpiło alarmowe przebazowanie wszystkich P-11 z Dzierznicy do Ozorzyna (7 P-11) a późnym popołudniem 5.IX. – 8 P-11 z dwu zasadzek okolicy Kleczewa także alarmowo opuściły ten rejon – lądując w Osieku Małym. Natomiast 3 „Karasie” które razem były na zasadzce o kryptonimie „Ślesin” – odleciały alarmowo do Ozorzyna przy Lesie (1,5 km na zach. od Babiaka ; samoloty P-11 z Ozorzyna – lotniska położonego 3 km na płn. – wsch. od Babiaka – odleciały około godz. 9 : 00 do Osieka Małego). Natomiast 6 „Karasi” z pobliża folwarku Skiby niedaleko Kazimierza Biskupiego - późnym popołudniem alarmowo odleciało do Mikorzyna (z płd. strony Ślesina) a dopiero o świcie dołączyły do 3 pierwszych „Karasi” w Ozorzynie. 1 „ Karaś”- pozostawiony do naprawy na noc z 5/6.IX. – zdołał tam przetrwać niemieckie bombardowania lotnisk 6.IX. z rana, po czym odleciał do Ozorzyna za Łąką.

_________________________


16) – Zasadzka na płd. – zach. od Kleczewa w dniu 5.IX.
W swym pierwszym „Dzienniku…” z 1939 roku – d-ca dyonu przy dacie „6.IX.” a faktycznie 5.IX. - podał następujący skład zasadzki na płd. – wsch. od Kleczewa, o kryptonimie „Ślesin” – na 5 stronie tego opracowania :
(…) „Zasadzka Slesin : skład 6 samolotów : kpt. Jastrzębski, ppor. Łuczyński, pchor. Pudelewicz, Anders, Olewiński, kpr. Jasiński, ppor. Rowiński wraz z rzutem kołowym odszedł na lotnisko 34 esk. Około godz. 14.”

Rzeczywisty skład zasadzki (nie „Slesin” lecz Ślesin) 5.IX. rano był zupełnie inny. Byli tam bowiem tacy piloci jak : d-ca zasadzki – kpt. Jastrzębski, sierż. pchor. Pudelewicz, sierż. pchor. Olewiński, zapewne sierż. pchor. Jaroszka (z zasadzki w Jankowie), por. Moszyński, ppor. Gedymin, sierż. pchor. Nowak (z zasadzki z Cerekwicy), ppor. Grzybowski, kpr. Gabriel i nieznany - minimum 1 pilot RWD-8 ( z Dzierznicy). Dwaj myśliwcy wymieniani na zasadzce rejonu Kalisza : ppor. Anders i kpr. Jasiński – wcale nie byli w rejonie Kalisza. Ppor. pil. Łuczyński z kolei – po przylocie alarmowym z Dzierznicy do Ozorzyna 4. IX. po zachodzie słońca – na zasadzkach okolic Kleczewa - był jedynie bardzo wcześnie rano 5.IX. z ich powiadamianiem, potem był d-cą zasadzki w Piotrowie a dość późnym popołudniem pojawił się w Malczewie (w grupie 5 P-11) zaś wieczorem wylądował w Osieku Małym (którą to piątkę P-11 przyprowadził d-ca dyonu na P-11 „kpr. pil. Skarbeckiego”. Kpr. pil. Jasiński – 5.IX. z Ozorzyna odbył ranno – przedpołudniowy przelot do Osieka Małego (z 5 -11). Ppor. rez. pil. Rowiński - najprawdopodobniej w dniach 4 i 5.IX. – był dowódcą pary myśliwskiej na zasadzce w okolicy Tulec, po południu na zasadzce w płd. – zach. stronie Słupcy a o zachodzie słońca – przyleciał do Osieka Małego a potem jeszcze odleciał do Przyborowa (możliwe, że drugim rzucie 5 P-11). Natomiast sierż. pchor. pil. Anders – jako przydzielony do 131.EM (zamiast pilota Kortusa) – zapewne był d-cą pary myśliwskiej na zasadzce w Malczewie 3.IX. a potem na płd. – zach. od. Kleczewa (wraz z kpr. pil. Oskarem Albrechtem, który uległ zestrzeleniu po południu 5.IX.). Po alarmowym przylocie 2 P-11 do Osieka Małego (z zasadzki w rejonie Kolonii Słaboludź) - gdzie dowództwo pary objął ppor. rez. pil. Sporny - owa dwójka pilotów odleciała pierwszym rzutem 3 P-11 na nową zasadzkę do Przyborowa, w porze zachodu słońca. W sumie znane są 4 nazwiska pilotów – którzy pod wieczór odlecieli w 2 rzutach powietrznych na dużą, nową zasadzkę do okolicy Czerniejewa (3 podporuczników oficerów rezerwy : Sporny, Rowiński, Rychlicki – który 5.IX. był na takich lotniskach jak : Malczewo, Ozorzyn, chwilowo w Kobylem Polu i koło Tulec, potem w Piotrowie a na końcu w Malczewie) oraz pchor. Anders. W Przyborowie oprócz d-cy zasadzki (ppor. pil. Kosteckiego) byli jeszcze dwaj podporucznicy rezerwy : Czachowski i Łazowski i pchor. pil. Kabat oraz około 5 ciu podoficerów pilotów. Zasadzka leśna w Przyborowie była w dniach 6-8.IX. najdalej wysuniętą zasadzką na zachód (zamiast wcześniejszej w Nałęczu pod Gnieznem i w Malczewie - która po południu 5.IX. nie doszła do skutku z powodu paru zaistniałych tam trudności).

______________________________
17) – Zasadzka 3 P-11 w porze ranno – południowej 5.IX. pod dowództwem ppor. rez. pil. Spornego - w płn. stronie Konina a po południu powrót na zasadzkę do płd. – zach. rejonu Kleczewa.
Jest ona wspomniana lakonicznie na stronie 114 książki : Wiesław Tadeusz Babiarz – „KTO NIE LUBI PTAKÓW ?”, Poznań 1999 :

strony 112 – 115 – Zerwany most na Bzurze …

strona 114 (…) „W trzecim dniu wojny mjr Mumler zarządził powiększenie liczby zasadzek oraz posterunków obserwacyjnych. Do Kobylegopola odleciało pięć samolotów, które poprowadził dowódca eskadry. Później takich eskapad było dużo. Żnin, Koło, Gębarzewo, Konin. Słupca, Osiek Mały – to tylko niektóre miejscowości z których startowali do walki nasi piloci.” Zdarzało się że oczach mechaników odnosili zwycięstwa. Wtedy łzy radości cisnęły się do oczu.” (…)

_________________________________
18) – Zasadzka na płd. – zach. od Słupcy, po południu 5.IX. (2 P-11 pod dowództwem zapewne ppor. rez. pil. Rowińskiego).
Informacja o niej bardzo lakonicznie podana - na stronie 114 powyższej, wspomnianej książki.

__________________
19) – Zasadzka myśliwska Kościelec – 6.IX. rano z 3 P-11. Została ona skromnie podana w jednej relacji wspomnieniowej oficera z 58 PP z Wrześni – zdeponowana w jednym z regionalnych, lokalnych archiwów we Wrześni.

______________________________

20) – Chwilowa zasadzka przy lesie – gdzie na zachód od Dębów Szlacheckich w porze południowej znajdował się wystawiony na czatowaniu 1 P-11. Lotnisko to zostało wykryte przez Luftwaffe 2.IX. Jest to podane na 48 stronie książki : „Marius Emmerling - „Luftwaffe nad Polską 1939” – Cz. II :

„Dowódca 2. Staffel AK opisał wydarzenia dnia w eskadrze :
Stan gotowości od 07.00. O 11.00 narada u komendanta. Celem ataku jest lotnisko Koło. Dolatując do celu, stwierdziliśmy : lotnisko jest puste, dlatego bombardujemy cel zapasowy – dworzec w Kole.”(…)
--------------------------

Cz.K - Owego ataku w Kole – straszliwego w swych skutkach (ponad 200 – do około 250 polskich ofiar śmiertelnych i rannych) - dokonały bombowce He-111P z I/KG 27.

________________________________


21) – Młogoszyn – lotnisko alarmowego odlotu z lotniska podstawowego Ostrowy w dniu 10.IX.
21A) – Informacje – bardzo skromnej natury o tym lotnisku znajdują się na stronach 342 i 350 książki Jerzego B. Cynka - „POLSKIE LOTNICTWO MYŚLIWSKIE W BOJU WRZESNIOWYM”.

21B) – Informacja podana przez mjra dypl. pil. Jana Koźmińskiego ze strony -5- swych notatek z 1939 roku (…)

„10.IX.39
Lubień. Dyon otrzymuje rozkaz przesunięcia na lotnisko Młogoszyn, lecz z powodu złych warunków maskowania i bliskości frontu dyon wrócił na lotnisko Ostrowy.” (…)

____________________________

22) – Julinki – lotnisko alarmowego przylotu z lotniska Ostrowy w dniu 11.IX. o godz. 10 : 00.
Informacje o tym chwilowym lotnisku alarmowym są podane na stronach 342 i 350 grubej i dużej monografii Pana I. B. Cynka.
W grubej książce : WOJNA OBONNA POLSKI 1939 WYBÓR ŹRÓDEŁ, WIH, Wydawnictwo MON 1968, na stronie 702 znajduje się taka oto informacja o nieco błędnie podanej nazwie lotniska jako „Juliki” :

CAW, II/1/4, k. 56. „Nr 341
1939, wrzesień [ 11 ], dwór Szewce. – Meldunek dowódcy Armii „Poznań” do dowódcy Armii „Warszawa” o bitwie nad Bzurą.

Bitwa rozwija się pomyślnie. Jedna DP poważnie naruszona. Dla dalszych działań konieczna grupa pościgowa lotnictwa. Lotnisko w folwarku Juliki 6 km od Kutna.”

Dowódca Armii „Poznań”
T. Kutrzeba, gen. dyw.

Odpis, maszynopis
CAW, II/1/4, k. 56.
-----------------------------

X1) - „11.IX.” – Główne lotnisko lotnictwa Armii „Poznań” i „Pomorze” - „na północ od folwarku Kamienna”.

Lotnisko tuż koło Kamiennej (na płn. – wsch.) w 1939 roku nie zostało wykorzystane. Ostatni samolot wylądował tam wiosną 1939 roku. Po drugie było ono dość blisko drogi z Lubienia do Krośniewic. Płk A. Kurowski pisząc w paru swych publikacjach określenie „lotnisko na płn. od Kamiennej” – faktycznie miał na myśli lotnisko Lubień położone przy lesie na północ od majątku w Kamiennej ; po prostu nie określił je właściwą nazwą.
___________________________

Na powyższych ponad 20 tu przykładach – widzimy, jak dość słabo i mało wnikliwie czy mało szczegółowo, z wieloma błędami rzeczowymi, niedomówieniami, z tzw. białymi plamami - były dowódca III/3 DM przedstawił w sumie dość słabiutko historię swego dyonu – co zapewne było skutkiem małego i precyzyjnego zapamiętania olbrzymiej ilości szczegółów dotyczącej poszczególnych lotnisk działań, na których osobiście nie przebywał i nie walczył ale także i z tych – na których przebywał – głównie z Dzierznicy i Osieka Małego (lecz także i z lotnisk kolejnych jak : Ostrowy, Mnich oraz Luszyn). Pominięta tutaj została duża ilość lotnisk zasadzek i lotnisk działań w stanie alarmu oraz wszystkie zestrzelenia z owych zasadzek (za wyjątkiem 2 ch - z dni 8.i 9.IX. – przypisanych na konto lotniska podstawowego). O ile w pierwszym swym dzienniku działań zostały podane 42 zestrzelenia a w drugim z 1944 roku – 14 nowych, innych - to w sumie była to liczba 56 zwycięstw wynikająca razem. Pominiętych zostało i tak ponad 170 zestrzeleń i kilka prawdopodobnych. Czy to może mocno dziwić ? – raczej nie (trudno mieć mu za złe, słabe odtworzenie z pamięci wielu tysięcy przeróżnych wielkich i małych zdarzeń i faktów, zmieniających się lawinowo i kalejdoskopowo - aby je móc dobrze i bezbłędnie zachować w pamięci po kilkudziesięciu dniach czy już po paru latach).

============================

VII) - Inne lotniska – zapomniane przez swego byłego dowódcę III/3 DM – o których nie wspominają także żadne inne publikacje a także te podawane lotniska – lecz z pominiętymi zwycięstwami.

1) – 1.IX. – Zasadzka popołudniowa 3 P-11 w Żydowie – z polem wzlotów równoległym do linii kolejowej pomiędzy stacjami kolejowymi : Żydowo – Czerniejewo (po wschodniej stronie torów kolejowych).

2) – 1.IX. – Popołudniowo – zmrokowa zasadzka z rejonu Wierzenicy (Wierzenicy - Wierzonki), w północnej stronie Kobylnicy, z 2 P-11 pod dowództwem ppor. rez. pil. Spornego ze 131. EM. Zasadzka ta działała tam po swym alarmowym opuszczeniu lotniska w Bednarach. O zmroku – samoloty przemieściły się do majątku w Puszczykowie Zaborzu, w obszarze : Kostrzyn – Pobiedziska – Swarzędz.

3) – 2.IX. – Zasadzka Iwno (Iwno – Libartowo) z 2 P-11 w porze południowej (w godz. około 12:00 do niecałej 14:00) – która zestrzeliła 2 myśliwce typu Bf-109.

1LP-BZ) – 3.IX. – Zasadzka Gułtowy 3 P-11 od świtu do godz. 13:00 – której dowódcą był ppor. pil. Kostecki. Zasadzka – owszem podawana – ale bez 2 uzyskanych zwycięstw powietrznych (Ju-86 i He-111).

2 LP-BZ) – 3.IX. – Zasadzka Malczewo od rana do około godz. 14 : 00-15 : 00. Jest ona wspominana jedynie w aspekcie 5. IX. – jako niedoszłej do skutku zasadzki z dni 5-7.IX. i z pominięciem zestrzelenia Bf-110 w pierwszą wojenną niedzielę 3.IX. Na zasadzce tej zwycięzcą był kpr. pil. O. Albrecht a jej dowódcą zapewne sierż. pchor. pil. Anders.

4) – 4 i 5.IX. – Zasadzka „Tulce” przy lesie majątku w Żernikach – z jednym zwycięstwem z 4.IX. Dowódcą zasadzki z 2 P-11 zapewne był ppor. rez. pil. Rowiński. Po południu 5.IX. zasadzka ta działała przez kilka godzin w płd. – zach. rejonie Słupcy, po czym odleciała do Osieka Małego.

5) – 6-8.IX. – Bardzo silna zasadzka w Przyborowie z 8 P-11, pod dowództwem ppor. pil. Kosteckiego, która uzyskała tam sporą ilość zwycięstw. 8.IX. po południu, po ciężkiej ale zwycięskiej walce z Messerschmittami Bf-109 – odleciała przez swe wcześniejsze lotnisko w Osieku Małym – na zasadzkę „Lipiny” (na byłe lądowisko trasowe samolotów PLL „LOT”).

6-7) – 2 chwilowe zasadzki na 2 różnych polach na zachód i na płn. - zach. od Dębów Szlacheckich (w płn. stronie lotniska Osiek Mały). W jednym ze swych wywiadów w codziennej prasie w Wielkopolsce w latach drugiej połowy XX wieku - były pilot 131. EM – Wł. Gedymin - wymieniając lotniska III/3 DM z pierwszych 6 dni wojny – podał też nazwę lotniska polowego (lądowiska ) w Dębach Szlacheckich.

8) – 7.IX. – Zasadzka Mchówek – z 2 P-11, na której jej d-ca – sierż. pchor. pil. Salski zestrzelił 1 He-111. P-11 z tej zasadzki potem odleciały na dość duże lotnisko o nazwie Chotel.
9) – 8.IX. – Zasadzka „Lipiny” z 3 P-11 z Osieka Małego pod dowództwem kpt. pil. Jastrzębskiego – która zestrzeliła 3 samoloty pominięte przez d-cę dyonu : 2 He-111 i Bf-110 przez d-cę zasadzki. Po odlocie 2 P-11 na lotnisko Ostrowy (d-ca 132. EM skakał ze spadochronem ze swej palącej się po zestrzeleniu P-11) - wylądowało tam 8 samolotów z Przyborowa , z których jeden jako niesprawny bojowo – odleciał na lotnisko Ostrowy. Zasadzka ta znajdowała się na nieczynnym, dość długim lądowisku trasowym (w osi wchód - zachód) dla samolotów pasażerskich PLL „LOT” - na trasie Warszawa – Poznań (inne takowe lądowiska były w takich miejscowościach jak : Kostrzyn, Marzenin, Ostrowite, Lubstów, „Przedecz” (w Katarzynie), Strzelce, Osmolin, Ruszki, Leszno).
10) – 8.IX. – Zasadzka Chotel – z 2 P-11, z której kpr. pil. Kroczyński zestrzelił rozpoznawczego Dorniera.
11) – 9.IX. – Zasadzka OPL lotniska głównego Lubień (przy lesie na płd. – wsch. od miasteczka Chodecz) – która rano przyleciała z lotniska Chotel.

12) – 10 i 11.IX. – Zasadzka Krośniewice przy parku Błonie – która 10.IX. działając w sile 2 P-11- zestrzeliła 1 He-111. 11.IX. na zasadzce tej był tylko 1 P-11.
13) – 11.IX. – Zasadzka z 4 P-11 przy lesie Julinek w porze ranno – nieco przedpołudniowej, po czym nastąpił rozlot 2 par P-11 na inne zasadzki.
14) – 11.IX. – Zasadzka od południa przez kilka godzin przy majątku Gnojno (2 P-11 przyleciały z rozdzielonej na pół zasadzki 4 P-11 przy lesie położonym na płn. - wsch. od Julinek).
15) – 11-12.IX. – Zasadzka Siemianów z 2 P-11- które to samoloty przyleciały z wcześniejszej zasadzki w okolicy Julinek. 11.IX. po południu uzyskała 1 no zestrzelenie He-111. Powrót na lotnisko podstawowe Mnich – przed popołudniowym lotem interwencyjnym 12.IX. na kolumnę wosk niemieckich.
16) – 11.IX. – od popołudnia – do 14.IX. – popołudnia – 3 samolotowa zasadzka myśliwska pod dowództwem ppor. pil. Kosteckiego na polu Woli Raciborskiej, przy lesie Sójek, w pobliżu wioski Wieszczyce. 14.IX. – popołudniowy odlot na zasadzkę „Orłów”. Zasadzka ta uzyskała 6 zestrzeleń.

17) – 13.IX. – Zasadzka Sklęczki w porze rannej do wczesnego popołudnia, z 2 P-11, a po utracie 1 zestrzelonego P-11 – zlikwidowana. Zestrzeliła 1 rozpoznawczy Do-17.
18) – 13.IX. – Zasadzka Bielawki (Bielawki - w stronę Sklęczek ) we wschodniej stronie Kutna – od rana z 1 P-11 a potem z 2 P-11 (dołączył 1 samolot ze Sklęczek).
19) – 13.IX. – Popołudniowa zasadzka OPL (do zmroku) lotniska podstawowego Mnich z 1 P-11 w Sierakowie (Sieraków – w stronę Bielawek). W dniu 13. IX. - albo ta zasadzka albo z Bielawek – uzyskała 1-no zestrzelenie He-111 w swej bliskiej okolicy.
20) – 14.IX. – 15.IX. do wczesnego popołudnia - zasadzka kryptonimie „Orłów” na opuszczonym lotnisku 46. EO z Torunia - podawanym jako Grabów (obecnie Garbów). Możliwe, że uzyskała 1 no zestrzelenie bombowca. 15.IX. ta 3 samolotowa zasadzka pod dowództwem ppor. pil. Kosteckiego toczyła w porze przedpołudniowe ciężkie walki z Messerschmittami, możliwe, że także typu Bf-110.

21) – 15.-16.IX. – Całodzienne zasadzki 2 P-11, przy lesie, 1 km na północ od kościoła w Luszynie.

Oznaczenie : LP-BZ – lotnisko podane w „ Dziennikach …” – lecz bez żadnych zwycięstw.
--------------------------------------

W swych dwóch opracowaniach z lat 1939 i 1944 – były d-ca III/3 DM – pominął zupełnie aż 37 lotnisk (lądowisk) zapasowych – zasadzek, 3 lotniska działań w alarmie (Ozorzyn, Młogoszyn i Julinki) oraz jedno lądowisko chwilowego lądowania celem rekonesansowego zwiadu lotniczego (4.IX. koło Wierzchowisk i Ćwierdzina). - Zapomniał też o kilku zestrzelonych swych pilotach (i o ubytkach zupełnych - paru z nich z dyonu), a także o stratach zupełnych kilku samolotów, w tym i jedynego RWD-8. - Zapomniał również o 9 ciu (a może i nawet 10 ciu) pilotach, którzy weszli do składu dywizjonu na któryś dzień przed wojną, 31.VIII. lub dopiero pierwszego dnia wojny. - Nie pamiętał - o olbrzymiej liczbie uzyskanych zwycięstw powietrznych – przedstawiając w 1939 roku jedynie co 5 te (a w sumie podając jeszcze nowe i inne zestrzelenia swego dyonu w 1944 r. do liczby 42 + 11 + 3 prawdopodobne = 53 + 3 : co czwarte). Komisja Bajana – niestety i tak ograniczyła ich sumaryczną ilość do liczby 31 + 3 prawdopodobne. - Ponadto nie zostały podane dostarczone dodatkowe (z uzupełnień już wojennych) samoloty P-11c, 1 P-11a i 1 P-7a – poza wyjątkiem 1 samolotu z okolicy Ślesina (z dnia 6.IX.), pozostawionego dyonowi przez Brygadę Pościgową.
- Pominięte zostały nazwiska Asów Myśliwskich z III/3 DM, do których należy minimum 13 pilotów plus przynajmniej minimum kilku dalszych jeśli nie kilkunastu (z około 120 „bezpańskich”, anonimowych zestrzeleń) – przy których nie są już znane ich nazwiska. Z ilością 10 i więcej zwycięstw znane są tutaj 2 nazwiska pilotów, w tym d-cy dyonu, który w 1939 roku podawał dla siebie 4 zwycięstwa (4.IX., „8.IX.” - a faktycznie 6.IX., 12.IX.- 1 He-111 i 13.IX. – 1 Hs-126) a w 1944 r. 3 ( „8.IX”. – 1/2 „Ju-86”, 12.IX. – 1,5 He-111 i 13.IX. – 1 Hs-126)*.
- Nazwiska pilotów pojawiają się w owych „Dziennikach…” co 3., 4., lub co 5. dzień , a niekiedy są wymieniane jedynie 1-2 razy przy jakichś zdarzeniach dnia w ciągu owych 16-17 dni wojny. - Ponadto milczeniem zostało pominięte szereg innych faktów i zdarzeń zaistniałych w dniach 1-16.IX - albo zostały podane one z małym ich obecnie już zrozumieniem., ze względu na słabe ich przedstawienie i wytłumaczenie.

* Do największych Asów należą tutaj 2 piloci : d-ca dyonu z liczbą 10-11 zestrzeleń i kpt. pil. Jastrzębski z liczbą 9-10.

Znane zwycięstwa d-cy dyonu :

1) - 4.IX. – Dzierznica - He-111 w polu Czachrowa, z płd. strony Wrześni. 1,5) - 6.IX. – Osiek Mały – 1/2 He-111 (w płd. – wsch. rejonie Konina a w płn. – zach. – dalszym, od Turka), Do-17Z – w polu wioski Pólko w płn. stronie Kalisza.
1 X) 7.IX. – He-111 – podany we wniosku o przyznanie byłemu d-cy dyonu Orderu VM.
1/2 X) – Ostrowy – 8.IX. - 1/2 „Ju-86” (raczej Do-17) – w bliżej nieznanych okolicznościach dnia (na rannym patrolu ?).
2) – Mnich – 11.IX. przed wieczorem – w locie powrotnym z zadania – 2 He-111 w rejonie Łęczycy.
5 „minimum”) – 12.IX. – Mnich – 1 a może „2” Hs-126 – we wschodnim i płd. – wsch. rejonie Kutna ? , 1,5 He-111 w locie dolotowym na interwencję naziemną , 1,5 He-111 w locie powrotnym, He-111 w przedwieczornym locie patrolowym nad linią kolejową na odcinku Słupca – w stronę Kłodawy.
1) – 13. IX. – Mnich – 1 He-46 lub He-46 – niecały 1 km na wschód od Głogowca.
W sumie : 10,5 + ? ( ? „1/2 Ju-86” + ? X He-111 z „7.IX.” + ? „1 jeszcze Hs-126 z 12.IX.” ).

Znane zwycięstwa kpt. pil. Jastrzębskiego :

1) - 1.IX.- Dzierznica – He-111.
2- 3) – 2.IX. - Janków – 1 Ju-52, 1 Do-17 bombowiec.
4) – 4.IX. – „Ślesin” – Ju-52.
5) – 5.IX. – „Ślesin” – Do-17 bomb.
6) – 6.IX. – Osiek Mały – He-111.
7) – 7.IX. – Osiek Mały – He-111.
8) – 8.IX. – „Lipiny” – Bf-110.
9) – 9.IX. – Lubień – Bf-109E.
? 10) – 10.IX. – Ostrowy, być może Bf-110 (wg BHL w Wielkiej Brytanii przy dacie „11.IX.”).
W sumie : 9-10.

==========================

VIII) - Lotniska – z których były dowódca dyonu – pominął zupełnie zestrzelenia swych pilotów z dywizjonu (przez Luftwaffe), zwykle połączone też z ubyciem z dyonu :

1) – Dzierznica – podstawowe – 1.IX. – zostało tu pominięte zestrzelenie samolotu P-11a pilotowanego przez kpr. R. Mareckiego (przez rozpoznawczego Do-17) – gdzie polski samolot ze 131. EM skraksował przy lądowaniu w polu Biskupic – zwanej potocznie „Winiówką”, około 1 km na płd. – zach. od Stroszek a z południowej strony polnej drogi ze Stroszek do Gułtów. Pilot został odwieziony do szpitala w Środzie, a wrak P-11a – w nocy z 2/3. IX. – wywieziony na rampę kolejową we Wrześni.

2) – 5.IX. - Zasadzka położona na płd. – zach. od Kleczewa, której d-cą był ppor. rez. pil. Sporny. Późniejszym popołudniem, w walce powietrznej nad przejściem mostowym w Ślesinie – został zestrzelony P-11 przez bombowce He-111. Kpr. pil. Oskar Albrecht ze 131. EM - z płonącego swego P-11 wyskoczył ze spadochronem i nie wrócił już do dyonu.

3) – 6.IX. Lotnisko podstawowe Osiek Mały. Dowódca dyonu w 1944 r. lakonicznie podał informację , że tego dnia (przy nieprawidłowej dacie „7.IX.”) (…) „W czasie walki zostały silnie uszkodzone dwa samoloty przez działka Me-109 i 110 i jako takie nie nadawały się więcej do lotów bojowych”. (…) W 1939 r. – podane to zostało pod datą „8.IX”.
W walkach lotniczych 6.IX. – rano został bardzie poważny uszkodzony samolot kpr. pil. Kroczyńskiego a w porze ranno – przedpołudniowej – samoloty P-11c dwóch pilotów ze 132. EM : kpr. Skarbeckiego i ppor. Bibrowicza.

4) – 7.IX. – Zasadzka Przyborowo – w porze popołudniowej – ranny pilot – kpr. Marian Adamski (As myśliwski z Dzierznicy) – wylądował na dużym polu po wschodniej stronie drogi z Kostrzyna do Gniezna, 2 km na zachód od swego lotniska, po czym został odwieziony do szpitala powiatowego w Gnieźnie. Jego P-11 po naprawie nie nadawał się już do lotów bojowych i o świcie 9.IX. odleciał wraz 3 ma innymi P-11 (z 6.IX. – z Osieka Małego) na tyły zaplecza frontu ; do Kierza.

5) – 8.IX. – Zasadzka „Lipiny” na byłym lądowisku trasowym PLL „LOT” - z której – jako zestrzelony w popołudniowej walce z Bf-110 – ze swego palącego się P-11 – skakał ze spadochronem d-ca 132. EM. Samolot uległ zniszczeniu w polu wioski Gryglaki (na płd. – zach. od lądowiska w Ozorzynie). Kpt. pil. Jastrzębski – po przywiezieniu go na zasadzkę ciężarowym autem – na lotnisko Ostrowy odleciał niebawem jednym z dwóch P-11.

6) – 9.IX. – Lotnisko główne Lubień. Została tutaj pominięta utrata samolotu P-11, po walce w obronie lotniska w Lubieniu . Ppor. pil. Anders wyskoczył ze spadochronem nad nieczynnym lądowiskiem w Katarzynie (na płd. – zach. od Przedecza), doznając kontuzji stóp i już więcej nie latał w dyonie. Drugim ostrzelanym w walce o lotnisko Lubień pilotem – który wylądował w Lubieniu na uszkodzonym P-11 (nie nadającym się odtąd do lotów bojowych) - był ppor. Salski.

7) – 13.IX. – Zasadzka Sklęczki, z której w locie bojowym ranny kpr. pil. Trzciński (w walce z He-111 nad Kutnem) – przymusowo lądował w polu wioski Golędzkie (na płn. – wsch. od lotniska Mnich). Na samolocie tym „rozstawieniu” uległo podwozie i został on tam porzucony w polu a pilota odwieziono do szpitala w Kutnie.
=================================

IX) - Szlak bojowy III/3 Dywizjonu Myśliwskiego Armii „Poznań” w dniach 1-17.IX. 1939 roku.

1) - 31.VIII.39 r. – alarmowy przelot z Ławicy 20 P-11c na lotnisko polowe do Dzierznicy – po ustaniu wczesno rannej burzy i po odlocie samolotów typu „Karaś” z 32. a potem 34.EO. Samoloty obrały kurs północny nad strefę poligonu w Biedrusku, następnie rozdzieliły się z lotu kluczami na samoloty pojedyncze lecące jeden za drugim w odległości wzrokowej 4-5 km od siebie na pułapie lotu koszącego, przelatując nad lasami i terenem niezabudowanym. W trakcie dnia przyleciały jeszcze 2 P-11 (w tym 1 P-11a - z rozwiązanej Eskadry Treningowej) a 1.IX. dalsze 2 – w tym 1 P-7a z zakładu remontowego w Ławicy z 2.PL z Krakowa i 1 P-11, który rano – przed wylotem do Świdnika uległ wypadkowi zderzenia z drugim P-11 przy kołowaniu na start - a po południu został naprawiony, zaś drugi samolot trafił na platformę kolejową w Ławicy jako niezdatny do naprawy. Do Świdnika 31.VIII. odleciał sierż. pchor. pil. Piotrowski, a 1.IX. rano tylko 1 P-11, zaś sierż. pchor. pil. Kowalski zamiast do Świdnika – przyleciał zapewne naprawionym P-11 do Dzierznicy. Ponadto 31.VIII. - 3 P-11 z rozwiązanej już Eskadry Treningowej odleciały do Dęblina (w tym P-11 z poszerzoną kabiną pilota dotychczasowego d-cy 3. PL – płka pil. Jariny). 3 P-11 z zasadzki w Ławicy przyleciały do Dzierznicy po godz. 13:00.

2) - 4.IX. – o zachodzie słońca – alarmowy odlot z Dzierznicy 7 P-11 (w tym 3 samolotów ze ściągniętej alarmowo zasadzki spod Gniezna – na lotnisko działania w alarmie – do Ozorzyna (3 km na płn.- zach. od Babiaka).

3) - 5.IX. o godz. 9:00 – przelot 5 P-11 z Ozorzyna – gdzie były słabe warunki maskowania P-11 (samoloty były widoczne z powietrza wśród młodnikowych drzew) do Osieka Małego. Po rannym przylocie z Malczewa do Ozorzyna 3 P-11 (z Kobylego Pola z 4.IX.) - 5 P-11 odleciało w 2 rzutach powietrznych (2 P-11 i 3 P-11) na nową zasadzkę do Piotrowa niedaleko Krzesin – z wcześniejszym powiadomieniem personelu z Kobylego Pola i z rejonu Tulec oraz zasadzek rejonu Kleczewa – o zmianach lotnisk.

4) - 7.IX. w południe – gdy na lotnisku Ostrowy były sprawne 3 P-11 (w tym naprawiony samolot „ppor. pil. Gedymina uszkodzony 6.IX.”) – po przyjeździe motocyklem por. pil. Wiśniewskiego - oraz po przylocie w południe d-cy dyonu - lotnisko to stało się podstawowym a lotnisko w Osieku Małym – lotniskiem działań równoległych. W trakcie dnia i pod wieczór z Osieka Małego odleciały w sumie na lotnisko Ostrowy 2 P-11, zapewne po dokonanych naprawach.

5) - 9.IX. wcześnie rano nastąpił odlot 7 P-11 z lotniska Ostrowy (będącego lotniskiem podstawowym dyonu) na główne lotnisko Armii „Poznań” i „Pomorze” (z samolotami „Karaś” – które w trakcie dnia - odlatywały stamtąd, typu „Czapla” i Lublin RXIIID). Przed wieczorem – resztki tych samolotów wróciły z Lubienia na lotnisko Ostrowy (niektóre były w stanie - nienadającym się do naprawy). Wieczorem została rozwiązana 131. EM a stan P-11 wynosił po wszystkich utratach i zmianach 10 samolotów i 1 uszkodzony. Lotnisko „Lubień” znajdowało się przy lesie niedaleko wioski Walentowo (na płd. – zach. od Lubienia a na płn. – wsch. od folwarku Kamienna a częściowo po północnej - lecz głównie zachodniej stronie drogi z Krośniewic do Lubienia). Po wojnie – w miesiącach : V. – X. 1953 r. – na lotnisku tym stacjonował 5. Szturmowy Pułk Lotniczy z samolotami Ił-10 (przybył z lotniska w Elblągu a odleciał do Bydoszczy).

6) - 10.IX. – wcześnie rano – po odlotach 2 par P-11 na zasadzki – nastąpił alarmowy przelot 6 P-11 do Młogoszyna. Powróciły one na lotnisko podstawowe Ostrowy w godzinach ranno – przedpołudniowych.

7) - 11.IX. – 11.IX. – wcześnie rano wysłano 5 P-11 na 2 zasadzki (z 1 P-11 i z 4 P-11). O godz. 10 : 00 - 6 P-11 w alarmowym trybie odleciało do Julinek na przeczekanie nalotu na rejon lotniska Ostrowy, a przed godz. 11:00 – odleciały one na nowe lotnisko podstawowe z płd. strony majątku w Mnichu.

8) - 14.IX. - po ustaniu deszczu – w porze południowej (po możliwym wykryciu lotniska przez Hs-126) – 6 P-11 odleciało z okolicy Mnicha na nowe lotnisko podstawowe, położone 3 km na płn. – wsch. od Luszyna, przy dębowo – grabowym lesie. 3 P-11 z okolicy Wieszczyc – którąś godzinę później odleciały na zasadzkę „Orłów” (być może na chwilę one lądowały na małym lotnisku w Luszynie, gdyż płk Kurowski widział tam lądowanie około 8 P-11).

9) - 17.IX. – o słabym jeszcze świcie – 3 ostatnie P-11 z dyonu (po fakcie rozwiązania III/3 DM i lotnictwa Armii „Poznań” i „Pomorze” - odbyły ewakuacyjny odlot z lądowiska przy wiosce Podczachy (ponad 3 km – prawie 4 - na płd. – zach. od miejscowości Iłów).

-----------------------------------------

IXA) - Szlak bojowy III/ DM w skrócie :

1) – 31.VIII. i 1.IX. – przeloty P-11 z Ławicy na lotnisko podstawowe do Dzierznicy.
2) – O zmroku 4.IX. – Ozorzyn („Babiak”) – działanie alarmowe.
3) – 5.IX. po godz. 9: 00 – Osiek Mały jako lotnisko podstawowe.
4) – Od południa 7.IX. – lotniskiem podstawowym : Ostrowy.
5) – Ostrowy jako podstawowe a od rana 9.IX. - lotniskiem głównym : Lubień.
6) – 9.IX. pod wieczór – Ostrowy lotniskiem podstawowym.
7) – 10.IX. – od rana przez kilka godzin Młogoszyn lotniskiem alarmowym.
8) – 10.IX. – od godzin przedpołudniowych – lotniskiem podstawowym Ostrowy.
9) – 11.IX. – w godz. 10 : 00 – około 11 : 00 – lotniskiem alarmowym Julinki.
10) – 11.IX. – od godz. 11:00 – lotniskiem podstawowym Mnich.
11) – 14.IX. – zaraz po południu – lotniskiem podstawowym Luszyn.
12) – 16.IX. – wieczorem, w nocy i o świcie 17.IX. – lotniskiem alarmowego działania – pobliże wioski Podczachy w rejonie Iłowa.

---------------------------------------

IXB) -Szlak bojowy III/3 DM podany (w nieco błędny i mało precyzyjny sposób) w „Dziennikach działań Dyonu III/3” z 1939 i 1944 roku :

I – z 1939 roku :

1) – Ławica – odlot dyonu 31.IX. o świcie – na lotnisko wojenne Dzieżnica (Nekla), 1.IX. około godz. 14:00 – przylot zasadzki z Ławicy na lotnisko podstawowe do „Dzieżnicy”. 2) – Dzieżnica – lotnisko podstawowe 1-5.IX.
3) – Osiek Mały – podstawowe 6-8.IX.
4) – Krośniewice – podstawowe 9-10.IX.
5) – Lubień – podstawowe 11.IX.
6) – Krośniewice – 11.IX.
7) – Mnich – podstawowe od popołudnia 11.IX. do południa 14.IX.
8) – Luszyn (Żychlin) – podstawowe od południa 14.IX. do wieczora 16.IX.
9) – rejon miejscowości Iłów – lądowisko działania alarmowego od wieczora 16.IX. do świtu 17.IX.
---------------------------------------

II – z 1944 roku :

1) - Ławica – odlot dywizjonu 31.VIII. (20 P-11c) na lotnisko wojenne Dzieżnica (Nekla), 1.IX. około godz. 14:00 - przylot zasadzki z Ławicy na lotnisko podstawowe w Dzieżnicy.
2) – Dzieżnica – podstawowe 1-4.IX.
3) – Osiek Mały – podstawowe 5-7.IX.
4) – Krośniewice – podstawowe 8-9.IX.
5) – Lubień – podstawowe 10.IX.
6) – Krośniewice – podstawowe 11.IX.
7) – Mnich – podstawowe od rana 12.IX. - 14.IX do południa.
8) – Luszyn – podstawowe od południa 14.IX. do wieczora 16.IX.
9) – Rejon miejscowości Iłów – lotnisko działań w alarmie od wieczora 16.IX. do świtu 17.IX.
-----------------------------------------

Na wszystkich tutaj podanych lotniskach podstawowych (za wyjątkiem lotniska głównego Lubień w dniu 9.IX.) - przebywał d-ca dyonu wraz ze swym zastępcą do spraw taktycznych – por. pil. Wiśniewskim. Samoloty dyonu od pierwszego do ostatniego dnia działań wojennych - a więc do 16.IX. – działały w swym wielkim rozproszeniu na lotniskach odstawowych i na wielu zasadzkach dziennych. Przeloty z lotniska podstawowego na inne (o takim samym charakterze) - odbywały się nie całością sił dyonu - lecz niedużymi grupkami – nie większymi od 7 – 6 samolotów. Samoloty z zasadzek dołączały na lotniska podstawowe w innych godzinach lub w innych dopiero dniach, po czym kolejno były znów rozpraszane na małe człony w różnych potrzebnych miejscach lub niekiedy mających charakter lotnisk OPL dla lotnisk podstawowych, głównych. Dzięki tego rodzaju rozproszeniu – dyon nigdy, żadnego dnia nie był narażony na całkowite swe unicestwienie na jednym lotnisku i mógł działać w bardzo elastyczny sposób. Aż 5 krotnie samoloty dyonu wychodziły cało i obronną ręką spod uderzeń bombowych Luftwaffe. Pierwszy raz – po chwili od wykrycia lotniska w Dzierznicy – o zachodzie słońca 4.IX. – Drugi raz - z 2 lotnisk zasadzek P-11 (z 6 i 2 P-11) – późniejszym popołudniem 5.IX. w południowym rejonie Kleczewa (gdzie tamtejszy kompleks lotnisk polowych w obszarze Kleczew - Kazimierz Biskupi był głównym zespołem lotniskowym lotnictwa Armii „Poznań”). - Za trzecim razem – było niestety już gorzej, gdyż 9.IX. w obronie lotniska w Lubieniu 2 samoloty uległy zestrzeleniom (a piloci : d-ca 132. EM i ppor. Anders musieli skakać ze spadochronami) a 3 dalsze uległy bardzo poważnym uszkodzeniom, z których tylko jeden został na tyle naprawiony, by mógł odlecieć samodzielnie następnego dnia do bazy w Kierzu (ppor. pil. Salskiego). – W następnych 2 dniach główny trzon samolotów dyonu (po 6 P-11) alarmowo i w porę opuszczał swe lotnisko podstawowe Ostrowy - a 14. IX. – lotnisko Mnich, uchodząc w porę przed ewentualnymi niemieckimi nalotami. - Ostatnie alarmowe opuszczenie lotniska (przez wszystkie 6 P-11) nastąpiło już w nocy z 16 na 17 września, gdy pobliżu lotniska (w miejscowości Osmolin) - pojawiły się niemieckie czołgi. W trakcie tego przelotu pomyślnie wylądowały jedynie 4 P-11 na ścierniskowym polu przy licznych tam pożarach w okolicy wioski o nazwie Podczachy. 1 Samolot uległ rozbiciu po zderzeniu ze stogiem zboża a drugi zaginął, lądując w płd. rejonie Płocka, w miejscowości Łąck. Podczas owych 7 działań w stanie wyższej alarmowej konieczności - w sumie zostało utraconych 7 P-11 (2 zestrzelone – z których skakali piloci ze spadochronami, 2 rozbite przy przymusowych lądowaniach na lotnisku Ostrowy, 1 wysłany na tyły zaplecza frontowego – jako niezdatny już do lotów typu bojowego oraz jeden rozbity przy nocnym lądowaniu 16.IX. a jeden zaginiony także wieczorem 16.IX.).

Poznański dywizjon myśliwski okazał się najlepiej, najbardziej wnikliwie, precyzyjnie i szczegółowo przygotowanym do działań powietrznych z Luftwaffe - ze wszystkich polskich dywizjonów myśliwskich, a zwłaszcza tych walczących u boku swej armii (i jako jedyny – walczący do końca swych działań, podczas gdy inne działały w strukturach - lotnictwa armijnego jedynie do dnie 6.IX.) Miał on najlepiej zorganizowaną sieć lotniskową (z lotniskami podstawowymi i zapasowymi – zwanymi zasadzkami myśliwskimi) jak żaden z pozostałych. W pierwszych 4 dniach wojny – gdy lotnisko podstawowe znajdowało się w Dzierznicy, w ówczesnej gminie w Nekli, w powiecie Środa (Nekla obecnie jest w powiecie wrzesińskim a Dzierżnica w gminie Dominowo, w powiecie : Środa Wielkopolska) - wykorzystanych zostało 19 lotnisk – z których zestrzelono łącznie 67 (+ 1 X z 3.IX. ; Ju-86 – jako ewentualne drugie zestrzelenie d-cy 131. EM) niemieckich samolotów a z samej Dzierznicy w granicach 55 – do 56. Ponadto zostało jeszcze wykorzystanych 9 innych lotnisk i lądowisk – z których raczej nie było zwycięstw (ewentualnie z różnych przyczyn – jak być może z zasadzki na płd. – zach. od Kleczewa nie zostały one „wychwycone i nie przez to znane”.
W drugiej fazie walk (w dniach 5.IX. - 9.IX.) - dyon działał na dwu lotniskach podstawowych (Osiek Mały – z liczbą uzyskanych zwycięstw 34 + 2 PR + 2 - jako z zasadzki, a z Ostrowy - z liczbą 7 + 1 X z dnia 8.IX.) oraz z Lubienia jako z głównego lotniska armijnego – z 5 ma zwycięstwami. Z 7 zasadzek (z 6 ciu nowych w stosunku do pierwszych 4 dni wojny) uzyskano 23 zestrzelenia plus 3 prawdopodobne. Natomiast z 7 dalszych – w tym 6 nowych (pomijając zasadzkę na płd. – zach. od Kleczewa) – nie uzyskano nic (ewentualnie pojedyncze takowe może być nie znane).
Podczas działań w ostatniej już - trzeciej fazie – w dniach 10.IX. - 16 .IX. - dywizjon działał z trzech lotnisk podstawowych (Ostrowy, Mnich i Luszyn), korzystał z 3 lotnisk alarmowych (Młogoszyn, Julinki a na końcu w rejonie Iłowa) oraz z zasadzki w Osieku Małym i 6 ciu innych, nowych - z których uzyskiwano zwycięstwa i 3-4 dalszych – lecz bez zwycięstw (w Julinkach z 4 P-11, przy majątku Gnojno i na północ od kościoła w Luszynie).


========================

X) - Z lotnisk podstawowych i głównych – uzyskano następujące ilości zwycięstw powietrznych :

Dzierznica - około 55 – do max. 56,
Osiek Mały - około 34 + 2 PR,
Ostrowy - 10 + 1 X („Ju-86” z 8.IX.),
Lubień (główne) - 5 + 1 X (Bf-109E koło Stargardu ?)
Mnich - 15
Luszyn (główne) - 10 W sumie : 129 + 2 PR + 3 X

Z zasadzek w dniach 1-14.IX. uzyskano następującą ilość zestrzeleń :

Ławica - 5 (4 + 1 z Bazy nr 3)
Biedrusko - 2
Mączniki - 4
„Śnieciska” - 2
Kobylnica - 4
Kobyle Pole - 14 + 1 X („drugi Ju-86” – d-cy 131.EM),
„Iwno” - 2
Gębarzewko - 4
X - Nieustalone z 2.IX. - 1
Janków („Kalisz”) - 7
Puszczykowo Zaborze - 1
Gułtowy - 2
Malczewo - 1
Nałęcz („Gębarzewo”) - 8
Cerekwica („Żnin”) - 2 Turek – 3.IX. - 3
„Tulce” - 1
„ Ślesin” - 7
Turek – Uniejów - 1
Piotrowo k. Krzesin - 2
X - Piotrowo lub Tulce - 1 X (Bf-109 z 5.IX.)
„Kościelec” - 4
Przyborowo - 7 + 3 PR
Mchówek - 1
„Lipiny” - 3
Chotel - 1 + 1 X (He-111 z wioski Piaski przy „8.IX’ ?)
Osiek Mały - 2 (9.IX. i 10.IX.)
Krośniewice – Błonie - 1
Siemianów - 1
Wola Raciborska - 6
Sklęczki - 1
Bielawki lub Sieraków - 1
„Orłów” - 1
---------------------------------------------------------
W sumie : 102 + 3 PR + do 3 X

PR – zestrzelenie prawdopodobne
X – zestrzelenie niewyjaśnione pod niektórymi aspektami, niepewne, wątpliwe,

Ponadto poza wiedzą w dyonie - kpr. pil. Skarbecki miał 2 zestrzelenia prawdopodobne a kpr. pil. Mazur w dniu 17.IX. – zestrzelenie 1 Hs-126.
Jedno zestrzelenie bombowca – z dnia 1.IX. – z lotniska w Ławicy – należało do pilota z owej Bazy nr 3.

--------------------------------

XA) - Lotniska pod względem ilości uzyskanych zwycięstw w skrócie :

Dzierznica - podstawowe z dni 1-4.IX. około – 55 + 1 X z 1.IX.
Osiek Mały - lotnisko z dni 5-7, zasadzka z 9. i 10. IX. – 36 + 2 PR (w tym 1 X z 7.IX.)
5 lotnisk z liczbą 10-15 zwycięstw – 56 + 3 PR + 1-2 X - z 3.IX. i 8.IX.
6 zasadzek z liczbami 5-8 zwycięstw – 38 (w tym 1 - Baza nr 3) + 1-2 X
4 zasadzki z 4 zwycięstwami – 16
2 zasadzki z 3 zwycięstwami – 6
6 zasadzek z 2 zwycięstwami – 12
14 zasadzek z 1 zwycięstwem (w tym z dnia 17.IX) – 13 + 1 X z 5.IX.
1X (Chotel 8.IX. lub Lubień 9.IX. – He-111 z m. Piaski) – 1 X
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Razem – 232 (w tym 1 z Bazy nr 3) + 5 PR
(z tego 1 X) + 4-5 X + 1 X z 8.IX.

Ponadto 2 lotniska (startu P-11) spoza strefy działań dyonu III/3 - z 2 ma zestrzeleniami prawdopodobnymi – przez pilota odesłanego na tyły zaplecza - poza wiedzą w III/3 DM.

-----------------------------------------

10B) – Zwycięstwa powietrzne uzyskane w obronie Wielkopolskiego nieba i z lotnisk w strefie Bitwy nad Bzurą :

A) – Z lotnisk w Wielkopolsce :

Dzierznica 1-4.IX. - 55-56 (1 X – 1.IX. – He-111 z Dębca) zasadzki 1-4.IX. - 67 + min. 1 X („drugi Ju-86 d-cy 131. EM 3.IX.”)
Osiek Mały 5-7.IX. - 34 + 2 PR (w tym 1 X z 7.IX.)
Piotrowo 5.IX. - 2
Piotrowo lub Tulce 5.IX. - 1 X
„Ślesin” 5.IX. - 4
„Kościelec” 5-6.IX. - 4
Przyborowo 6-8.IX. - 7 + 3 PR
„Lipiny” 8.IX. - 3
Osiek Mały 9-10.IX. - 2
______________________________
Razem - 178 + 5 PR (w tym 1 X ) + min. 3 X (1.IX.,3.IX., 5.IX.)

-----------------------------------------------------

B) – Z lotnisk w strefie Bitwy nad Bzurą :

Mchówek 7.IX. - 1
Chotel 8.IX. - 1 + 1 X (He-111 – Piaski – 8.IX. ?)
Ostrowy 7-11.IX. - 10 + 1 X („Ju-86”)
Lubień 9.IX. - 5 + 1 X (Bf-109E z rejonu Stargardu)
Krośniewice Błonie 10.IX. - 1
Siemianów 11.IX. - 1
Wola Raciborska 11-13.IX. - 6
Sklęczki 13.IX. - 1
Bielawki lub Sieraków 13.IX. - 1
Mnich 11-14.IX. - 15
„Orłów” 14.IX. - 1
Luszyn 15-16.IX. - 10
„Łąck” 17. IX. - 1
__________________________________
Razem - 54 + do 3 X

Kilkanaście zwycięstw z dni 7-9.IX. zostało uzyskanych zanim jeszcze rozpoczęło się rzeczywiste polskie kontruderzenie w nocy z 9/10.IX. w strefie Bitwy nad Bzurą.

==========================

XI) - Dane porównawcze ilości zestrzeleń uzyskanych z poszczególnych lotnisk - wg Listy Bajana, Pana J. B. Cynka z 2000 roku i wg danych niemieckich z 2002 r. (i z lat następnych) – po dokonaniu korekty wielu dat, niekiedy typów samolotów i nazw lotnisk działań samolotów P-11 (dane już przetworzone - a nie podane jako oryginalnie) :

Nazwa lotniska działania P-11	Lista Bajana z 1946 r.	J. B. Cynk – 2000 r.	Strona niemiecka – rok 2002 i następne
Ławica 1.IX.	Bf-109 + Bf-109 - PR	Bf-109 – kpr. Jasiński	-----------
Kobyle Pole 2.IX.	Do-17, He-111	Do-17, He-111	Do-17F, He-111J
Janków 2.IX.	3 „Ju-86” (Do-17)	2 „He-111”	-----------
Kobyle Pole 3.IX.	He-111 + 2 He-111 -PR	He-111	-----------
Nałęcz 3.IX.	He-111 – „3 piloci”	Do-17 bomb.	He-111P jako Uszk.
Cerekwica 3.IX.	He-111	He-111	Do-17P rozpozn.
Nałęcz 4.IX.	Do-17	„Do-17”	-----------
„Ślesin” 5.IX.	----------	He-111P nr 1479*	-----------
Osiek Mały 6.IX.	3 He-111, 2 „Ju-86” + 1 „Ju-86”, Bf-110, Do-17	He-111, Do-17Z	2 Do-17Z bomb., z tego jeden jako Uszk.
Osiek Mały 7.IX.	---------	He-111, Do-17Z **	-----------
Ostrowy 8.IX.	Do-17	-----------	-----------
„Lipiny” 8.IX.	Bf-110	-----------	-----------
Ostrowy 9.IX.	Bf-109 – ppor. pil. Wapniarek***	Bf-109 – ppor. pil. Wapniarek***	He-46 , Bf-109E – ppor. pil. Kabat
Lubień 9.IX.	2 Bf-109**** (kpt. Jastrzębski, ppor. Pudelewicz)	Bf-109 **** - kpt. Jastrzębski	X – Bf-109E (wypadek lotn. lub „zestrzelenie”)
Osiek Mały 9.IX.	----------	Bf-109	----------
Osiek Mały 10.IX.	Bf-110	----------	----------
Mnich 11.IX.	-----------	He-111	----------
Mnich 12.IX.	2 He-111	Hs-126, Bf-109	----------
Sklęczki 13.IX.	-----------	-----------	Do-17P rozpozn.
Mnich 13.IX.	„Hs-126”, Do-17	Do-17	He-45 lub He-46
Mnich 14.IX.	Hs-126	-----------	? Hs-126
Luszyn 15.IX.	Do-17	Hs-126	Do-17F rozpozn. – Uszk.
Luszyn 16.IX.	Hs-126	-----------	Do-17P, He-46C
Razem	31 + 3 PR	21 + 1 X – U (jako tylko z uszkodzonym silnikiem)	13 (w tym min. 3 podane jako „lekko uszkodzone”) + 1 X + ? 1

PR – Zestrzelenie prawdopodobne (z nieznanym miejscem „końcówki lotu”).
Uszk. – Uszkodzenie po lądowaniu terenowym rzędu 20 - 30%. (3 tak podane samoloty przez stronę niemiecką).
U – samolot z uszkodzonym jednym silnikiem – który doleciał wg danych niemieckich na swe lotnisko.
X – Albo wypadek lotniczy ? - albo „zestrzelenie” ? (9.IX.).
? – Zestrzelenie niepotwierdzone w danych niemieckich - a podane jedynie jako inf. przypuszczalna, „niewyjaśniona”.

* 5.IX. – He-111P – Pan J. B. Cynk podawał go z nr fabr. 1465 - lecz strona niemiecka koryguje – że Heinkel ten (który eksplodował w locie w pobliżu miejscowości Bolowisz w okolicy Łowicza) miał nr fabryczny 1479. ** 7.IX. – Do-17 – strona niemiecka twierdzi – że takiego zestrzelenia nie było, a tylko zaistniało uszkodzenie silnika (w locie bojowym 2 P-11 z lotniska Ostrowy).
*** Zestrzelenie Bf-109 „ppor. pil. Wapniarka” – wg Listy Bajana i Pana J. B. Cynka – z lotniska startu P-11 w Lubieniu, wg „Sprawozdania por. pil. Grzybowskiego i por. pil. Bibrowicza z 1942 roku” – z lotniska startu P-11 : Ostrowy. **** 3 łączne zestrzelenia z lotniska w Lubieniu - wg Listy Bajana (kpt. pil. Jastrzębski, ppor. pil. Wapniarek i ppor. pil. Pudelewicz ; 2 podane Bf-109 - należą do zwycięstw d-cy 132. EM i do ppor. pil. Pudelewicza) a 2 samoloty Bf-109 – wg Pana J. B. Cynka (do „d-cy 132.EM” i „ppor. pil. Wapniarka”).

Pewne wątpliwości dotyczą samolotów bombowych typu Ju-86 – podawanych przy takich datach jak 5, 6 czy 8.IX. Otóż por. pil. Grzybowski i por. pil. Bibrowicz w swym „Sprawozdaniu…” - napisanym w 1942 roku w Wielkiej Brytanii – podali, że 6.IX. (w dniu nagłego odejścia z dywizjonu sierż. pchor. pil. Malińskiego oraz ppor. pil. Łuczyńskiego) - miały zostać zestrzelone 2 Ju-86 ( przez ppor. pil. Bibrowicza i przez kpr. pil. Kuika w porze ranno – przedpołudniowej). D-ca dyonu w 1944 roku – podał te 2 bombowce przy dacie – owszem „6.IX.” - ale odnoszące się do pierwszego dnia działań z lotniska w Osieku Małym - czyli do 5.IX. W tym dniu - 5 P-11 z Ozorzyna – przyleciało w porze ranno – przedpołudniowej do Osieka Małego – lecz jak twierdził Pan Jan Maliński, raz – że tego dnia tam nie latał, a po wtóre – na pewno takiej walki przed południem z Ju-86 tam nie było. Po trzecie podani piloci do Osieka Małego przylecieli ze swej zasadzki położonej w obszarze Turek – Uniejów – po południu - jako z pierwszej z nich. Wg „Tygryska” Wacława Króla nr 7/75 – mieli oni przed wieczorem zestrzelić 2 Ju-86, ale historyk wojskowości - Rajmund Szubański podał, że były to bombowce typu Do-17. Strona niemiecka z kolei informuje – że tacy piloci jak Maliński, Kuik i Bibrowicz walczyli 6.IX. nie z Ju-86 – lecz z Dornierami Do-17. Pan Jan Maliński w swej książce „Samolot zakrył słońce” i w kilku swych artykułach prasowych oraz w rozmowach ustnych opowiadał – że w owym dniu (gdzie chodzi o faktyczną datę 6.IX.) podawaną nieprawidłowo jednak jako „7.IX.” – swą pierwszą celną serię ogniową na pewno miał oddać do Ju-86 – po czym samolot ten został ostatecznie wykończony przez kpr. pil. Kuika. W rejonie Kalisz – Turek – raczej operowały bombowce Do-17 a mniej już prawdopodobnym jest – żeby mogły to być Ju-86 – przylatujące z Kołobrzegu – z lotniska w Bagiczu – jak to się zdarzało 2.IX. – że podlatywały pod Poznań a 3.IX. – także znad Poznania latały trasą w kierunku Konina (a może i dalej do rejonu Koła ?). Luftwaffe użyła w 1939 roku 30 bombowców w wersjach Ju-86D i E, a więc bardzo mało, z których 12 zostało zestrzelonych (a więc z dużym, 40 % stosunkiem ich strat – wg inf. zaczerpniętych z internetu). Tak samo mało prawdopodobne jest – by Ju-86 w dniu 8.IX. – latały nad linią kolejową z Kutna do Koła czy odwrotnie (a były to z pewnością tylko Dorniery). Dr Jerzy Pawlak przypisywał zestrzeliwane Ju-86 nie tylko dla pilotów III/3 DM, także dla niektórych z III/4 DM z Torunia (które z Kołobrzegu - do polskiego Pomorza - nie miały zbyt daleko), pilotom Brygady Pościgowej (tutaj z Kołobrzegu miałyby one najdalej) - jak również i III/6 DM - broniącego Łodzi (szczególnie daleko – chyba - że latały one jeszcze i z innych może lotnisk ?). Pan Jan Maliński parokroć mi opowiadał – że owe Ju-86 rozpoznał z pewnością dobrze, natomiast początkowo zauważone Bf-110 – przyjął z racji dużego podobieństwa – zwłaszcza z większej odległości - za cienkie i smukłe bombowce typu Do-17. Z bombowcami Ju-86 – spotkał się po raz pierwszy po południu 3.IX. – będąc na zasadzce z płd. strony Gniezna – które to leciały trasą z Konina do Poznania (lecz były one za daleko aby pościg P-11 za nimi mógł być skuteczny). Jak zaś naprawdę było z owymi Ju-86 w dniu 6.IX. – to obecnie nie bardzo już wiadomo – kto tutaj ma 100 procentową rację. D-ca dyonu w 1939 roku nie podał żadnego zestrzelenia Ju-86 (a tylko Do-17). Natomiast w 1944 r. – opierając się na notatkach z 1942 roku poruczników : Grzybowskiego i Bibrowicza - już tak (myląc nawet He-111 z bombowcami Ju-86 i to nawet w przypadku swego zestrzelenia „połówkowego” He-111 w dniu 6.IX.). Ci ostatni porucznicy – przybyli z Armii gen. Andersa – nie podali ani jednego zestrzelenia jakiegokolwiek bombowca Do-17 (myląc je zawsze z Ju-86), ani też jednego samolotu rozpoznawczego Do-17 (też myląc je z Ju-86). Podawali oni tylko typy bombowców jako He-111 i Ju-86 – i to jeszcze czasami również myląc je ze sobą. A więc to oni byli głównym źródłem nieprawidłowo podawanych typów bombowców w II - gim „Dzienniku …” z 1944 roku.

I - Do niewykrytych przeze mnie punktów końcówek samolotów - podanych na Liście Bajana należą :
2.IX. – Janków – 1 Do-17 – „ppor. pil. Bibrowicza” - wieczorem, 3.IX. – Kobyle Pole – He-111 + 2 He-111 PR,
6.IX. – Osiek Mały – 2 „Ju-86” + 1 „Ju-86” – „ppor. pil. Gedymina”, 1 He-111 – „por. pil. Wiśniewskiego”, 1 Do-17,
15.IX. – Luszyn – Do-17,
16.IX. – Luszyn – Hs-126.
W sumie : 9 + 2 PR.

II – Z monografii J. B. Cynka z roku 2000 :

3.IX. – Kobyle Pole – He-111,
5.IX. – „Ślesin” – He-111P nr fabr. 1479 (a nie podany jako „1465”),
7.IX. – Osiek Mały – He-111, Do-17Z (który faktycznie został tylko uszkodzony przez P-11 z lotniska Ostrowy),
11.IX. – Mnich – He-111,
12.IX. – Mnich – Bf-109,
15.IX. – Luszyn – Hs-126.
W sumie – 7.
Ponadto nie zgadzam się z podanymi końcówkami lotu takich 3 samolotów Bf-109, z podanych lotnisk działań P-11, z dnia 9.IX. jak : Ostrowy, Lubień, oraz Osiek Mały – które były w rzeczywistości inne przy podanych nazwiskach pilotów (ale jako same punkty końcówek Messerschmittów w okolicy lotnisk : Ostrowy – Lubień – w zasadzie dość dobre).

III - W przypadku listy niemieckiej – uzyskałem informacje i potwierdziłem końcówki lotu tylko w przypadku zestrzeleń z 2.IX. oraz z 13.IX. (jedynie dla 4 samolotów). W 9 ciu przypadkach (plus 1 X) – owych samolotów nie zdołałem wykryć ani w roku 2002, a tym bardziej - w latach jeszcze późniejszych.

Dane zestrzeleń ilościowych - zawarte w powyższej tabeli (po różnych korektach) :

1.IX. – 2 Bf-109E
2.IX. – 5 (3 Do-17 bomb, 1 Do-17F2, 1 He-111J)
3.IX. – 9 + 1 U (8 He-111/*1 + 1 He-111 jako U, 1 Do-17P)
4.IX. – 1 Do-17
5.IX. – 3 (He-111P, 2 „Ju-86” podane dla Osieka Małego w 1 szy dzień działań)
6.IX. – 12 (4 He-111/*2, 3 Do-17Z, 1 Do-17 bomb., 2 „Ju-86” + 1 „Ju-86”, Bf-110)
7.IX. – 1 + 1 U (He-111, Do-17Z – uszkodz.)
8.IX. – 2 (Do-17, Bf-110)
9.IX. – 6 + 1 X (5 Bf-109E + 1 X : Bf-109E, He-46)
10.IX. – 1 Bf-110
11.IX. – 1 He-111
12.IX. – 4 ( 2 He-111, 1 Hs-126, 1 Bf-109)
13.IX. – 3 (Do-17P rozpozn., Do-17 rozpozn., He-45 lub He-46)
14.IX. – 1 Hs-126
15.IX. – 2 (Do-17F, Hs-126)
16.IX. – 3 (Do-17P, Hs-126, He-46C)
Razem – 56 + 2 U + 1 X
/*1 – na liczbę 8 He-111 – składają się : 2 He-111– z zasadzki Kobyle Pole (+ 1 U), 5 He-111P z Nałęcza i He-111 z Cerekwicy.
/*2- na liczbę 4 He-111 – składają się : zestrzelone samoloty przez : por. pil. Wiśniewskiego, sierż. pchor. pil. Nowaka, ppor. pil. Gedymina oraz d-cy dyonu wspólnie z ppor. Grzybowskim.

=============================


XII) - Porównanie ilościowe zwycięstw podanych w „Dziennikach działań Dyonu III/3” w latach 1939, 1944 – wg lotnisk działań (po dokonaniu wielu korekt dat, nazwisk pilotów zwycięzców, typów samolotów i lotnisk, z nieco większą ilością zwycięstw od 42 podanych w 1939 roku) – dane które tu są już przetworzone a nie podane oryginalnie :

Nazwa lotniska działania P-11	„Dziennik … z 1939 roku” (42 podane zwycięstwa + 8 dodanych : innych, nowych i dalszych *)	„Dziennik… z 1944 roku” (31 zwycięstw + 3 PR) + 3 dodane po poprawkach
Ławica 1.IX.	„1 He-111” (faktycznie 2 He-111*)	2 Bf-109 („1 + 1 PR” )
Dzierznica 2.IX.	1 He-111	----------------------
Kobyle Pole 2.IX.	1 Do-17, 1 He-111	1 Do-17, 1 He-111
Kobylnica 2.IX. *1	1 He-111, 1 Do-17	----------------------
Janków 2.IX.	1 Do-17	3 „Ju-86” (Do-17)
Kobyle Pole 3.IX.	1 He-111*, 2 Ju-86*	2 He-111 + 1 He-111 - U
Janków 3.IX.	1 Do-17	-----------------------
Gębarzewko 3.IX. *2	1 He-111	-----------------------
Nałęcz 3.IX.	1 He-111*	1 He-111 („inny”)
Cerekwica 3.IX.	1 He-111*, 1 Do-17	1 He-111
Dzierznica 4.IX.	2 He-111	-------------------
Nałęcz 4.IX.	1 Do-17, 1 He-111*	1 Do-17
Kobyle Pole 4.IX.	1 Do-17	--------------------
„Ślesin” 4.IX.	1 Do-17	--------------------
Piotrowo 5.IX.	1 He-111, 1 Do-17*	--------------------
„Ślesin” 5.IX.	3 Do-17	--------------------
Osiek Mały 5.IX.	2 He-111	2 „Ju-86” (2 Do-17) *5
Osiek Mały 6.IX.	3 He-111, 2 Bf-110, 1 Bf-109, 1 Do-17	3 „Ju-86”, 3 He-111*6 , 1 Bf-110, 1 Do-17, 1 Bf-109
Ostrowy 7.IX.	1 He-111	---------------------
Ostrowy 8.IX.	1 Do-17	1 Do-17, 1 „Ju-86” - X
„Lipiny” 8.IX. *3	1 Bf-110	1 Bf-110
Lubień 9.IX	1 He-111, 2 Bf-109	2 Bf-109
Ostrowy 9.IX.	1 Bf-109 - ppor. pil. Wapniarek - wg „Sprawozdania z 1942” r. por. pil. Grzybowskiego i Bibrowicza	1 Bf-109 – ppor. pil. Wapniarek - wg „Sprawozdania z 1942 r.”
Osiek Mały 10.IX *4	----------------------------	1 Bf-110
Ostrowy 11.IX.	1 He-111	------------------------
Mnich 12.IX.	2 He-111	2 He-111
Mnich 13.IX.	1 He-45 lub -46, 1 Do-17	1 He-45 lub -46, 1 Do-17
Mnich 14.IX.	1 Hs-126	1 Hs-126
Luszyn 15.IX.	1 Do-17	1 Do-17
Luszyn 16.IX.	-----------------------------	1 Hs-126
RAZEM	Podane zostały 42 zwycięstwa (po moich korektach danych – jest ich w sumie 50 *). 20 z powyższych samolotów zostało podanych ponownie w 1944 r. (resztę – 22 – odrzucono).	31** + 2 „Ju-86” z 5.IX. *5 + 1 He-111 więcej z 6.IX.*6 + 3 PR (prawdopodobne) – a faktycznie 2 pewne i 1 uszkodz. Razem : 36 + 1U ** 20 – było wziętych z 1939 r. + (11 + 3 PR ) - nowych i innych.

*1 – Zamiast nazwy Kobylnica – podana została nazwa zasadzki „Kobylepole”.
*2 – Podana została tutaj nazwa zasadzki jako Gniezno (Gębarzewo).
*3 – Nazwa tej zasadzki nie została podana - a zestrzelenie jest przypisane ogólnie pod lotnisko podstawowe Ostrowy.
*4 – Nie została tutaj podana nazwa zasadzki w Osieku Małym a zestrzelenie zostało ogólnie przypisane pod lotnisko podstawowe Ostrowy.
Kilka nazw lotnisk zostało podane przez byłego d-cę dyonu z innymi nazwami jak : Kobylepole (w 1939 r. pisownia jej była jako Kobyle Pole), „Janów” - zamiast poprawnej nazwy Janków („Kalisz”), Nałęcz („Gębarzewo”), Cerekwica („Żnin”), „Ślesin” – zasadzka na płd. – wsch. od Kleczewa, Piotrowo (zasadzka Poznań 5.IX. z 5 P-11) i Ostrowy („Krośniewice”) .
*5 – W „Dzienniku …” z 1944 r. – 2 „Ju-86” – zostały podane dla pierwszego dnia działań bojowych z lotniska w Osieku Małym (czyli dla 5.IX.) - przy nieprawidłowej dacie jako „6.IX.”
*6 – W „Dzienniku …” z 1944 r. – przy dacie „8.IX.” (a rzeczywistej 6.IX.) - został błędnie podany 1 „Ju-86” – jako wspólny dla ppor. pil. Gedymina i sierż. pchor. pil. Nowaka – gdy faktycznie zestrzelili oni po 1 He-111 (a więc 2 bombowce a nie tylko jednego). Zatem faktycznie tam powinno być podane za 16 dni wojny nie 31 samolotów pewnych - lecz 32 a raczej 34 (bowiem 2 „Ju-86” – a raczej Do-17 - dotyczą tak 5.IX. jak również i następnego, a więc 6.IX.).

*W stosunku do podanych informacji w pierwszym „Dzienniku … z 1939 r.”- wliczonych tutaj zostało 8 samolotów więcej (innych, nowych, które były tam podane dwuznacznie i nieco błędnie) :

1) - 1.IX. – Ławica – He-111 (jako drugi z kolei : „kpr. pil. Jasińskiego”) ; który jest tam podany jako „1 He-111 wspólny dla 2 pilotów” (w tym ppor. Kosteckiego). 2) - 3.IX. – Nałęcz – 1 He-111 („sierż. pchor. pil. Malińskiego”) ; podany dla lotniska w Dzierznicy - przy dacie „2.IX.”
3) - 3.IX. – Cerekwica – He-111 (niby „por. pil. Moszyńskiego”, faktycznie „sierż. pchor. pil. Nowaka”), podany dla por. pil. Moszyńskiego i dla zasadzki „Gębarzewo w dniu 3.IX.”
4-5-6) - 3.IX. – Kobyle Pole – 1 He-111 (podany przy 3.IX. dla zasadzki w Kobylem Polu i „ppor. pil. Gedymina” – możliwe, że powinien dotyczyć He-111 „kpt. pil. Zaremby”) , 1 Ju-86 (podany nieprawidłowo przy „5.IX. dla sierż. pchor. pil. Kabata” na zasadzce „Żnin” - jako „Do-17” - a powinno być przy dniu 3.IX. – dla Kobylego Pola i dla tego podanego podchorążego pilota), 1 Ju-86 („Do-17” podany przy 3.IX. dla „kpt. pil. Zaremby” i dla zasadzki w Kobylem Polu),
7) - 4.IX. – Nałęcz – 1 He-111 („sierż. pchor. pil. Malińskiego”) ; podany dla lotniska w Dzierznicy przy niewłaściwej dacie „5.IX.” 8) - 5.IX. – Piotrowo – 1 Do-17 („ppor. pil. Łuczyńskiego”) ; podany dla zasadzki „Ślesin” przy dacie „7.IX.”

W stosunku do drugiego „Dziennika …” z 1944 roku – zostały tu wliczone 3 samoloty więcej jako „inne i nowe” :
1) – 3.IX. – Nałęcz („Gębarzewo”) – 1 He-111 podany dla tej zasadzki – gdzie wśród 4 wymienionych tam pilotów – jedynie dobre, zgadzające się nazwisko podane dla tej zasadzki – to ppor. pil. Łuczyńskiego.
2-3) – 5.IX. – Osiek Mały – 2 „Ju-86” – podane dla pierwszego dnia działalności lotniska w Osieku Małym przy niewłaściwej dacie „6.IX.”. Dzień 6.IX. był tam drugim i najważniejszym a zarazem najtrudniejszym dniem działań wojennych III/3 DM z dotychczasowych dni walk z Luftwaffe.


Użyte w powyższej tabelce takie nazwy lotnisk polowych (zasadzek), których nie ma w obu „Dziennikach…” ani w innych książkach, jak : „Kobylnica”, Janków w rejonie Kalisza (nazwa ta została podana przez Pana J. B. Cynka w roku 2000), Gębarzewko z płd. – zach. strony Gniezna, Nałęcz w pobliżu Gębarzewa, Cerekwica w okolicy Żnina, Piotrowo w pobliżu Krzesin, „Lipiny” koło wioski Maciejewo oraz Sklęczki (wymienione w pierwszej, wcześniejszej tabeli) – zostały tu wpisane - na podstawie wizyt, sprawdzeń i ustaleń terenowych w XX wieku.

Jeśli chodzi o podane w I – „Dzienniku …” 42 zestrzelone samoloty – to nie znalazłem następujących końcówek lotu w przypadkach :

2.IX. – Janków – Do-17 (potwierdzenie częściowe, bez znajomości miejsca pobojowiska),
3.IX. – Cerekwica - Do-17,
4.IX. – Kobyle Pole – Do-17,
5.IX. – Piotrowo – He-111 oraz Do-17,
5.IX. – Osiek Mały – 2 He-111,
6.IX. – Osiek Mały – He-111 „kpr. pil. Gabriela”, Bf-109 „koło Kalisza”, Do-17,
7.IX. – Ostrowy – He-111,
9.IX. – ? być może Lubień z He-111 (o ile nie byłby to samolot zestrzelony z zasadzki Chotel - 8.IX.),
11.IX. – Ostrowy – He-111,
15.IX. – Luszyn – Do-17.
W sumie : 13 lub 14 samolotów – gdzie jest brak moich potwierdzeń faktu zaistnienia tych zestrzeleń.
---------------------------------

Oprócz podanych powyżej lotnisk podstawowych i zasadzek w obu „Dziennikach …” zostały jeszcze wspomniane takie jak :

- zasadzka Gułtowy przy 1, 2 i 3. IX.,
- organizowana nowa zasadzka w Malczewie w dniu 5.IX. z 3 P-11 (która miała tam działać do godz. 12:00, dnia 7.IX.), lecz nie doszła wcale do skutku,
- przy dacie 10.IX. zostało podane – że 11.IX. dyon we własnym zakresie ma wybrać lotnisko w rejonie Kutna i tam się przenieść.
- przy 11.IX. zostało podane – że lotniskiem podstawowym (od rana) dalej są „Krośniewice” (czyli Ostrowy), ponieważ inne pola położone na południe od Kutna nie nadawały się na wykorzystanie (w „Dzienniku …” z 1939 roku zostało podane, że „lotnisko na południe Kutno było niezdatne do pracy bojowej”), - przy dacie 16.IX. – zostało podane - że na noc z 16/17.IX. dyon ma zająć lądowisko Rybno (Sochaczew) na lotnisko podstawowe – jednakże nie nadawało się ono do wykorzystania z powodu dużej ilości przebywających na nim polskich wojsk w trakcie całego dnia 16.IX.

============================

XIIA) – Zwycięstwa pilotów - podane z dwu wersji „Dzienników działań Dyonu III/3 (I z 1939 r. oraz II – z 1944 r.) – w skorygowanej formie – wg lotnisk działań P-11 :

1.IX. :
Ławica – ppor. Kostecki – 2 (He-111H, Bf-109E),
– kpr. Jasiński – 2 (Bf-109E, He-111H).
Razem - 4
-------------------------------------
2.IX. :
- Dzierznica – 1 He-111 (błędnie przypisany pchor. Malińskiemu),
- Kobyle Pole – 2 (ppor. Gedymin : Do-17F2 – rozpoznawczy, He-111J),
- „Kobylnica” – 2 (kpt. Zaremba : Do-17 rozpozn. i He-111),
- Janków („Kalisz”) – 3 Do-17 bombowce (kpt. Jastrzębski, sierż. pchor. Pudelewicz, ppor. Bibrowicz). Razem – 8
------------------------------------
3.IX. :
- Kobyle Pole – 4 + 1U (kpt. Zaremba – 1 Ju-86 + 1 He-111, He-111 – kpt. Zaremba + ppor. Grzybowski + kpr. Mazur ; wg innych danych – kpt. Zaremba – 1 a nawet 2 Ju-86, sierż. pchor. Kabat – 1 Ju-86, 1 He-111 uszkodzony – ppor. Grzybowski ; w II - z 1944 r. – podany jako prawdopodobny),
- Gębarzewko – 1 He-111 wg I - z 1939 r. (ppor. rez. Czachowski),
- Nałęcz („Gębarzewo”) – 2 (I - z 1939 r. – chodzi o : sierż. pchor. Maliński – He-111 „pod Kostrzynem”, II - z 1944 r. – ppor. Łuczyński – jako jedyny dobrze podany pilot dla tej zasadzki – He-111),
- Janków – 1 Do-17 bomb. (ppor. Bibrowicz),
- Cerekwica („Żnin”) – 2 (He-111 – sierż. pchor. Nowak, Do-17P – por. Moszyński).
Razem – 10 + 1 U.
-----------------------------
4.IX. :
- Dzierznica – 2 (He-111 – d-ca dyonu, He-111 - I - z 1939 r. - błędnie przypisany pchor. Malińskiemu),
- Nałęcz – 2 (He-111 – sierż. pchor. Maliński, Do-17Z rozpozn. – ppor. Łuczyński),
- Kobyle Pole – 1 (Do-17 – kpr. Kroczyński),
- „Ślesin” – 1 (Do-17 bomb. – sierż. pchor. Pudelewicz).
Razem – 6.
---------------------------------
5.IX. :
- Piotrowo – 2 (He-111 – sierż. pchor. Salski, Do-17 – ppor. Łuczyński),
- „Ślesin” – 3 Do-17 bomb. (kpt. Jastrzębski, sierż. pchor. Pudelewicz, sierż. pchor. Olewiński),
- Osiek Mały – 4 ( I – 2 He-111 : ppor. Grzybowski, sierż. pchor. Wapniarek, II – 2 „Ju-86” ; 2 Do-17 przypisane dla pierwszego dnia działań lotniska w Osieku Małym - dla ppor. Bibrowicza i dla kpr. Kuika).
Razem - 9
------------------------------------
6.IX. :
Osiek Mały – 1 Bf-109 (por. Wiśniewski),
– 2 „Ju-86” – a raczej Do-17 (ppor. Bibrowicz, kpr. Kuik),
– 2 Bf-110 (sierż. pchor. Maliński, kpr. Jasiński),
– 1 „Ju-86” (lub Do-17 albo He-111) – podany dla ppor. Gedymina,
– 1 Do-17 bomb. (ppor. Łuczyński),
– 4 He-111 (sierż. pchor. Nowak, ppor. Gedymin, d-ca dyonu wraz z ppor. Grzybowskim, kpr. Gabriel).
Razem – 11
--------------------------
7.IX. :
Ostrowy – 1 He-111 (kpr. Matuszak).
--------------------------
8.IX. :
- Ostrowy – 1-2 (Do-17 bomb. – ppor. Olewiński, ?„Ju-86” a raczej Do-17 – d-ca dyonu wraz z ppor. Grzybowskim),
- „Lipiny” – 1 (Bf-110 – kpt. Jastrzębski).
Razem – 2, może 3
------------------------------
9.IX. :
- Lubień – 3 (He-111 – ppor. Anders, Bf-109E - kpt. Jastrzębski, Bf-109E – ppor. Pudelewicz),
- Ostrowy – 1 (Bf-109E – ppor. Wapniarek).
Razem – 4
------------------------------
10. IX.:
Osiek Mały – 1 (Bf-110 – ppor. Grzybowski).
------------------------------
11.IX. :
Ostrowy – 1 (He-111 – ppor. Grzybowski).
-----------------------------
12.IX. :
Mnich – 2 (1,5 He-111 – d-ca dyonu, 0,5 He-111 – kpr. Mazur ; w locie dolotowym).
-----------------------------
13.IX. :
Mnich – 2 (He-45 lub He-46 – d-ca dyonu, Do-17 rozpozn. – ppor. Nowak).
-------------------------------
14.IX. :
Mnich – 1 (Hs-126 – kpr. Mazur).
-------------------------------
15.IX. :
Luszyn – 1 (Do-17F – ppor. Wapniarek).
-------------------------------
16.IX. :
Luszyn – 1 (Hs-126 - ppor. Wapniarek).
_______________________________

Zestrzelenia ilościowe w skrócie :
1.IX. – 4 10.IX. – 1
2.IX. – 8 11.IX. – 1
3.IX. – 10 + 1 U (He-111) 12.IX. – 2
4.IX. – 6 13.IX. – 2
------------- 14.IX. – 1 5.IX. – 9 15.IX. – 1
6.IX. – 11 16.IX. – 1
7.IX. – 1 -------------------------
8.IX. – 2 + 1 X („Ju-86”) Razem – 64 + 1 X + 1 U
9.IX. – 4

Do 42 zestrzeleń „wyjściowych” z „Dziennika …” nr I – dodanych tu zostało 8 zestrzeleń innych a do nr II – 3 inne i zostały tu zamienione 2 zestrzelenia prawdopodobne (1.IX. – 1 Bf-109 „kpr. pil. Jasińskiego” i 1 He-111 z 3.IX – z rejonu Obrzycka nad Wartą) - na pewne a 1 prawdopodobny – na samolot uszkodzony Kobyle Pole : He-111 – 3.IX. - uszkodzony przed wieczorem w rejonie Wolsztyna).

----------------------------------------------------

W II „Dzienniku…” z 1944 r. podanych zostało 14 zestrzeleń nowych i innych (z tego 3 prawdopodobne) – w stosunku do tego nr I – z 1939 roku :

1-2 PR) - 1.IX. – Ławica – 1 Bf-109 + 1 Bf-109 jako prawdopodobny.
3-4) – 2.IX. – „Kalisz” – 2 „Ju-86” (Do-17) – dla d-cy 132. EM i pchor. pil. Pudelewicza. 5 PR – 6 – 7 PR) – 3.IX. – Kobyle Pole – 1 He-111 dla d-cy 131. EM i 2 He-111 prawdopodobne, w tym jeden dla ppor. Grzybowskiego – którego teraz strona niemiecka uznaje za uszkodzonego.
8) – 3.IX. – „Gębarzewo” – He-111 („ppor. pil. Łuczyńskiego” ; który to pilot jest jedynym dobrze podanym pilotem z tej zasadzki – a wg innych danych – zestrzelił tam 1 He-111).
9) – 3.IX. – „Żnin” – 1 He-111 podany tam przy nieprawidłowej dacie jako „4.IX.”
10-11) – 5.IX. – Osiek Mały – 2 „Ju-86” podane przy dacie „6.IX.”, jednakże dla pierwszego dnia korzystania z lotniska podstawowego w Osieku Małym.
12) – 6.IX. – Osiek Mały – „Ju-86” podany przy dacie 7.IX. dla ppor. pil. Gedymina – jednakże jako z drugiego dnia działania lotniska podstawowego w Osieku Małym (więc przy faktycznej dacie 6.IX.).
13) – 10.IX. – zasadzka Osiek Mały – Bf-110 - ppor. pil. Grzybowski (podany przy błędnej dacie „11.IX.”).
14) – 16.IX. – Luszyn – Hs-126 – ppor. pil. Wapniarek.

Płk A. Kurowski, płk pil. W. Król, dr J. Pawlak – w swych publikacjach z lat 70.-80.-90. podawali owe 3 zestrzelenia prawdopodobne z dni 1 i 3.IX. - jako pewne a Pan J. B. Cynk – jako pewne w roku 2000 – podawał tylko zestrzelenie samolotu Bf-109 z zasadzki w Ławicy – kpr. pil. Jasińskiego.
========================


XIII) - Nazwiska pilotów podane w dwu wersjach „Dzienników działań Dyonu III/3” w I. - z 1939 roku i II. - z 1944 roku, w innych aspektach niż jako podawani zwycięzcy powietrzni :

1.IX. :

I – z 1939 r. – Sierż. pchor. pil. Florian Kortus – który : „W czasie startu zasadzki do Kobylegopola zwalił się na ziemię pchor. Kortus z winy pilotażu” (…)

II – z 1944 r. – (…) „W czasie startu zasadzki do Kobylepole zwalił się na ziemię pdch. Kortuz z winy pilotożu. Ciężko rannego przewieziono do szpitala Poznań. Samolot zupełnie rozbity.”

Zasadzka Gułtowy – (…) „Por. Moszyński i pch. Nowak – wystartowali na Ju-86, który nadleciał z kierunku zach. na wysok. około 1200mtr. Do strzału jednak nie doszło, mimo, że Ju-86 zatoczył prawie koło nad patrolem, gdyż żaden z pilotów bliżej , jak 800 mtr nie doszedł.”
------------------------------------------
Cz. K – Wg rozmowy ustnej w Warszawie z Panem Mirosławem Nowakiem – nie był to : Ju-86, lecz rozpoznawczy Do-17.
-------------------------------------------
(…) „Kpr. Kroczyński położył swój samolot przy lądowaniu na plecy, ale mechanicy do wieczora tego dnia samolot naprawili.” (…)
-------------------------------------------------- Cz. K. – W drugim przypadku - było to zdarzenie z rana 2.IX., przy lądowaniu na zasadzce Gułtowy. Samolot ten stanął w pozycji pionowej. Został naprawiony po godzinie czasu i jako pierwszy stamtąd odbył lot bojowy – jednakże bez efektu końcowego – wg inf. ustnych Pana M. Nowaka z Warszawy.
------------------------------------

2.IX. :

I – „Lotnisko podstawowe Dzieżnica. (…) Wynik walk : (…) „ppor. rez. Wróblewski nie wrócił na lotnisko z pościgu na Kutno (zabłądzenie brak paliwa).”

„Zasadzka Poznań. Skład kpt. Zaremba, ppor. Gedymin, ppor. Grzybowski, pchor. Salski, Nowak, Rychlicki, kpr. Kroczyński. Stan 6 samol.”

II – (…) „Ppor. Wróblewski nie powrócił z pościgu za wyprawą bombową, wykonanym w sile 9 samolotów. Z braku paliwa ppor. Wróblewski usiadł na polu, a po uzupełnieniu dołączył do dyonu warszawskiego i tam do końca wojny pozostał.” (…)
„Zasadzka Poznań : skład kpt. Zaręba, ppor. Gedymin, Grzybowski, podch. Kabat, Rychliski, kpr. Mazur, Gabrjel. Stan samolotów 6.” (…)

I – „Zasadzka Kalisz. Skład kpt. Jastrzębski, ppor. Bibrowicz, pchor. Wapniarek, Olewiński, Jaroszka, Anders, kpr. Kuik, Skarbecki. Stan samol. 6 .” (…)

II – „Zasadzka Kalisz : skład kpt. Jastrzębski, ppor. Bibrowicz, podch. Wapniarek, Olewiński, Pudelewicz, Jaroszka, kpr. Kuik, Chojnacki, Jasiński. Ilość samolotów 6.”
-------------------------------

3.IX. :

I – „Zasadzka Gniezno / Gębarzewo / Skład : por. Moszyński, ppor. Rowiński, pchor. Kabat, kpr. Mazur. Ilość samolotów 3. Kilka startów na samoloty rozpoznania i wyprawy.
Wynik walk : por. Moszyński 1 He 111 zestrzelony.”
II – „Zasadzka Gniezno-Gębarzewo. Skład : por. Moszyński, ppor. Łuczyński, Rowiński, Czachowski. Ilosć samolotów 3. Wykonano kilka startów na samoloty rozpoznawcze npla i wyprawy bombowe. Zestrzelono jeden H-111, potwierdzony przez wojska ziemne.”
-------------------------------------------

4.IX. :

II – „Zasadzka Żnin : Skład – por. Moszyński, Gedymin, Nowak. Ilość samolotów 3.”
-----------------------------------

5.IX. :

I – „Zasadzka Żnin : skład 3 samol / pot. Moszyński, ppor. Czachowski, podch. Kabat, kpr. Gabrjel”
Cz. K. – Prawidłowa data działania zasadzki „Żnin” : nie „5.IX.”, lecz 3.IX.

I - „6.IX.” (faktycznie 5.IX.) (…) „Natomiast zasadzkę zdecydowałem się zorganizować w godzinach rannych dnia 7 września, po nawiązaniu łączności z d-cą lotn. Armji. / Nienawiązanie łączności z d-cą lotn. Armji w Osiek Mały i przedwczesne przybycie por Kosteckiego z meldunkiem, że przyjechał nie czekając na przybycie samochodów po sprzęt II rzutu, albowiem wycofała się piechota i kawalerja- zdecydowały o niezorganizowaniu przeze mnie zasadzki w m. Malczewo w dniu 7 września./” (…)

Cz. K. - D-ca dyonu próbował zorganizować zasadzkę w Malczewie - po południu 5.IX.

II – 5.IX. – (…) „Natomiast zasadzkę zdecydowany byłem zorganizować na drugi dzień rano, po uprzednim nawiązaniu łączności z d-cą lotn. Armji. Niemożność nawiązania na czas łączności, przedwczesne przybycie ppor. Kosteckiego, który pozostał z częścią żołnierzy, dla zorganizowania zasadzki i zabrania reszty materjału na II rzut, z meldunkiem, że wyszedł z Malczewo piechotą, nie czekając na samochody po II rzut albowiem piechota wycofała się z kawalerją zaraz po moim odlocie zadecydowały, że nie nakazałem zorganizować zasadzki w Malczewo”.

I – „6.IX” – (…) „Zasadzka Slesin : skład 6 samolotów : kpt. Jastrzębski, ppor. Łuczyński, podch. Pudelewicz, Anders, Olewiński, kpr. Jasiński, ppor. Rowiński wraz z rzutem kołowym odszedł na lotnisko 34 esk. około godz. 14.
Wynik walk ogólny dyonu w tym dniu : podch. Pudelewicz 1 - Do 17 zestrzelony.”

Cz. K. – Powyższe inf. odnoszą się do dnia 4. IX.

II – (…) „Zasadzka Żnin w tym dniu nie dołączyła do dyonu, gdyż została skierowana rozkazem d-cy Lotn. Armji na lotnisko 34 esk. linj w M. Slesin / Por. Moszyński meldował : Lądowałem w Slesin około godz. 6.30. Zastałem samoloty kpt. Jastrzębskiego i kpt. Badowskiego d-cy 34 esk. Kpt. Badowski zarządał osłony myśliwskiej dla jednego samolotu Karaś, lecącego na rozpoznanie taktyczne. Zadanie wykonano. D-ca osłony kpt. Jastrzębski + 5 samolotów. Zadanie wykonano.”
„Posłałem rano sanitarkę do szpitala Poznań aby wyewakuować kpt. Zarębę i podch. Kortusa. Lekarz dyonu ppor. Chełchowski przywiózł tylko kpt. Zarębę, natomiast Kortus został, gdyż do transportu zdolny nie był.”

Cz. K. – Kpt. pil. Zaremba został przywieziony z Poznania do Dzierznicy 4.IX. rano. 5.IX. został odwieziony z Osieka Małego do szpitala w Warszawie. Zasadzka z okolicy Żnina – przyleciała na zasadzkę „Ślesin” nie 5.IX. rano - lecz 4.IX. rano.
----------------------------------

„7.IX.”, „8.IX.”, „9.IX.”, „10.IX.” (faktycznie chodzi o 6.IX.) :

I – „8 WRZESNIA (…) zestrzelono : (…) „por. Łuczyński 1 Do-17 – przyczem sam został zestrzelony i zginął” (…)
I – „9 WRZEŚNIA Lotnisko podstawowe Krosniewice. Samolotów gotowych do walki 15. Samolotów niezdolnych do walki 4. (…)
Wynik dnia : zestrzelił kpt. Jastrzębski 1 Messerschmidt 110
zestrzelił podch. Olewiński 1 Do-17
zestrzelił podch. Maliński 1 Messerschmidt 110, przy czem sam skakał na spadochronie po naszej stronie. Rannego zabrały wojska ziemne”.

I – „10 WRZEŚNIA Lotnisko podstawowe Krosniewice. (…)
Zestrzelono : (…) ppor. Gedymin 1 – He-111 przy czem sam został ranny, lądował na lotnisku i został odwieziony do szpitala w Warszawie.” (…)

II – „7 Wrzesień (…) Z lotów nie powrócili ppor. Łuczyński, albowiem został przy atakowaniu zestrzelony i skraksował na niemieckiej stronie, jak również podch. Maliński, który jako ranny wyskoczył na spadochronie po naszej stronie, ale do dyonu więcej nie wrócił. Rozbijającego się o ziemię ppor. Łuczyńskiego i wyskakującego na spadochronie podch. Malińskiego widział kpr. Jasiński i inni piloci. Raz Wapniarek i Mazur tak daleko zapędzili się za Do-17, że zabłądziwszy, wylądowali przy wsi na polu, po czem zorientowawszy się, wrócili do Osiek Mały.” (…)

„8 Wrzesień” (chodzi częściowo również i o 6.IX.)

II – „Lotnisko podstawowe Krośniewice. (…)
Wynik dnia : (…) „ppor. Gedymin i Nowak wspólnie jeden Ju-86. Ciężko ranny ppor. Gedymin lądował poprawnie. Odwieziony został do szpitala w Warszawie przez por. lek. Chełchowskiego.” (…)
-----------------------------

„10 Wrzesień” (faktycznie 8.IX. i 9.IX.) :

I – Kpr. Kuik rozbił samolot przy pierwszem lądowaniu na lotnisku Krośniewice. Lotnisko dość trudne z powodu jedno kierunkowego podejścia i lądowania na pobliski las.
Do bazy nr. 3 Kierz odlecieli na bardzo silnie uszkodzonych samolotach : por. Moszyński, kpr. Jasiński, Skarbecki, Matuszak”

Cz. K. – P-11 został rozbity 8.IX. a odlot do Kierza nastąpił o świcie 9.IX.


II – „9 Wrzesień
Lotnisko podstawowe Krosniewice. Stan samolotów 19, zdolnych do walki 15. Wykonano dwa ubezpieczenia Karasia z 34 esk, lecącego na rozpoznanie. Patrolowano nad rejonem Kutno. Kpr. Kuik rozbił przy lądowaniu samolot / lotnisko krótkie /.
Około godz. 11 rano odleciał do Warszawy do d-cy zgrupowania bombowego por. Moszyński, aby zameldować ustnie, że D-ca Armji Poznań prosi o zbombardowanie kolumny pancernej npla, posuwającej się szosą w rejonie Łęczyca. Miejsce dokładnie podał por. Moszyński ustnie. Po powrocie z Warszawy por. Moszyński opowiadał : że wylądował początkowo na Okęciu, ale, gdy nie zastał tam nikogo, poleciał na Mokotów. Potem samochodem pojechał do pułk. Hallera. Po pół godzinnym czekaniu, został przyjęty. Odpowiedzi żadnej nie dano mu dla D-cy Armji Poznań. W czasie lotu powrotnego był ostrzelany przez własną artylerię w rejonie Skierniewic.” (…)
-----------------------------------

„11.IX.”, „10.IX.” (faktycznie 9.IX., częściowo 10.IX. i 11.IX.) :

I – „11.IX.” – „Lotnisko podstawowe Lubień. (…)
Odlecieli do Bazy nr. 3 Kierz z samolotami uszkodzonymi silnie – podch. Salski, podch. Rychliki.” (…)
Cz. K – Pierwszy podany pilot odleciał 10.IX., natomiast drugi – 11.IX.

(…) „Wykonano 1 ubezpieczenia „Karasia” 34 eskadry lecącego na rozpoznanie, oraz kilka startów na wyprawy bombowe npla i rozpoznania npla osłanianego myśliwcami.
Wynik dnia : ppor Grzybowski 1 – He 111 zestrzelony
ppor. Anders 1 – He-111 zestrzelony /niesprawdzony/
kpt. Jastrzębski 1 – Messerschmidt zestrzelony, przy czem sam został zestrzelony, skakał na spadochronie i powrócił zdrów do 12/IX do Krośniewice.” (…)

II – „10 Wrzesień” „Lotnisko podstawowe Lubień. (…)
Do bazy nr 3 Kierz odlecieli, (…) : por. Moszyński, jako d-ca całości, podch. Salski, kpr. Jasiński, Skarbecki, Matuszak.” (…)
Dyon w tym dniu wykonał jedno ubezpieczenia Karasia, w czasie jego lotu na rozpoznanie /34 esk/, oraz kilka startów na wyprawy bombowe npla i jedno jego rozpoznanie, ubezpieczone przez myśliwców.
Wynik walk w ciągu dnia : kpt. Jastrzębski zestrzelił jednego Me-109 przyczem sam został zestrzelony i skakał na spadochronie. Kpt. Jastrzębski powrócił do dyonu zdrów dopiero na następny dzień.” (…)

Cz. K. – Do bazy nr 3 „do Kierza” – 9.IX. o świcie z lotniska w Lubieniu odleciały tylko 4 P-11, bowiem ppor. pil. Salski odleciał następnego dnia (już po fakcie przedwieczornej bitwy powietrznej 9.IX. z niemieckimi Messerschmittami Bf-109E w obronie lotniska położonego na zachód od Lubienia. Kpt. pil. Jastrzębski swego Messerschmitta zastrzelił we wschodniej stronie Lubienia, który przymusowo wylądował się z palącym się silnikiem pomiędzy wioskami Kaczawka – Czaple.
-----------------------------------

I – „11 WRZEŚNIA.
Lotnisko podstawowe Lubień. (…)
Lotnisko podstawowe Krośniewice. (…)

W walce z rozpoznaniem npla, osłanianym przez myśliwców, nad naszym lotniskiem :
ppor Pudelewicz zestrzelił 1 – Messerschmidt 109, przy czem sam ranny ląduje na
ląduje
ppor Wapniarek zestrzelił 1 – Messerschmidt 109
ppor Kabat lądując na postrzelanym samolocie skapotował przy lądowaniu.
ppor Jaroszka zginął zestrzelony. Został pogrzebany we dworze Krośniewice.”
Po południu dyon zajął lotnisko podstawowe w m. Mnich /płn. zach. Kutno,” (…)

Cz. K. – Były to zestrzelenia i zdarzenia z dnia 9.IX. a nie z „11.IX.” D-ca dyonu 9.IX. przebywał na swym lotnisku podstawowym Ostrowy. Lotnisko Mnich czynne było 11.IX.
od godziny 11:00.

II – „11 Wrzesień
Lotnisko podstawowe Krośniewice. (…)
Z rozpoznania wróciłem ostatni /kto był mój boczny nie pamiętam/ i gdy meldowałem wynik D-cy Armji /Lot/ ppor. Bibrowicz zameldował mi, że wszystkie gotowe samoloty wystartowały do walki z rozpoznaniem npla i w okolicy się biją. W tym czasie usłyszałem strzelaninę w powietrzu, poczem walka przeniosła się bezpośrednio na lotnisko. Kto mógł porwał karabin i strzelał, łącznie z O.P.L. Lotniska. Walka M-109 z naszymi P-11c nieraz odbywała się na wysokości drzew. Pociski km i armatek upadały obok nas. Po walce okazało się, że ppor. Wapniarek i Pudelewicz zestrzelili po jednym Me-109. Po wylądowaniu okazało się, że ppor. Pudelewicz jest ranny i por. lek. Chełchowski odwiózł go do szpitala do Warszawy. Ppor. Kabat lądował na uszkodzonym samolocie, skapotował przy lądowaniu. Gdy wyszedł z samolotu był tak zdenerwowany, że leżąc, trząsł się cały i długi czas nie mógł przyjść do siebie. Ppor. Jaroszka zginął, zestrzelony obok lotniska. Żołnierze którzy pobiegli do miejsca wypadku, chcąc pomódz ciężko rannemu, wstąpili do pobliskiego domu kolonisty niemieckiego po wodę, ale Niemka odmówiła.
Ppor. Jaroszka został pochowany we dworze /obok lotniska Krośniewice/. W tym dworze stała kwatera główna 14 D.P. Jak dokładnie Niemcy wiedzieli, gdzie są nasze dowództwa, świadczy fakt, że lotnisko nasze było pominięte, ale piękna kwatera 14 D.P. została celnie zbombardowana. Niemcy dodatkowo zbombardowali miasto Krośniewice i stację kolejową Kutno.
W tym dniu ppor. Grzybowski zestrzelił jednego Me-110.
(…) Wiedząc, że Niemcy musieli rozpoznać nasze lotnisko, przeniosłem się do m. Mnich meldując o tem D-cy Lotn. Armji.”
-------------------------------------------

11.IX. :

II – „Lotnisko podstawowe Krośniewice / inne pola na południe Kutno nie nadawały się na wykorzystanie. Stan samolotów 11. / Podch. Rychlicki odprowadził jeden P-11c niezdatny do walki do Bazy nr 3 Kierz /.” (…)

I – „Lotnisko podstawowe Krośniewice. (…)
Rano i popołudniu poszły po trzy rozpoznania kluczami po dwa / trzy / samoloty / mjr Mimler, kpr. Mazur, kpt. Jastrzębski, ppor Olewiński ; por. Wiśniewski, kpr. Kroczyński/” (…)

II – „Lotnisko podstawowe Krośniewice. (…)
Rano i popołudniu poszły po trzy rozpoznania, po dwa – trzy samoloty / mjr Mumler – u z dwoma kropkami , kpr. Mazur, kpt. Jastrzębski, ppor. Olewiński, Wiśniewski, Kroczyński/” (…) ----------------------------------

12.IX. :

Oprócz podanych nazwisk pilotów zwycięzców 2 He-111 w locie dolotowym na interwencję naziemną (I z 1939 r. – d-ca dyonu i kpr. pil. Mazur – po jednym He-111, II z 1944 r. – d-ca dyonu - 1,5 He-111, kpr. pil. Mazur – 0,5 He-111) – nie zostały przy tym dniu podane jakiekolwiek inne nazwiska pilotów z dyonu.
-----------------------------------------------

13.IX. :

I – „Lotnisko podstawowe Mnich. (…)
Rozpoznanie ranne : / kpt. Jastrzębski, kpr. Kuik, por. Wiśniewski, kpr. Mazur /z powodu nadejścia mgły lądowały na polach, przy czem kpr. Kuik rozbił samolot. Rozpoznano tylko rejon Tomaszowa Mazowieckiego, gdzie stwierdzono brak ruchu na szosach. Rozpoznano poraz wtórny lotnisko zajęte przez myśliwców i bombowców w rejonie 5 km. na płn. Tomaszów Mazowiecki.” (…)

II – (…) „Rozpoznanie ranne / kpt. Jastrzębski, por. Wiśniewski, kpr. Kuik, Mazur / z powodu nadejścia mgły lądowali na polach, przyczem kpr. Kuik rozbił samolot. Rozpoznano tylko Tomaszów Maz., gdzie stwierdzono brak ruchu na szosach, a lotnisko w rejonie 5 km na płn od Tomaszów Maz. nadal zajęte przez myśliwce i bombowce npla.” (…)
----------------------------------

14.IX.

II – (…) „W południe dyon przeniósł się, z rozkazu D-cy Lotn. Armji, na lotnisko Luszyn /Zychlin /. Rozpoznanie popołudniowe /ppor. Olewiński + 1 pil. / stwierdziło kolumnę zmasowaną około 15 – 20 klm /piech. art. z silną O.P.L./ maszerującą z Zyrardów do Łowicz. Nakazano zbadać, czy można wylądować na lotnisku Mokotów bądż Gocławek.
Wysłałem por. Wiśniewskiego i Łazowskiego, którzy pochodząc z Warszawy i mając tam swe rodziny, prosili o ten lot /aby zarazem mogli odwiedzić swoich/. Obaj wrócili z meldunkiem, że to niemożliwe, gdyż na obu lotniskach byli silnie ostrzelani i przez Niemców i przez swoich.” (…)

I – (…) „Do bazy nr. 3 odprowadzone zostały dwa samoloty silnie postrzelane przez ppor Czachowskiego i kpr. Gabrjela.”

II – (…) „Do bazy nr 3 odlecieli ppor. Czachowski i kpr. Gabrjel, odprowadzając dwa silnie postrzelane P-11c.”
--------------------------

15.IX. :

I – „Lotnisko podstawowe Luszyn. (…) Przy lądowaniu rozbił samolot por. Kostecki – P-11c.”

II – (…) „Por. Kostecki rozbił przy lądowaniu samolot P-11c.”

_______________________________

16.IX. :

I – „Lotnisko podstawowe Luszyn. (…)
Wynik dnia : klucz pierwszy mjr Mimler, por. Bibrowicz, kpr. Mazur przy końcu swego patrolowania zaatakowany został przez 9 myśliwców, Których przyjął początkowo za bombowców i do których wznosił się celem zaatakowania. Wycofałem się z tej nierównej walki bez strat.
Klucz drugi w składzie : kpt. Jastrzębski, ppor. wapniarek, Nowak w czasie patrolowania niczego nie spotkał.

II – „Lotnisko podstawowe Luszyn (…)
Wynik dnia : klucz pierwszy /mjr Mumler ; u – z dwoma kropkami, ppor. Bibrowicz, kpr. Mazur/ przy końcu swego patrolowania został zaatokowany przez 9 Me-110, których przyjął początkowo za bombowców. Po wdaniu się w walkę, widząc, że klucz nie ma żadnych szans, klucz wycofał się z tej nierównej walki bez strat.
Klucz drugi : /kpt. Jastrzębski, ppor. Wapniarek, Nowak w czasie patrolowania nikogo nie spotkał, oprócz jednego He-126, którego zestrzelił ppor. Wapniarek.

I – (…) „Popołudniu zaobserwowałem paniczną ucieczkę kawalerji i piechoty przez rejon lotniska, w kierunku na Sanniki.
Rozpoznanie moje stwierdziło ogólne wycofywanie się, niezrozumiałą sytuację na południe od m. Kiernozia, oraz ostrzeliwanie przez artylerię przyszłego lotniska w Rybnie.
Łączności z d-cą lotn. Armji nie miałem, albowiem rano wyjechał on w kierunku Rybna. Wysłałem więc samochód osobowy z kpt. Jastrzębskim i por. lek. Chełchowskim do d-cy lotn. Armji w m. Kiernozia. /sztabu/ z meldunkiem, że Rybno jest nie do użytku oraz ze rozpoznanie moje terenów było bezowocne, gdyż żaden nie nadawał się do pracy bojowej dyonu.
Gdy samochód nie wrócił /zajęli go Niemcy/ kpt. Jastrzębski i por. Chełchowski uciekli Niemcom, postanowiłem przenieść się na lotnisko w rejon Iłów w pobliżu d-cy Armji.
Przed wieczorem odszedł rzut powietrzny i kołowy do Iłów. Na lotnisko nie przyleciał por. Wiśniewski / lądował na spadochronie – zestrzelony przez wojska własne, kpr. Mazur – zaginął /. Przy lądowaniu rozbił samolot por. Bibrowicz.

II – (…) „Popołudniu przez lotnisko zaczęły przechodzić, uciekające grupy piechoty i kawalerji w kierunku na Sanniki.
Poleciałem na rozpoznanie osobiście, co się dzieje oraz zobaczyć, czy na lotnisku w okolicy Rybno można lądować. Zobaczyłem ogólne wycofywanie się z kierunku Łowicz, w rejonie Kiernozia tabory stały nieruchome jakby przybite do ziemi. W rejonie Łowicz żadnej walki, jedynie czołgi niemieckie szły w kierunku na Kiernozia, w rejonie Sochaczew walka, artyleria ze wschodu /niemiecka/ strzela na nasze wojska stojące na brzegu zachodniem. Lotnisko które miałem zająć, ostrzeliwane jest przez artylerię i nie do użytku, pożary na całej linii od Żychlin aż po Sochaczew. To co widziałem upewniło mię , ze nasze natarcie niepowiodło się, natomiast Niemcy przełamali nasze pozycje i zaleźli aż pod lotnisko nasze. Chcę nadmienić, że zanim wystartowałem, wysłałem do Kiernozia kpt. Jastrzębskiego z Chełhowskim, gdzie miał być pułk. Kuźmiński D-ca Lotn. Armji, aby zapytał się, jakie są dalsze rozkazy i podał, że wojsko nasze cofa się ze wschodu na zachód /pułk. Kuźmiński rano wyjechał e kierunku Rybno /ale sztab był w Kiernozia/. Gdy wylądowałem czekałem na potwierdzenie mojej obserwacji przez kpt. Jastrzębskiego, ale wieczór zbliżał się a Jastrzębski nie wracał. Łączność z d-cą Lotn. Armji nie miałem zatem po rozmowie z d-cą plutonu towarzyszącego z 4 plotn, postanowiłem przenieść lotnisko w rejon Iłów, gdzie spodziewaliśmy się zastać D-cę Armji Gen. Kutrzebę. Rzut kołowy miał przejść przez Sanniki, mimo że przez Kiernozia było bliżej, ale gdy Jastrzębski nie wracał byłem pewny, że coś tam jest źle. Rzut powietrzny odleciał ze mną. Przejrzystość powietrza z powodu dymów była ogromnie zła, i to było przyczyną, że por. Wiśniewski i kpr. Mazur lotniska nie znaleźli odrazu a następnie szukając zostali zestrzeleni, a ppor. Bibrowicz rozbił samolot przy lądowaniu.
Nakazałem pilotom ukryć samoloty, sam zaś udałem się piechotą do Iłów, po drodze spotkałem kpt. Jastrzębskiego i Chełchowskiego, którzy zameldowali, że w Kiernozia są Niemcy a oni uciekają. Samochód zniszczony przez Niemców zostawili tam. /Nadziali się nieszęśliwie, ale szczęśliwie wywiali/. Razem zatem znowu już poszliśmy do Iłów, gdzie znaleźliśmy ppłk. Kurowskiego z-ca D-cy lotn. Armji i por. Prusa. Dowiedzieliśmy się o całej sytuacji. Ppłk. Kurowski dziękując za pracę bojową dyonu, polecił podziękowanie to powtórzyć wszystkim oficerom i podoficerom i szeregowym. Następnie dał rozkaz : „Samoloty o świcie przelecą do bazy nr 3 w Kierz a rzut kołowy skierować za taborami Armji przez Puszczę Kampinowską do Warszawy, a następnie do bazy nr 3”. (…)


17.IX. :
I – (…) „Rzut kołowy ponadejściu został bezpośrednio skierowany do Warszawy, a rzut powietrzny / mjr. Mimler, kpt. Jastrzębski, ppor. Bibrowicz, Grzybowski, por. lek. Chełchowski/ odleciał o świcie do Lublina-Brześcia n/B.” (…)


II – (…) „Po serdecznym uścisku dłoni udałem się piechotą na szosę Sanniki – Sochaczew, razem z kpt. Jastrzębskim i Chełchowskim, gdzie około północy rozpoznałem maszerujący nasz rzut kołowy. Ppor. techn. Koźmińskiego przy nim nie było, gdyż pozostał na lotnisku, gdy rzut kołowy wyjechał. Dałem rozkaz ppor. Wapniarkowi, jako d-cy tego rzutu, aby nie zatrzymywał się, ale jechał za wszystkimi taborami przez Iłów-Puszcza Kampinowska-Warszawa-Dęblin-Kierz, gdzie będę czekał na rzut kołowy.
Nikogo z mechaników nie zatrzymywałem, gdyż wiedziałem, gdyż wiedziałem, że nigdy może już nie dołączą do rzutu, natomiast postanowiłem pomódz sobie pilotami dla zapuszczenia samolotów. Pożegnaliśmy się wszyscy, poczem z kpt. Jastrzębskim i por. Chełchowskim wróciliśmy piechotą na lotnisko. Tam podałem ten rozkaz lotu do Kierz zaraz o świcie d-com plut. towarz., którzy w swoim zakresie przygotowali samoloty do lotu i zaraz odesłali swoje rzuty kołowe w kierunku do Warszawy.
Zanim wyrzuciliśmy radiostację z P-11c, z samolotu kpt. Jastrzębskiego, aby por. Chełchowski mógł lecieć we dwójkę z kpt. Jastrzębskim, nastąpił świt.
Ppor. Olewińskiego, Grzybowskiego, Bibrowicza, którzy przyprowadzili wieczorem samoloty, nie zastaliśmy w pobliżu samolotów. Pomęczeni ogromnie zasnęli w pobliskim stogu, i naszego wołania nie słyszeli. Dopiero gdy o świcie zapuściliśmy swoje dwa samoloty, hałas silników zbudził ich. Próbowali wszyscy zapuścić samolot trzeci, ale, gdy to nie udawało się, wiedząc, że i tak dwóch pilotów musi iść piechotą, by dołączyć następnie do rzutu kołowego, kazałem kpt. Jastrzębskiemu dać rozkaz por. Bibrowiczowi, Grzybowskiemu i Olewińskiemu zostawić samolot i aby udali się na szosę, gdzie przysiadłwszy na pierwszy lepszy wóz, starali się dołączyć do rzutu kołowego, a potem do Kierz. Kpt. Jastrzębski wystartował z Chełchowskim pierwszy, ja po nim, śląc pożegnanie tym biednym, którzy mieli iść piechotą. / Samolot miał być spalony przez nich, gdyby nie udało im się zapuścić samolotu, albowiem prócz rączki do Vieta (a – z kreską) niczego nie mieliśmy /. Lecąc, widzieliśmy pożary na całej przestrzeni, i nieorientując się, gdzie są nasi, a gdzie Niemcy, postanowiliśmy zamiast lądować w Kierz lądować w Brześć n/B, gdzie po zorientowaniu się lecieć dopiero do Kierz.
Lotnisko Małaszewicze było całkowicie zbombardowane, a cała okolica jakby wymarła, czując niewyraźną sytuację do skierowaliśmy się do Brześć n/B. Twierdza cała dymiła od pożaru a lotnisko też było zbombardowane. Krążąc i namyślając się co robić, bo benzyna kończyła się nam zostaliśmy nagle silnie ostrzelani, z art. plotn. Rozeszliśmy się – ja skierowałem się na wschód od Brześć, zobaczyć gdzie są nasi i czy to są nasi. Stwierdziłem, na nieszczęście, że Niemcy. Ostrzeliwany cały czas, poleciałem w kierunku Włodawa i przy drodze usiadłem. Dostałem wiadomość że Niemcy są w Brześć, a nasze wojska wycofują się na południe. Mając kilkanaście tylko litrów benzyny, postanowiłem jednak wystartować do Parczew, gdzie miała być benzyna. Doleciałem tam. O kpt. Jastrzębskim żadnej już wiadomości nie miałem. Uzupełniwszy samolot w benzynę, przypadkowo posiadaną przez oddział piechoty, poleciałem do gen. ……………., który miał mieć m.p. w Mszana pod Włodawa. Tam zastałem walkę oddziałów naszych z Niemcami, a w Mszana nikogo nie było. Poleciałem zatem do Kowel, gdzie jak podano mi miał być był główny punkt zborny, dokąd wojska wycofywały się. Lądowałem przy szosie, blisko rzeki Bug, szosie między Chełm a Kowelę celem zapytania się naszej piechoty (…). Odpowiedzieli mi że mają rozkaz iść do Kowla. (…) Wystartowałem zatem ostatecznie do tego Kowla. Już zmrok zapadał, gdy doleciałem. Nie mogłem się jednak zdecydować na lądowanie, gdyż żadnego pola znośnego nie widziałem. Nie chcąc po nocy rozbić się, postanowiłem lądować w poprzek zaoranych pól, gdyż bałem się, że rozbiję samolot, jeżeli lądując wzdłuż bruzd, wpadnę kołem w głęboką bruzdę. Rozumowanie moje okazało się słuszne, gdyż ocaliłem samolot, ale ostrogę wyrwałem i trochę ster kierunkowy naderwałem.
Zostawiłem samolot na polu, a sam udałem się do kwatery głównej Gen / Zdaje mi się / Trojanowskiego. (…) Tam dowiedziałem się, że Moskale wmaszerowali do Polski. Generał podał, że rano t. j. 18/IX o godz. 10.00 jest ogólna odprawa, na której da swoje zarządzenia. (…)
Mając czas, postanowiłem postarać się o benzynę i oliwę do samolotu i zobaczyć czy mój P-11c /kochana dwójka/ nadaje się do lotu. Na stacji kolejowej znalazłem paliwo. Kiedy szukałem podwodę, spotkałem por. pil. Szyszko z 3 P. Lotn., który przyleciał na R.W.D. 8 i lądował, gdzieś obok mego samolotu. Znaleźliśmy wkońcu wóz i gdy wracaliśmy z paliwem do samolotów, widzieliśmy, jak żołnierze narzekając, rozchodzili się do domów. (…)
Postanowiliśmy z Szyszką najszybciej dojechać do naszych samolotów, uzupełnić i być gotowy do marszu na południe. Zostawiłem Szyszce benzynę, a potem się udałem do mego samolotu, około 2 km od Szyszki. W czasie uzupełniania około 15 samolotów bolszewickich latało nad Kowlem. Gdy byłem gotów, poszedłem jeszcze raz do Szyszki, naradzić się, co mamy robić, gdyż całe wojsko rozeszło się, (…) Postanowiliśmy lecieć w kierunku Lwowa. Por. Szyszko miał kaprala, więc wróciłem do swojej „dwójki” na której miałem swój ostatni lot wykonać. Bałem się, czy nie urwę ogona przy starcie, ale mając do wyboru, czy dostać się do niewoli, czy ryzykować, wolałem to ostatnie. Żołnierze rozkradli mi wszystko z samolotu, wiec startowałem w koszuli, bez spadochronu, okularów, chauby.
Było już pod wieczór, gdy szczęśliwie wystartowałem. W Łucku widziałem maszerujące kolumny sowieckie na zachód. Cały rejon Lwowa był pełny pożarów. Od Lwowa aż po Bóbrka pożary. Ze Złoczewa do Lwowa szły wojska sowieckie. To samo w rejonie Buczacza Zaleszczyk. Zmrok zapadał, benzyna kończyła się, deszcz zaczął mżyć. Wiedziałem, że mjr. Wyrwicki, gdy przyleciał do nas na lotnisko Mnich, od pułk. Pawlikowskiego z zapytaniem, co u nas słychać, czy chcę, aby kpt. Rolski ze swoimi samolotami dołączył do mnie z zapewnieniem, po mojej aprobacie, aby Rolski przyjechał zaraz do nas, gdyż roboty jest w bród, że zamelduje pułk. Pawlikowskiemu o tem, podawał nam szczegółowo sytuację ogólną, oraz to, że poszła nasza ekipa do Rumunji po samoloty, które miały nadejść dla naszego lotnictwa z Francji. Podał nam mjr. Wyrwicki też to, że przez Rumunję będą przechodzić transporty dla Polski.
Lecąc wzdłuż Dniestru o późnym zmroku i myśląc co ostatecznie mam robić, aby znaleźć własne wojska, gdy zobaczyłem wojska sowieckie w Zaleszczykach, poleciałem do Czerniowiec i tam po ciemku lądowałem.
Lądując bez ostrogi, naderwałem zupełnie ster kierunkowy samolotu i tem samem „skończyłem” /moją ukochaną dwójkę.” (…)
--------------------------------------------------

Jak z powyższych materiałów wynika – dowódca poznańskiego dywizjonu stosunkowo słabo i z licznymi lukami czy błędami przedstawił bardzo skromnie losy swych podwładnych pilotów za 16 (17) dni wojny, zaś swoje dzieje i przeżycia – najlepiej przedstawił w ostatnich dwóch dniach : z dni 16.IX. i 17.IX. Zresztą tak często bywa - że te pierwsze i środkowe dni czy okresy - dość szybko ulatniają się z pamięci a często najlepiej utrwalają się te ostatnie lub te najbardziej charakterystyczne czy dramatyczne.
Ps. – w powyższych tekstach – zachowałem oryginalną pisownię z niektórymi błędami językowymi czy w pisowni tych maszynopisów (czasem - po drobnych poprawkach ręcznych).

==============================


XIV) - Do najdłużej użytkowanych lotnisk polowych – należały :

1) – Ostrowy – niecałe 6 dni (6.IX.-11.IX.).
2) – Osiek Mały – 5 dni (5. - świt 8.IX, 9, 10.IX.).
3) – Dzierznica – 4 dni (31.VIII. i 1.-4.IX.).
4) – Mnich – niecałe 4 dni (11.IX.-14.IX.).
5) – Zasadzka pobliża Wieszczyc i Woli Raciborskiej – niecałe 4 dni (11.IX.-14.IX.).
6) – Zasadzka Puszczykowo Zaborze – niecałe 4 dni (1.IX. wieczór – 4.IX. popołudnie).
7) – Zasadzka Przyborowo – niecałe 4 dni (wieczór 5.IX. – popołudnie 8.IX.).
8) – Zasadzka Kobyle Pole – niecałe 4 dni (zmrok 1.IX., 2., 3., 4.IX. – chwilowo rano 5.IX.).
9) – Zasadzka Gułtowy – niecałe 3 dni (od wczesnego popołudnia 1.IX., 2.IX., do wczesnego popołudnia 3.IX.). 10) – Zasadzka na płd. – zach. od Kleczewa – niecałe 3 dni (3.IX.-5.IX.).
11) – Zasadzka Janków („Kalisz”) – niecałe 3 dni ( dość późne popołudnie 1.IX. – zmrok 3.IX.).
12) – Zasadzka „Ślesin” – niecałe 3 dni (zmrok 3.IX. – późniejsze popołudnie 5.IX.).
13) – Luszyn – niecałe 3 dni (południe 14.IX. - wieczór 16.IX.).

============================

XV) - Lotniska z największą ilością działających P-11c - na danym lotnisku (lądowisku) :

1) – Dzierznica 1.IX. – 21 P-11 (plus 1 P-11a i być może już 1 P-7a) w porze ranno – przedpołudniowej (do godz. 13:00 – a więc do przylotu 3 P-11 z Ławicy). W następnych dniach – były to ilości już mniejsze (rano i wieczorem 2.IX. po kilkanaście samolotów a wieczorem 3.IX. już tylko 9 P-11 natomiast w trakcie dnia po kilka, jak np. 3.IX. – do południa – 3 P-11, 4.IX. – wpierw 7 a potem jedynie 4 P-11).
2) – Osiek Mały 5.IX. – 22 P-11 o zachodzie słońca – minus 8 wysłanych do Przyborowa = 14 P-11 o zmroku. W następnych dniach – z ilościami mniejszymi (6.IX. – z 14 P-11 o świcie a od rana z 11 P-11, z których 5 zostało w trakcie walk utraconych).
3) – Ostrowy – o świcie 9.IX. (chwilowo po przylocie 7 P-11 z „Lipin”) – 17 P-11. W innych dniach - były to ilości mniejsze (11. IX. wcześnie rano – 10 sprawnych P-11 a 11.IX. wcześnie rano było 11 P-11).
4) – Ozorzyn - lądowisko alarmowego działania – 5.IX. o świcie – 10 P-11, a potem 5 P-11. 5) – Mnich 12.IX. – późniejsze popołudnie 12.IX. – 9 P-11 podczas wylotu na interwencję naziemną. 11., 13. i 14.IX. – były to ilości mniejsze działających tam P-11. 6) – Luszyn 14.IX. w porze południowej – 6 P-11. (3 były na zasadzce „Orłów”). 15.IX. po południu – chwilowo 7, potem 6 P-11 (2 były na zasadzce z płn. strony kościoła w Luszynie), a 16.IX. o świcie – 8 a potem kolejno 6 i 5 P-11 - natomiast po południu jedynie 4 P-11 (2 P-11 były na zachodniej zasadzce w Luszynie) . 7) – Zasadzka Przyborowo – 5.IX. zmrok – 7.IX. – późniejsze popołudnie – 8 P-11, potem 7 sprawnych.
8) – Lotnisko główne Lubień – 9.IX. – 7 P-11.
9) – Zasadzka „Lipiny” – późniejsze popołudnie 8.IX. – świt 9.IX. – 7 P-11.
10) – Zasadzka „Ślesin” – 4.IX. rano do późniejszego popołudnia 5.IX. - 6, potem 6 P-11. 11) – Lotnisko w stanie alarmu 10.IX. – Młogoszyn – 6 P-11.
12) – Lądowisko alarmowe 11.IX. – Julinki - 6 P-11.
13) – Janków („Kalisz”) – 2.IX. od wczesnego rana do popołudnia 3.IX. – 5 P-11. 14) – Kobyle Pole – od południa 3.IX. do zachodu słońca – 5 P-11 (2.IX – od wczesnego rana do popołudnia – 4 P-11 a 3.IX. od wczesnego rana do godz. 12:00 – także 4 P-11. 15) – Alarmowe – pobliżu wioski Podczachy (w rejonie Iłowa) – noc z 16/17.IX. – 4 P-11.

Na wszystkich lotniskach podstawowych (w Dzierznicy, w Osieku Małym, w Ostrowach, w Mnichu i w Luszynie) – stany P-11 w danym dniu zmieniały się parokrotnie (ze względu na rozloty samolotów na zasadzki, przyloty z nich, jak też i na ubytki P-11 w trakcie toczonych walk z Luftwaffe). Największe rotacje samolotów były w pierwszych 4 „dzierznickich” dniach wojny oraz w dniach 5-9.IX. - ze względu nie tylko na dwukrotną reorganizację dyonu (5. i 9.IX) ale i na fatalną utratę w tych 5 ciu dniach aż 16 P-11 (z tego 7 aż w tragicznym dniu 9.IX.). Zatem największe tego typu i rodzaju zmiany wystąpiły w pierwszym tygodniu wojny oraz w następnych jeszcze dwóch dniach. Na przeważającej ilości zasadzek działały pojedyncze klucze - trój samolotowe lub pary myśliwskie a nawet i pojedyncze samoloty P-11.

==============================

XVI) - Dni z największymi ilościami wystawionych zasadzek myśliwskich (od 5 ciu wzwyż) :

I – 1.IX. :
1) - Ławica – 3 P-11,
2) - Gułtowy - 2 P11,
3-3A) - na północ od Gniezna a później w Nałęczu – Żydowie – 2 P-11,
4-4A) - Bednary a następnie Wierzenica – 2 P-11 (przed zmrokiem – przelot do Puszczykowa Zaborza – które nie zostało już wykorzystane bojowo),
5-5A) - Śnieciska na lotnisku byłej PSP a następnie w Płaczkach – 2 P-11,
6) - Mączniki pod Środą - 2 P-11,
6) - Biedrusko – 3 P-11,
7) - Kobylnica – 3 P-11,
8) - Żydowo - 3 P-11,
9) – Janków w rej. Kalisza - 3 P-11,
10 X (niebojowo) – Kobyle Pole o zmroku - 2 P-11.

Razem : 9 zasadzek wykorzystujących 13 lotnisk i lądowisk (2 inne lotniska : Puszczykowo Zaborze i Kobyle Pole nie zostały wykorzystane bojowo) - z łączną sumą 25 P-11 + wieczorny przelot 2 P-11 na zasadzkę do Kobylego Pola.
-----------------------------------------------

2.IX. :

1) – Kobyle Pole – 4 P-11,
2) – Puszczykowo Zaborze - 2 P-11,
3) – Janków – 5 P-11,
4) – Gułtowy – 3 P-11,
5) – Nałęcz – Żydowo – 3 P-11,
6) – Płaczki – 2 (z południowym podziałem na Mączniki – po 1 P-11),
6A) – Mączniki – 1 P-11,
7) – Żydowo park – 1 P-11,
8) – Iwno (Iwno – Libartowo) – 2 P-11,
9) – Kobylnica – 3 P-11,
10) – Gębarzewko – 3 P-11 (1 uległ wypadkowi).

Razem minimum 10 zasadzek działających na 11 lotniskach z łącznym minimum 28 P-11 (28 – 1 uszkodzony = 27 działających P-11).
---------------------------------------

3.IX. :

1) – Puszczykowo Zaborze – 2 a potem 1 P-11,
2) – Janków – 5 P-11, po południu 3 P-11 a o zmroku przelot na zasadzkę „Ślesin”),
2A) – „Turek” – 2 P-11 od popołudnia),
2B) – „Ślesin” – 3 P-11 od zmroku (niebojowo),
3) – Gułtowy – 3 P-11 (do 13:00),
4) – Kobyle Pole – 4 P-11 do godz. 12 : 00 – potem 5 P-11 (przylot kpr. pil. Gabriela), 5) – Gębarzewko – 2 P-11 (do 13 : 00 z minutami), 6) – Malczewo – 2 P-11 (do popołudnia),
6A) – Kleczew (na płd. – zach.) – 2 P-11, 7) – Cerekwica w rejonie Żnina – 3 P-11 (przylot po godz. 7 : 00),
8) – Nałęcz k. Gębarzewa – 3 P-11 – od godz. 16 : 30.

Razem : 8 zasadzek wykorzystujących 10 lotnisk plus jedno niebojowo (11 te – zasadzka „Ślesin”) – z przylotem o zmroku - z 24 łącznie P-11.
----------------------------------

4.IX. :

1) – Puszczykowo Zaborze – 1 P-11 (późniejszym popołudniem – przelot na zasadzkę na płd. – zach. od Kleczewa,
2) – zasadzka na płd. – zach. pd Kleczewa – 2 P-11 (późnym popołudniem – z 3 P-11),
3) – „Ślesin” – 3 P-11 od około godz. 6 : 30 – 6 P-11,
4) – Cerekwica – 3 P-11, po czym wczesno ranny przelot na zasadzkę „Ślesin”,
5) – Turek – Uniejów 2 P-11 (z wcześniejszej zasadzki „Turek”).
6) – Nałęcz – 3 P-11 – z alarmowym przylotem do Dzierznicy o zachodzie słońca,
7) – „Tulce” – 2 P-11 od wczesnego rana,
8) – Kobyle Pole – 3 P-11 od godz. 15 : 00 ( z wieczornym przylotem do Dzierznicy i alarmowym odlotem do Malczewa,
X) - lądowanie rekonesansowe 2 P-11 na 2 lądowiskach w rejonie Witkowa : w Wierzchowiskach (niedaleko Ćwierdzina) a następnie o niecały 1 km na zachód od Malczewa – celem zmiany lotniska podstawowego z Dzierznicy na Malczewo w dniu 5.IX., w południe.

Razem 8 zasadzek (w tym chwilowa – ranna w Cerekwicy), wykorzystujących 7 lotnisk (chwilo z Cerekwicą – 8) - z 19 działającymi na nich P-11.
-----------------------------------------------

5.IX. :

1) – Zasadzka na płd. – zach. od Kleczewa – 3 P-11 – z rannym odlotem na zasadzkę w płn. stronie Konina, z południowym powrotem na swą pierwotną zasadzkę i późno popołudniowy odlot do Osieka Małego (jedynie z 2 P-11),
1A) – zasadzka na północ od Konina 3 P-11 w porze rannej – do południa,
2) – zasadzka „Ślesin” z 6 -11, z alarmowym odlotem do Osieka Małego późniejszym popołudniem 5 P-11 (ppor. pil. Grzybowski – odleciał tam wcześniej),
3) – zasadzka Turek – Uniejów (powiadomiona przez 2 P-11 z Osieka Małego) – 2 P-11 – z popołudniowym przylotem na lotnisko podstawowe,
4) – zasadzka „Tulce” – 2 P-11, z przelotem (po południu) na krótką zasadzkę koło Słupcy , z przelotem o zachodzie słońca do Osieka Małego,
4A) – zasadzka na płd. – zach. od Słupcy – z 2 P-11 z „Tulec”, a o zachodzie słońca – przelot do Osieka Małego,
5) – zasadzka Piotrowo od rana, z 5 P-11 z Ozorzyna, z popołudniowym przelotem do Malczewa (celem utworzenia nowej zasadzki, która jednak z powodu zaistniałych tam trudności nie zaistniała) a samoloty o zachodzie słońca odleciały do Osieka Małego,
6) – „Kościelec” - zasadzka popołudniowa 2 P-11 z lotniska Ostrowy, z wieczornym przylotem do Osieka Małego,
7) – Przyborowo – odlot z Osieka Małego na zasadzkę do Przyborowa w dwóch powietrznych rzutach : wpierw 3 P-11a potem 5 P-11 – o zachodzie słońca i o zmroku (bez działań bojowych).

Razem : 6 czynnych zasadzek na 8 lotniskach z liczbą 20 P-11 (na zasadzce na płd. zach. od Kleczewa późniejszym popołudniem uległ zestrzeleniu 1 P-11 ; 20 – 1 = 19 P-11). Zasadzka w Malczewie nie została tam zorganizowana a w Przyborowie ze względu na przedwieczorne przyloty samolotów – nie działała bojowo.
--------------------------------------------

6.IX.:

1) – Zasadzka w Przyborowie – 8 P-11,
2) – zasadzka „Kościelec” – 3 P-11 (do godz. 15 : 30),
3) – zasadzka przy lesie (lądowisku) na zachód od Dębów Szlacheckich – krótkiego działania w porze południowej z 1 P-11,
4-5) – 2 krótkie zasadzki na 2 różnych polach na zach. i na płn. – zach. (przy lasach) od Dębów Szlacheckich z pojedynczymi P-11, w porze około południowej,
6X) – zasadzka Ostrowy (3 P-11 – które wystartowały z Osieka Małego o godz. 16 : 00 do przelotu patrolowego). Zasadzka ta była tam nieczynna z powodu ratowania życia ppor. pil. Gedymina.
7) – zasadzka późno popołudniowa 2 P-11 w Mchówku (w rejonie dworu gen. T. Kutrzeby).

Razem 7 zasadzek, w tym jedna nieczynna, z 19 P-11 (czynnymi 16 P-11).
----------------------------------

11.IX.:

1) – Zasadzka w Krośniewicach przy parku Błonie z 1 P-11 do popołudnia – po czym przelot na lotnisko podstawowe „Mnich”.
2) – zasadzka 4 P-11 przy lesie Julinek (na płn. – wsch.) – z czatowaniem do godz. 11:00, po czym odlot 2 par samolotów na 2 inne zasadzki,
2A) – zasadzka Gnojno (na lotnisku „Kutno”) – 2 P-11 – z popołudniowym przylotem na lotnisko podstawowe „Mnich”,
2B) – zasadzka Siemianów 2 P-11 z płn. - zach. strony tamtejszego parku, z noclegiem pilotów w nocy z 11/12.IX.
3) – wczesno popołudniowa zasadzka „Wola Raciborska” (niedaleko Wieszczyc, przy lesie Sójek) z 3 P-11 z lotniska Mnich, z noclegiem pilotów w Wieszczycach.

Razem 3 zasadzki działające na 5 ciu lotniskach, z ilością 8 samolotów.
----------------------

Najwięcej zasadzek zostało wydzielonych w dniu 2.IX. (minimum 10), następnie 1.IX. - 9 a kolejno 3.IX. - 8 z 24 P-11 i także 8 w dniu 4.IX. z 19 P-11.
---------------------------------

Zasadzki wykorzystywały 1.IX. – 13 różnych lotnisk, 2.IX. – minimum 11 lotnisk polowych a 3.IX. – 10 lotnisk polowych.
---------------------------------------

Najwięcej samolotów na zasadzkach było 2.IX. z łączną ich liczbą 28 (27 sprawnych, 1 uszkodzony przy pierwszym lądowaniu w Gębarzewku), następnie 1.IX – 27 oraz 3.IX. z liczbą 24 P-11 (były to liczby przekraczające ogólną ilość samolotów P-11 w dyonie w każdym z tych dni). W pozostałych podanych tu dniach - ich łączna liczba była już mniejsza od stanu P-11 w danym dniu.
------------------------------

W pozostałych dniach (7.IX.-10.IX. 12.IX.-16.IX.) – liczba wystawionych zasadzek była mniejsza od liczby 5 a ilość działających P-11 jedynie 8.IX. przekroczyła liczbę 10 ciu (i wynosiła 13 P-11, 7.IX. – z 10 P-11 a w resztę dni wynosiła mniej niż 10 : kilka do min. 2 – jak 9.IX. i 16. IX.). Od 12.IX. – zasadzki traciły już na swym pierwotnym znaczeniu i swej sile i na dotychczasowych dużych odnoszonych tam sukcesach bojowych.

=======================

XVII) - Zasadzki myśliwskie podane w dwu „Dziennikach działań Dyonu III/3 z 1939 i z 1944 roku :

I - z 1939 r. – 1.IX. :
- Ławica – 3 P-11 (przylot do Dzieżnicy – około 14:00),
- Gułtowy – 3 P-11 (klucz O.P.L. dla lotniska w Dzieżnicy),
- Kalisz – 5-6 P-11 (wylot P-11 o godz. 16:00),
- Kobylepole – 6 P-11.

II – z 1944 r. 1.IX. :
- Ławica – 3 P-11 (przylot do Dzieżnicy – około 14:00),
- Gułtowy – 3 P-11- klucz O.P. L. (od rana, 1 P-11 - uszkodzony i naprawiony wieczorem),
- Kalisz – 5-6 P-11 (start do rejonu Kalisza – o 16:00),
- Kobylepole – bez startów bojowych.
------------------------------------

I - 2.IX. :
- Dzieżnica + Gułtowy – 9 P-11 (3 P-11 w kluczu O.P.L.),
- zasadzka Poznań – 6 P-11,
- zasadzka Kalisz – 6 P-11.

II – 2.IX. – Identycznie.
------------------------------


I – 3.IX. :
- Dzieżnica, Gułtowy – 6 P-11,
- Kalisz (Janów) – 6 P-11,
- Poznań – Kobylepole - ?
- Gniezno / Gębarzewo / - 3 P-11.

II – 2.IX. - Identycznie.
-----------------------------

I – 4.IX. :
- Dzierznica, zapasowe Gułtowy – 4 P-11,
- Kalisz - 6 P-11,
- Poznań – Kobylepole – 6 P-11,
- Gniezno – Gębarzewo – 3 P-11.

II – Żnin – 3 P-11,
- zasadzka Poznań – 5 P-11,
- zasadzka Gniezno – 3 P-11,
- zasadzka Kalisz – 6 P-11,
- Dzieżnica – 4.
---------------------------------

I – 5.IX. :
- zasadzka Żnin – 3 P-11,
- zasadzka Poznań – 5 P-11,
- zasadzka Gniezno – 5 P-11,
- zasadzka Kalisz – 6 P-11,
- Dzieżnica – 3 P-11.


II – Zasadzka Żnin – 3 P-11 (następnie – od rana - na zasadzce Slesin),
- zasadzka Slesin – 5 P-11,
- zasadzka Poznań (do popołudnia, następnie w Malczewie – gdzie była organizowana zasadzka 3 P-11, która miała tam działać do południa 7.IX. – jednakże na dzień 6.IX. – nie doszła już do skutku z powodu kilku zaistniałych tam trudności.
--------------------------

I – 6.IX. :
- Zasadzka Żnin – 3 P-11 a potem – od rana na zasadzce w m. Slesin,
- zasadzka Kalisz – od rana na nowej zasadzce Slesin, celem ubezpieczenia 34 EO – 6 P-11 (wraz z O.P.L. lotniska),
- zasadzka Poznań – po południu w Malczewie (rzut powietrzny po zachodzie słońca przeleciał do Osiek Mały ; zasadzka została zlikwidowana).



II – 6.IX. - Lotnisko podstawowe Osiek Mały – 8 P-11 gotowych do lotu, niezdolnych do lotu – 3 (silnie uszkodzone przez działka)
- zasadzka Slesin wraz z zasadzką Żnin – 6 P-11 (po południu – dołączyła do Osiek Mały).
-----------------------------

I – 7.IX. – lotnisko podstawowe Osiek Mały (8 P-11 gotowych do lotu, 3 P-11 – silne uszkodzenia od strzałów),
- zasadzka Żnin dołączyła do dyonu w południe,
- zasadzka Slesin – wykonała 2 ubezpieczenia rozpoznania dla 34 eskadry oraz starty na samoloty npla (wg rozkazu na dzień 8.IX. - zasadzka Slesin – ma dołączyć na lotnisko podstawowe).

II – 7.IX. - Lotnisko Ślesin – nieczynne po zbombardowaniu i ostrzelaniu przez Do-17.

--------------------------------

Przy następnych dniach – nie są już podawane żadne zasadzki, jakby ich więcej wcale nie było.

===========================

XVIII) - Dzienne stany ilościowe samolotów P-11 – podawane w obydwu „Dziennikach działań Dyonu III/3” :

I - z 1939 r. – 1.IX. – Lotnisko podstawowe Dzieżnica – stan P-11c w dyonie – 22 samoloty gotowe do walki + 1 RWD-8. Na zasadzce w Ławicy - 3 P-11. 1.IX. – rozbity samolot pchor. pil. Kortusa na lotnisku w Dzieżnicy - podczas startu na zasadzkę do Kobylegopola.

II - z 1944 r. – 1.IX. – Informacje bliźniaczo podobne.
------------------------

I – 2.IX. – Dzieżnica i Gułtowy - 9 P-11, zasadzki Poznań i Kalisz – po 6 P-11 ; razem 12 P-11, w sumie : 21 P-11. Ppor. rez. Wróblewski nie wrócił na lotnisko z pościgu na Kutno.

II – 2.IX. – Informacje bardzo podobne.
----------------------------

I – 3.IX. – Dzierznica + Gułtowy – 6 P-11, zasadzka Poznań - ? (1 P-11 – „kpt. pil. Zaremby” silnie uszkodzony), zasadzka Kalisz – 6 P-11, zasadzka Gniezno – Gębarzewo – 3 P-11.

II – 3.IX. – Informacje bardzo podobne.
----------------------------

I – 4.IX. – Dzierznica, Gułtowy – 4 + 1 silnie postrzelany (ściągnięty z Kobylego Pola do Dzieżnicy), zasadzki : Kalisz – 6 P-11, Poznań – Kobylepole – 6 P-11, Gniezno – Gębarzewo – 3 (w sumie – 19 sprawnych bojowo P-11).

II – 4.IX. – Dzieżnica - 4 P-11, zasadzki : Żnin – 3, Poznań - 5 P-11 plus 1 P-11 uszkodzony - ściągnięty do naprawy do Dzieżnicy, Gniezno – 3 P-11, Kalisz – 6 P-11. W sumie – 21 + 1 uszkodzony.
Rozkaz na 5.IX. nakazywał : ściągnąć zasadzki Żnin i Kalisz, zasadzka Poznań – czynna do godz. 12:00 a następnie ma dołączyć na lotnisko podstawowe Malczewo, zasadzka Gębarzewo ma być czynna nadal. Lotniskiem podstawowym na dzień 5.IX. – ma być Malczewo.
-----------------------------

I – 5.IX. – Dzieżnica – 3 P-11, zasadzki : Żnin – 3 P-11, zas. Poznań – 5 P-11 + 1 ściągnięty do naprawy do Dzieżnicy zas. Gniezno – 3 P-11, zas. Kalisz – 6 P-11. W sumie – 20 P-11 + 1 w naprawie.

II – 5.IX. – Brak danych o stanach ilościowych P-11 na poszczególnych lotniskach działań, (w tym w stanach alarmowych i przygotowawczych).
------------------------------

I - 6.IX. – Zasadzka Slesin – 6 P-11. Brak ilościowych danych P-11 na innych lotniskach.

II – 6.IX. – Osiek Mały – 8 P-11 sprawnych, niezdolnych do lotu – 3 P-11.
-------------------------------
I – 7.IX. – Osiek Mały – 8 P-11 gotowych do lotu a 3 P-11 – niezdolne do lotu (silnie postrzelane).

II – 7.IX. – 1 P-11 – postrzelany - po naprawie w Ślesinie – przyleciał do Osieka Małego. W Osieku Małym były 2 P-11 silnie uszkodzone przez działka Me-109 i 110 i jako takie nie nadawały się więcej do lotów bojowych. W lotach bojowych zostały utracone 2 P-11 (pilotowane przez ppor. Łuczyńskiego i pchor. Malińskiego).
------------------------------

I – 8.IX. – Osiek Mały – Zestrzeleniu uległ P-11 z ppor. pil. Łuczyńskim a 2 P-11 zostały silnie uszkodzone przez działka z Messerschmittów i wskutek tego były niezdolne do walki.

II – 8.IX. – Krośniewice – 15 P-11 gotowych do walki, 4 P-11 – niezdolne do walki. Jeden P-11c, pozostawiony po walce przez pilota z dyonu warszawskiego, po uzupełnieniu w paliwo i małej naprawie – przyprowadzony został na nasze lotnisko.
--------------------------------

I – 9.IX. – Krośniewice – 15. P-11 gotowych do walki a 4 – niezdolne. 1 P-11c – pozostawiony przez pilota z BP - po uzupełnieniu paliwa i po naprawie – przyprowadzony na lotnisko Krośniewice. Podch. pil. Maliński – skakał ze spadochronem jako zestrzelony.

II – 9.IX. – Krosniewice – 15 P-11 zdolnych do walki, 4 – niezdolne (19 P-11).
Kpr. pil. Kuik rozbił przy lądowaniu samolot.
----------------------

I – 10.IX. – Krosniewice – stan P-11 – 19 (15 zdolnych do walki, 4 niezdolne). 4 P-11 odleciały do Kierza.

II – 10.IX. – Lubień – Stan P-11 – 14, gotowych do walki 12. 5 P-11 odleciało rano do Kierza. Kp. pil. Jastrzębski – jako zestrzelony – skakał z P-11 ze spadochronem.
-------------------------

I – 11.IX. – Lotnisko podstawowe Lubień. Stan P-11 - 14, gotowych do walki 12. Do Bazy nr 3 – odleciały dalsze 2 P-11. Kpt. pil. Jastrzębski – jako zestrzelony – skakał ze spadochronem z P-11.
Lotnisko podstawowe Krośniewice. W walce nad lotniskiem - ppor. pil. Pudelewicz – ranny, ppor. pil. Kabat – skapotował przy lądowaniu, ppor. pil. Jaroszka – zginął zestrzelony.


II – 11.IX. - Lotnisko podstawowe Krośniewice. Podch. Rychlicki odprowadził 1 P-11 do Kierza.
W bitwie powietrznej nad lotniskiem – ppor. pil. Pudelewicz został ranny, ppor. pil. Kabat – skapotował przy lądowaniu a ppor. pil. Jaroszka – zginął.
------------------------------------

I – 12.IX. – Mnich – 10 P-11 gotowych do walki.

II – 12.IX. – Mnich – 10 P-11, gotowych do walki – 9 P-11.
-------------------------------------

I – 13.IX. – Mnich – 10 P-11, gotowych do walki – 9 P-11.
Kpr. pil. Kuik rozbił samolot z powodu nadejścia mgły (i lądowania 4 P-11 na polach).

II – 13.IX. – Informacje identyczne.
------------------------------

I - 14.IX. – Mnich – stan P-11 – 9, gotowych do walki – 7.
Do Bazy nr 3 odleciały 2 P-11.

II – 14.IX. – Informacje identyczne.
------------------------------

I – 15.IX. – Luszyn – 7 P-11 gotowych do walki.
Ppor. pil. Kostecki rozbił P-11c.

II – 15.IX. – Informacje identyczne.
------------------------------

I – 16.IX. – Luszyn – 6 P-11 gotowych do lotu.
Wieczorem por. pil. Wiśniewski – skakał z P-11 ze spadochronem jako zestrzelony przez polska naziemną O.P.L. a kpr. pil. Mazur – zaginął z P-11. Przy wieczornym lądowaniu na lądowisku alarmowym w rejonie Iłowa – ppor. pil. Bibrowicz – rozbił P-11.

II – 16.IX. - Informacje bardzo podobne.
-----------------------------

I - 17.IX. – lądowisko alarmowe w rejonie miejscowości Iłów – o świcie - odlot ewakuacyjny 3 P-11.
II – 17.IX. – Odlot ewakuacyjny 3 P-11. W jednym P-11 („ppor. pil. Olewińskiego” - nie udało się uruchomić jego silnika.
________________

W większości dni – podawane informacje są mało precyzyjne i niezbyt dokładne oraz obarczone wieloma niedopowiedzeniami, nieścisłościami i brakami.

========================

XIX) - Lotniska z dni 1-16.IX. – z których poznańscy myśliwcy uzyskali w jednym dniu - 2 a nawet większą ilość zwycięstw (lub w jednym dniu 2 samoloty z 2 różnych lotnisk działań)

1) – Ławica 1.IX. : ppor. pil. Kostecki – 2 (He-111H, Bf-109E), 1A) – Ławica 1.IX. – kpr. pil. Jasiński – 2 (Bf-109E, He-111H).

2) – Kobyle Pole 2.IX. – ppor. pil. Gedymin – 2 (Do-17F2, He-111J).
3) – Kobylnica 2.IX. – kpt. pil. Zaremba – 2 (Do-17 rozpozn., He-111).
4) – Janków 2.IX. – kpt. pil. Jastrzębski – 2 (Do-17 bomb., Ju-52).

5) – Kobyle Pole 3.IX. – kp. pil. Zaremba - 2-3 lub może max. 4 ( „2” Ju-86 – wg Pana dra Jerzego Pawlaka z 1991 roku, „2” He-111 – wg takich autorów jak : płk pil. Wacław Król, płk A. Kurowski, dr Jerzy Pawlak).
5A) – Kobyle Pole – 3.IX. – 1,5 - sierż. pchor. pil. Kabat - 0,5 He-111 koło Bolechowa, Ju-86.
6) – Nałęcz („Gębarzewo”) - 3.IX. – sierż. pchor. pil. Maliński – 3 (3 He-111P).

7) – Nałęcz – 4.IX. – ppor. pil. Łuczyński – 2 (Do-17Z rozpozna., Ju-52).

8) – „Ślesin” 5.IX. – sierż. pchor. pil. Pudelewicz – 2-3 (Do-17 – przypisany błędnie ppor. pil. Łuczyńskiemu ?, 1 He-111P nr fabr. 1479, lotnisko podstawowe Osiek Mały – 1 He-111 ; razem 5.IX. – 2 – a może 3 zestrzelenia.

9) – Osiek Mały 6.IX. – por. pil. Wiśniewski – 2 (Bf-109, He-111),
9A) – Osiek Mały 6.IX. - ppor. pil. Łuczyński – 2 (Bf-109, Do-17 bomb.).
X1) – Osiek Mały 6.IX. – ppor. pil. Gedymin – „2” (1 „Ju-86” – wg Komisji Bajana, 1 He-111 podczas przelotu z Osieka Małego na zasadzkę Ostrowy ; ogólnie jednak są podawane dla niego dane o łącznym zestrzeleniu w dniu 6.IX. – 1, 5 samolotów).
9B) – Osiek Mały – d-ca dyonu – 1,5 (1 Do-17Z koło Kalisza ; w miejscowości Pólko, 0,5 He-111 ; 0,5 He-111 – ppor. pil. Grzybowski).

X2) – Osiek Mały 7.IX. – kpr. pil. Jasiński – max. 2 (1 Bf-110 ?, 1 Bf-109 ?).

10) – Mnich 11.IX. - d-ca dyonu – 2 (2 He-111).

11) - Mnich 12.IX. – d-ca dyonu – 5-6 (1 a może nawet „2” Hs-126, 1,5 He-111 – w locie dolotowym, 1,5 He-111 – w locie powrotnym z interwencji naziemnej, 1 He-111 w przedwieczornym locie patrolowym nad linią kolejową pomiędzy Słupcą a Kłodawą).
11A) – Mnich - 12.IX. – kpr. pil. Mazur – 2 (He-111 w miejscowości Szadek – w południe, 0,5 He-111 w locie dolotowym na interwencję naziemną, 0,5 He-111 w locie powrotnym).

12) – Luszyn 15.IX. – ppor. pil. Wapniarek – 2 (Hs-126 koło Piątku, Do-17F – w pobliżu Łowicza).

13) – Luszyn 16.IX. – 3 (Do-17P rozpozn., Hs-126, He-46C).

___________________

Rekordzistą dnia – a nawet Asem Myśliwskim który zestrzelił 5 samolotów w dniu 12.IX. (nie wykluczając nawet może i nawet 6 ; 4 He-111 + 1 Hs-126 - względnie „2” Hs-126) - był sam dowódca dywizjonu mjr pil. Mieczysław Mumler (u – z dwoma kropkami).
Drugie miejsce zajmuje sierż. pchor. pil. Jan Maliński – który 3.IX. zestrzelił 3 He-111P a więc dwusilnikowe niemieckie bombowce.
Identyczną ilość 3 zestrzeleń jednego dnia (samolotów aż 3 różnych typów) miał ppor. pil. Wapniarek – i to z ostatniego już dnia walk III/3 DM – czyli w dniu 16.IX.
Natomiast pilotem – który mógł uzyskać 2 zestrzelenia jednego dnia - ale z dwóch różnych lotnisk (z zasadzki i z lotniska podstawowego) był w dniu 5.IX. sierż. pchor. pil. Pudelewicz.


=========================

XX) - Lotniskami o największej rekordowej dziennej ilości zwycięstw powietrznych były następujące lotniska podstawowe :

1) – 6.IX. – Osiek Mały – z liczbą znanych zestrzeleń 21 + 1 prawdopodobny.
2) – 1.IX. – Dzierznica – z liczbą kilkunastu : 18 + 1 niepewne, niewyjaśnione (He-111 z Dębca, rok produkcji 1938 – który mógł być zestrzeleniem pilota z Bazy nr 3 z Ławicy).
3) – 2.IX. – Dzierznica - z liczbą 15 tu a może nawet i 16 łącznych zestrzeleń (być może z 2 ma He-111 a nie jednym - które spadły na rejon lasów nekielsko – czerniejewskich na zachód od wiosek w Nekielce i w Grabach ; w stronę drogi z Iwna do Łubowa, czyli z Poznania do Gniezna).
4) – 4.IX. – Dzierznica – z liczbą powyżej 10 ; a więc z 11 ma zestrzeleniami.
5) – 3.IX. – Dzierznica – z liczbą 10 ciu zwycięstw.
6) – 12.IX. – Mnich z dnia 12.IX. – jednak tutaj już z liczbą poniżej 10 ciu : z 9 ma zestrzeleniami,
7) – Osiek Mały 7.IX. z liczbą 8 + 1 prawdopodobny typu X a więc niewyjaśniony na okoliczność ewentualnego może zestrzelenia naziemnej OPL czy też lotniczego,
8) – Kobyle Pole 2.IX. z liczbą 6 ciu,
9) – Kobyle Pole 3.IX. z liczbą 5-6 (1 lub może „2” Ju-66).

Lotniska z liczbą 5 zwycięstw dziennych :

1) - Ławica 1. IX. (4 - zasadzka + 1 – pilot z Bazy nr 3),
2) - Janków 2.IX. (zasadzka),
3) - Nałęcz 3.IX. (zasadzka),
4) - Osiek Mały 5.IX., 5) - Lubień 9.IX. – lotnisko główne - 5 samolotów + 1 jako niewyjaśniony na okoliczność wypadku lotniczego czy może zestrzelenia ?,
6) - Luszyn 15.IX.
7) - Luszyn 16.IX.,
X - nie można wykluczyć – że zasadzka w Przyborowie mogła także mieć po 5 zestrzeleń w jednym z dni – np. 6. albo 8.IX. ?

===========================

XXI) - Znani dowódcy zasadzek myśliwskich z dni 1-15.IX. 1939 roku :

1.IX.:

1) – Ławica – ppor. pil. Kostecki,
2) – Gułtowy – por. pil. Moszyński,
3) – „Kobylnica” – kpt. pil. Zaremba,
4) – Bednary a następnie Wierzenica – ppor. rez. pil. Sporny (z wieczornym przelotem do Puszczykowa Zaborza),
5) – Biedrusko – ppor. pil. Kostecki,
6) – Janków k. Kalisza (dość późnym popołudniem) – ppor. pil. Bibrowicz,
7) – Kobyle Pole (o zmroku – bez działań bojowych) – ppor. pil. Gedymin.
--------------------------------------

2.IX. :

1) – Gułtowy – por. pil. Moszyński,
2) – Puszczykowo Zaborze – ppor. rez. pil. Sporny,
3) – Kobyle Pole – klucz pilotów 131. EM – ppor. pil. Gedymin, klucz pilotów 132. EM – ppor. pil. Kostecki,
4) – Janków – kpt. pil. Jastrzębski (od wczesnego rana),
5) – Nałęcz – Żydowo – ppor. pil. Grzybowski,
6) – „Kobylnica” – kpt. pil. Zaremba.
------------------------------------------------

3.IX.

1) – Puszczykowo Zaborze – ppor. pil. Sporny,
2) – Janków – kpt. pil. Jastrzębski,
3) – Gułtowy – ppor. pil. Kostecki,
4) – Kobyle Pole – kpt. pil. Zaremba,
5) – Gębarzewko – albo ppor. rez. pil. Rowiński albo ppor. rez. pil. Czachowski,
6) – Malczewo – sierż. pchor. pil. Anders,
7) – Cerekwica k. Żnina – por. pil. Moszyński,
8) – zasadzka na płd. – zach. od Kleczewa (od popołudnia) – sierż. pchor. pil. Anders, 9) – Nałęcz k. Gębarzewa (późniejsze popołudnie) – ppor. pil. Łuczyński,
10) – „Turek” (popołudnie) – ppor. pil. Bibrowicz,
11) – „Ślesin” k. Kleczewa (o zmroku – bez działań bojowych) – kpt. pil. Jastrzębski.
______________________

4.IX :

1) – Puszczykowo Zaborze – ppor. rez. Sporny,
2) – Nałęcz – ppor. pil. Łuczyński,
3) – „Tulce” – ppor. rez. pil. Rowiński, 4) – Cerekwica (rano) – por. pil. Moszyński, 5) – zasadzka na płd. – zach. od Kleczewa – sierż. pchor. pil. Anders, późniejszym popołudniem – ppor. rez. pil. Sporny,
6) – „Ślesin” – kpt. pil. Jastrzębski, 7) – Turek – Uniejów – ppor. pil. Bibrowicz, 8) – Kobyle Pole – ppor. rez. Rychlicki (w nocy z 4/5.IX. – lądowisko alarmowe w Malczewie),
9A) – Ozorzyn (lądowisko alarmowe) w rejonie miejscowości Babiak (noc z 4/5.IX. – d-ca dyonu).
-----------------------------------------------

5.IX. :

1) – Ozorzyn (lądowisko alarmowe) – d-ca dyonu,
2) – Malczewo (lądowisko alarmowe opuszczone o świcie) – ppor. rez. Rychlicki, 3) – zasadzka na płd. – zach. od Kleczewa - ppor. rez. Sporny,
4) – „Ślesin” – kpt. pil. Jastrzębski, 5) – Turek - Uniejów – ppor. pil. Bibrowicz,
6) – „Tulce” – ppor. rez. pil. Rowiński,
7) – Piotrowo w rejonie Krzesin – ppor. pil. Łuczyński, 8) – „Konin” – ppor. rez. Sporny,
9) – „Słupca” – ppor. rez. Rowiński,
X) – Malczewo – zasadzka która nie doszła do skutku – ppor. pil. Łuczyński,
10) – Przyborowo (wieczorem) – ppor. pil. Kostecki.
-----------------------------------------

6.IX. :

1) - Przyborowo – ppor. pil. Kostecki,
2) – jedna z chwilowych zasadzek (w południe) na zachód od Dębów Szlacheckich – ppor. pil. Gedymin,
3X) – późno popołudniowa zasadzka w Ozorzynie – planowany ppor. pil. Gedymin – faktycznie sierż. pchor. pil. Nowak (bez działalności bojowej),
4) – Mchówek – zasadzka późniejszego popołudnia – sierż. pchor. pil. Salski.
----------------------------------

7.IX. :

1) – Przyborowo – ppor. pil. Kostecki,
2) – Ostrowy (do południa) – ppor. pil. Grzybowski, od południa – d-ca dyonu,
3) – Mchówek (późnym popołudniem – Chotel) – sierż. pchor. pil. Salski),
4) – Osiek Mały jako lotnisko działań równoległych z lotniskiem podstawowym Ostrowy – kpt. pil. Jastrzębski.
--------------------------

8.IX. :

1) – Przyborowo – por. pil. Kostecki,
2) – Chotel – ppor. pil. Salski,
3) – „Lipiny” – kpt. pil. Jastrzębski, późnym popołudniem – ppor. pil. Kostecki.
----------------------------------------------

9.IX. :

1) – „Lipiny” (o świcie - po czym przylot na lotnisko Ostrowy) – ppor. pil. Kostecki,
2) – odlot 7 P-11 z lotniska Ostrowy na główne lotnisko lotnictwa armijnego w Lubieniu – kpt. pil. Jastrzębski,
3) – Gole koło Chodecza – ppor. pil. Salski,
4) – zasadzka Osiek Mały – ppor. pil. Grzybowski.
---------------------------------

10.IX. :

1) – Osiek Mały – ponownie ppor. pil. Grzybowski,
2) – Młogoszyn – lotnisko alarmowego odlotu z lotniska Ostrowy – d-ca dyonu.
----------------------------------

11.IX. :

1) – Julinki – lądowisko alarmowego przylotu z lotniska Ostrowy – d-ca dyonu,
2) – Wola Raciborska (koło Wieszczyc) – od popołudnia - zasadzka pod dowództwem ppor. pil. Kosteckiego.
-------------------------------

12-13-14.IX. - do pory południowej :

1) – Zasadzka pobliża Woli Raciborskiej – ppor. pil. Kostecki.
-----------------------------

14.IX. od popołudnia do 15.IX. do wczesnego popołudnia :

1) – Zasadzka „Orłów” (na wcześniejszym lotnisku 46.EO z Torunia) – ppor. pil. Kostecki.
-----------------------------

W przypadku pozostałych zasadzek z dni 1-16.IX. – nazwiska pilotów dowódców (lub pojedynczo działających pilotów) nie są znane ; czasami nie wiadomo też z jakich byli oni eskadr myśliwskich).

=====================


XXII) - Lotniska polowe – na których wystąpiły największe ubytki samolotów w dyonie (wg tej kolejności) :

1) – Osiek Mały 6.IX. – 5 (2 zniszczone w lotach bojowych, w tym jeden jako zestrzelony + 3 poważnie uszkodzone i niezdatne do lotów bojowych – wysłane 9.IX. na tyły frontu).

2) – Lubień 9.IX. – 4 (3 zniszczone w wyniku zestrzeleń, z tego 2 – z których piloci skakali ze spadochronem a jeden – „ppor. pil. Pudelewicza” – niemożliwy do naprawy po wylądowaniu na lotnisku Ostrowy + 1 poważnie uszkodzony „ppor.. pil. Salskiego” – wysłany 10.IX. na tyły frontu).

3) – Ostrowy 8.IX i 9.IX. – 1 + 3 = 4 (8.IX. – 1 P-11 rozbity po walce - przy lądowaniu, 9.IX. – 2 zniszczone, z tego 1 - poległego pilota ppor. Jaroszki a drugi ciężko uszkodzony po lądowaniu – „ppor. pil. Wapniarka”, 1 wysłany 11.IX. na zaplecze frontowe ; „ppor. pil. Kabata”).

4) – Luszyn 15.IX. i 16.IX. – 1 + 2 + 1 który zaginął = 3 + 1 zaginiony = 4 (15.IX. – 1 utracony w wypadku przy lądowaniu, natomiast 16.IX. : 1 zniszczony – zestrzelony rano przez polską naziemną OPL, 1 wysłany na tyły frontu ; z kpt. pil. Gabrielem i jeden który zaginął w wieczornym, alarmowym odlocie z lotniska i nie lądował na wyznaczonym lądowisku w rejonie Iłowa *).

5) – Dzierznica – 1.IX. – 2 (1 bardzo ciężko uszkodzony P-11a - po zestrzeleniu, 1 zniszczony P-7a – w wypadku po starcie).

6) – Kobyle Pole 2. i 3.IX. - 2 (1 P-11 który nie powrócił z lotu bojowego i zaginął 2.IX. po południu, 1 P-11 – który przy lądowaniu rannego pilota 3.IX. – utracił swe podwozie).

7) – Mnich 12. i 13.IX. – 2 (12.IX. – P-11 uszkodzony w walce – wysłany 14.IX. na tyły frontu, 13.IX. – 1 samolot rozbity przy terenowym, przygodnym, wymuszonym lądowaniu we mgle).

8) – Lądowisko alarmowe koło Przejmy (rejon m. Iłów) 16.IX. i 17.IX. - 2 (16.IX. – wieczorne zderzenie samolotu ze stogiem zboża przy lądowaniu, 17.IX. – ranne porzucenie samolotu z powodu nie uruchomienia jego silnika – który następnie jeszcze rano został zniszczony ogniem z działek Bf-110).

9) – Zasadzka na płd. – zach. od Kleczewa 5.IX. – 1 P-11 – zestrzelony przez He-111.

10) – Zasadzka Przyborowo 7.IX. – 1 P-11 – uszkodzony w walce z Bf-109, odesłany 9.IX. na tyły frontu.

11) – Zasadzka „Lipiny” 8.IX. – 1 zestrzelony P-11 od ognia Bf-110 (z którego pilot skakał ze spadochronem).

12) – Zasadzka Sklęczki – 13.IX. – 1 P-11 – któremu uległo zniszczeniu podwozie po przymusowym, terenowym lądowaniu w uprawnym polu (jako samolot zestrzelony, z rannym pilotem).

---------------------------------
W sumie - 29 samolotów myśliwskich, z tego 27 P-11c, 1P-11a, 1 P-7a.
Na lotnisku w Osieku Małym – został spalony wrak P-11 „kpt. pil. Zaremby” z dnia 3.IX. – po wykorzystaniu niektórych jego podzespołów, części i elementów – m.in. P-11 „kpr. pil. Kroczyńskiego” z 6.IX. rano.
Z lotniska Ostrowy wywieziono na stację kolejową w Krośniewicach wraki 3 P-11 – po wykorzystaniu części zamiennych do naprawy m.in. P-11 „ppor. pil. Kabata” (były to P-11 : z 8.IX. – „kpr. pil. Kuika”, z 9.IX. P-11 „ppor. pil. Wapniarka” i P-11 „ppor. pil. Pudelewicza”.
Płk A. Kurowski pisał o 4 P-11 wywiezionych z pobliża cukrowni Ostrowy do Krośniewic – być może miał na myśli samolot z wieczora dnia 3.IX. – z Kobylego Pola ?

13* ) – Pole przygodnego wylądowania wieczorem 16.IX. i startu w dniu 17.IX. z okolicy Łącka pod Płockiem zaginionego wcześniej P-11 - który został zestrzelony w locie odlotowym z rejonu Bitwy nad Bzurą - przez 3 Bf-109 (w okolicy Kutna).
---------------------------

14) – Malczewo 5.IX. - z utratą RWD-8 – który nie zdołał dolecieć w swym przelocie do lotniska docelowego w Osieka Małego (uległ poważnemu uszkodzeniu przy drugim, przygodnym swym terenowym lądowaniu - pomiędzy Kołem a lotniskiem w Osieku Małym).

2 następne P-11 – uległy utracie w swych lotach ewakuacyjnych ze strefy Bitwy nad Bzurą (pierwszy 17.IX. na lotnisku Małaszewicze koło Brześcia nad Bugiem – po wylądowaniu – który został tam mocno poturbowany przez niemieckie czołgi, a drugi porzucony po wylądowaniu w okolicy Parczewa ; na płd. – zach. od Białej Podlaskiej a na płn. – zach. od miasta Chełm). Jedynym (z owych 3 P-11 - które wystartowały do lotu ewakuacyjnego o świcie 17.IX.) - wyewakuowanym samolotem z Polski do Rumunii był P-11c z nr 2 – d-cy dyonu – zabrany tam jednak na lotnisku w Czerniowcach przez stronę rumuńską 18.IX.

==============================

XXIII) - Lotniska – z których z różnych przyczyn ubywali piloci dyonu w dniach 1-16.IX. (wg ilości pilotów którzy z nich ubywali) :

1) – Ostrowy – 6.IX, 8.IX., 9.IX., 11.IX. – 7 pilotów :
- 6.IX. – ranny ppor. pil. Gedymin – do szpitala w Warszawie,
- 8.IX. – minimum 2 piloci - którzy wieczorem odjechali z I rzutem kołowym w rejon Lublina : ppor. J. E. Kowalski i kpr. Chojnacki),
- 9.IX. – do 3 pilotów w II rzucie kołowym do rejonu Lublina – z wcześniejszej zasadzki z Przyborowa a potem z „Lipin” (ppor. rez. Sporny, kpr. Raszewski, kpr. rez. Mąka ; możliwe – że jeden z tych pilotów - który przyprowadził 8.IX. niesprawny bojowo P-11 na lotnisko Ostrowy – mógł odjechać już I rzucie kołowym), - - zestrzelony i poległy ppor. pil. Jaroszka, - ranny w locie bojowym ppor. pil. Pudelewicz – odwieziony do szpitala polowego w pobliżu Luszyna,
- 11.IX. – odlot ppor. rez. Rychlickiego na lotnisko w Kierzu.
W sumie – opuściło dywizjon – 9 pilotów (w tym 1 jako poległy).

2) – Lubień – 9.IX. – odlot 4 pilotów na lotnisko do Kierza (por. Moszyński, kpr. Jasiński, kpr. Skarbecki, kpr. Matuszak),
- 10.IX. – odlot do Kierza ppor. pil. Salskiego.
W sumie – 5 ciu pilotów odesłanych z samolotami na tyłowe zaplecze frontu.

3) – Luszyn 16.IX. – 3 pilotów (zestrzelony rano przez polską naziemną OPL – por. Wiśniewski, odesłany po południu do Kierza – kpr. Gabriel i zaginiony wraz z samolotem kpr. pil. Mazur – który nie wylądował wieczorem na alarmowym lądowisku na płd. – zach. od Iłowa.

4) – Dzierznica 1.IX. – 2 pilotów (zestrzelony, ranny kpr. Marecki, odwieziony do szpitala powiatowego w Środzie i ciężko ranny sierż. pchor. Kortus – który z powodu natłoku rannych po bombardowaniach Ławicy nie został przyjęty do VII Okręgowego – wojskowego - Szpitala w Poznaniu, lecz do Szpitala Przemienienia Pańskiego w Poznaniu.

5) – Kobyle Pole 2.IX. i 3.IX. – 2 pilotów (2.IX. – nie powrócił z lotu bojowego w kierunku Kutna ppor. rez. A. Wróblewski a 3.IX. wieczorem – zabrany został do szpitala wojskowego w Poznaniu – poważnie ranny od ognia He-111 – kpt. Zaremba.

6) – Osiek Mały 6.IX. – 2 pilotów (zestrzelony, poważnie ranny sierż. pchor. Maliński – odwieziony wpierw do szpitala w Kole i ciężko ranny ppor. Łuczyński – zabrany 8.IX. do niemieckiego jenieckiego szpitala.

7) – Zasadzka na płd. – zach. od Kleczewa – pilot kpr. O. Albrecht – który jako zestrzelony nad przejściem mostowym w Ślesinie – wyskoczył ze spadochronem i nie powrócił już do swego dyonu (albo mógł być ranny, albo nie zdołał odszukać lotniska w Osieku Małym ?).

8) – Zasadzka w Przyborowie 7.IX. – zestrzelony, ranny kpr. M. Adamski został odwieziony z miejsca lądowania o około 2 km na zachód od swego lotniska – do szpitala powiatowego w Gnieźnie.

9) – Zasadzka Sklęczki 13.IX. – zestrzelony w walce nad Kutnem z He-111 – kpr. pil. Trzciński – po przymusowym wylądowaniu w polu wioski Golędzkie – został odwieziony do szpitala w Kutnie.

10) – Mnich – 14.IX. o świcie – ppor. rez. Czachowski jako już 7 my z kolei pilot odleciał niesprawnym bojowo P-11 na lotnisko do Kierza.

Łącznie z 10 ciu lotnisk (w tym z 4 zasadzek) - z dyonu – w dniach 1 - 16.IX (do wieczora) ubyło i odeszło 27 pilotów, w tym 1 poległy w locie bojowym z lotniska Ostrowy (ze stanu wyjściowego 44 pilotów, nie wykluczając nawet 45 ciu – gdyż mógł ewentualnie być jeszcze jeden kapral pilot więcej). 17.IX. – po odlocie 3 P-11 – (z 4 ma pilotami) – w strefie okrążenia nad rzeką Bzurą pozostało się 13 pilotów ( 8 miu oficerów młodszych, w tym 2 powołanych z rezerwy i 5 ciu – wcześniejszych podchorążych oraz 5 ciu – podoficerów).

=========================

XXIV – Lotniska – z których ulegali zestrzeleniom przez samoloty Luftwaffe nasi piloci :

1) – Dzierznica – 1.IX. – Kpr. pil. Marecki – zestrzelony przez rozpoznawczego Do-17 – skraksował (będąc rannym w lewą stopę) - przy przymusowym lądowaniu w polu – na płn. – zach. od lotniska podstawowego.

2) – Kobyle Pole – 3.IX. – ranny w nogę kpt. pil. Zaremba (od ognia He-111) – przy lądowaniu ze zwiększoną prędkością – spowodował dużego „kangura”, po którym samolot utracił swe podwozie.

3) – Zasadzka na płd. – zach. od Kleczewa – 5.IX. – z zestrzelonego swego P-11 (ogniem km-ów He-111) – kpr. pil. O. Albrecht skakał ze spadochronem w zachodniej stronie Ślesina.

4) – Osiek Mały – 6.IX. :
- 1 – Ostrzelany w porze rannej przez myśliwskie Messerschmitty (zapewne Bf-109) – nad rejonem Skulska i Ślesina – kpr. pil. Kroczyński rozbił samolot podczas lądowania. P-11 został 9.IX. odesłany na lotnisko do bazy w Kierzu. - 2 – Z ostrzelanego przez Bf-110 – samolotu – w porze ranno - przedpołudniowej skakał ze spadochronem sierż. pchor. pil. Maliński.
- 3 – W porze ranno – przedpołudniowej dość poważnie uległ uszkodzeniu w lewe skrzydło P-11 (od ognia Bf-110) - samolot pilotowany przez kpr. Skarbeckiego. P-11c- 9.IX. został odesłany do Kierza.
- 4 – W podobnej porze dnia – został uszkodzony od ognia z działka Bf-110 – samolot ppor. pil. Bibrowicza, który został wysłany do Kierza także 9.IX.
- X – Po południu wg danych niemieckich miał zostać „zestrzelony” P-11c ppor. pil. Łuczyńskiego (od ognia z Do-17). Wg polskich danych – kraksa P-11 miała być wynikiem albo wypadku lotniczego zahaczenia o gałąź topoli albo przestrzelenia jednej łopaty śmigła od własnych pocisków.
- 5U – Późniejszym popołudniem – ciężko ranny głównie w nogę – ppor. pil. Gedymin pomyślnie wylądował na swym uszkodzonym samolocie – pomimo braku powietrza w przestrzelonej oponie lewego koła. Pilot przed wieczorem został odwieziony do szpitala w Warszawie przypadkowym samochodem osobowym. Samolot ten został naprawiony w porze ranno – przedpołudniowej 7.IX. i latał bojowo dalej. Samoloty He-111 – nie zaobserwowały tego zestrzelenia. Strona niemiecka zna je jedynie ze źródeł polskich.

5) - Zasadzka Przyborowo – 7.IX. po południu. Od ognia Messerschmitta Bf-109 – zestrzeleniu uległ „dzierznicki” As – kpr. pil. M. Adamski, który wylądował na obszernym polu, w odległości 2 km na zachód od swej zasadzki, po czym został odwieziony do szpitala w Gnieźnie. Jego P-11 odleciała do bazy w Kierzu 9.IX.

6) – Zasadzka „Lipiny” koło Maciejewa – 8.IX. Po południu – ze swego płonącego P-11 – skakał ze spadochronem kpt. pil. Jastrzębski. Jego samolot uległ zniszczeniu w polu wioski Gryglaki (na płd. – zach. od wcześniej wykorzystanego lądowiska alarmowego w Ozorzynie).

7) – Ostrowy – 8. IX. po południu :
- 1 – Przy lądowaniu po walce powietrznej – rozbił swój samolot na stosunkowo krótkim lotnisku – kpr. pil. Kuik. Nie udało się ustalić – czy jego P-11 został ostrzelany od ognia niemieckiego myśliwca czy może bombowca ?

9.IX. po południu :
- 1 – W walce powietrznej z parą Bf-109E – w miejscowości Iwiny (na płd. – zach. od lotniska) – zginął ppor. pil. Jaroszka, który wyskoczył ze spadochronem na zbyt małej wysokości.
- 2 – Po walce powietrznej – z Bf-109E – podczas lądowania skapotował ppor. pil. Kabat. Samolot posiadał 27 przestrzelin. 11.IX. został odesłany do Kierza.
- 3 – Po walce powietrznej z Bf-109 – uległ uszkodzeniom P-11 pilotowany przez ppor. Wapniarka. Samolot był już nieopłacalny do naprawy.
- 4 – Po walce powietrznej z Bf-109E – na lotnisku Ostrowy wylądował ranny w rękę ppor. pil. Pudelewicz. Jego samolot (który do lotu bojowego wystartował z lotniska głównego w Lubieniu) – był już nieopłacalny do naprawy.

8) – Lubień – główne lotnisko armijne – 9.IX. po południu :
- 1 – Po walce z Bf-109E – ppor. pil. Anders skakał ze spadochronem (z niskiego pułapu lotu) – nad zapasowym, nieczynnym lądowiskiem w Katarzynie (na płd. – zach. od Przedecza) – doznając kontuzji stóp.
- 2 – Po walce z Bf-109E – na lotnisku w Lubieniu wylądował na uszkodzonym P-11 – ppor. pil. Salski. Nie wiadomo – czy do swego lotu wystartował on z zasadzki Gole na płd. – wsch. od Chodecza ? – czy może z lotniska w Lubieniu ? Odprowadził on ten samolot o świcie 10.IX. na lotnisko do Kierza.
- 3 – Z palącego się P-11 (po walce z Bf-109E) na płd. – zach. od lotniska Ostrowy (w polu wioski Zgórze) - wyskoczył ze spadochronem d-ca 132. EM – kpt. pil. Jastrzębski.

9) – Mnich – 12.IX. – W walce powietrznej z grupą He-111 (zapewne w locie powrotnym z interwencji naziemnej) – uszkodzeniu uległ 1 P-11. Został on 14.IX. odesłany na lotnisko do Kierza.

10) – Zasadzka Sklęczki – 13.IX. – nieco po południu. W walce z grupą He-111 nad Kutnem – uległ zestrzeleniu ranny w rękę kpr. pil. M. Trzciński. Wylądował on w uprawnym polu wioski Golędzkie, a jego samolot – mając mocno uszkodzone podwozie - został tam porzucony (w płn. – wsch. rejonie lotniska Mnich). Pilot został odwieziony do szpitala w Kutnie.

11) – Luszyn – 16.IX. Po walce z grupką Bf-110 – po południu odleciał do Kierza swym niesprawnym już bojowo samolotem – kpr. pil. Gabriel.

12) – Przygodne pole wylądowania wieczorem 16.IX. i startu P-11 w południe 17.IX. – w miejscowości Łąck (południowy rejon Płocka). Kpr. pil. Mazur – osaczony w locie ewakuacyjnym przez 3 Messerschmitty Bf-109 - skakał z palącego się w locie swego myśliwca ze spadochronem - w rejonie płn. – wsch. Kutna.

W sumie z 12 różnych lotnisk działań zestrzelone zostały 22 samoloty, z których zniszczeniu uległo razem 13 (z 7 P-11 nasi piloci skakali ze spadochronem ; w jednym jednak przypadku pilot zginął). W 3 przypadkach lądowania odbyły się na lotniskach startów P-11, w 1 jednym przypadku - na lotnisku zapasowym (Ostrowy) a w dwu kolejnych – na przygodnych polach, w tym raz – w uprawnym. 8 samolotów zostało wysłanych w locie (w 5 ciu rzutach) na zaplecze frontu celem napraw (do których jednak nie doszło) a jeden samolot (ppor. pil. Gedymina) – został naprawiony następnego dnia.

Strona niemiecka – na podstawie polskich danych - na konto swych zestrzeleń podaje przy dacie 2.IX. – samolot P-11 którego pilot – kpr. Żerkowski przy lądowaniu z przestrzeloną lewą oponą koła od ognia He-111 – nie będąc tego świadomy – przy normalnym hamowaniu kół podwozia postawił swój samolot do pozycji pionowej (który został naprawiony 3.IX. rano w Kobylem Polu).
Jako drugi – 2.IX. - samolot ppor. rez. pil. Wróblewskiego – który wylądował wpierw na lotnisku w Lublinku – a 3.IX. został utracony jako „zestrzelenie z opóźnionym zapłonem” w Kwiatkowicach na zachód od Łodzi - gdzie z płonącej w locie „jedenastki” (po próbnej serii ogniowej do ziemi) – ze spadochronem musiał skakać jej pilot. Za trzeci zestrzelony samolot - strona niemiecka przy 6.IX. – uznaje zupełnie rozbity P-11 „ppor. pil. Łuczyńskiego” – od ognia strzelców pokładowych bombowców Do-17.

=========================

XXIVA) – Zestrzelone polskie PZL P-11 – wg danych niemieckich :

1) - 1.IX. Ławica – niepotwierdzone zestrzelenie P-11 (pilotowanego przez kpr. Jasińskiego) – zaobserwowane przez załogi bombowców He-111 – przez myśliwskiego Messerschmitta Bf-109E. Faktycznie pilot został bardzo lekko draśnięty w kciuk lewej ręki a samolot miał 3-4 przestrzeliny.

2) – 2.IX. – Kobyle Pole – załogi He-111P zameldowały prawdopodobne zestrzelenie P-11 (kpr. pil. Żerkowskiego) w rejonie Gniezna, w porze minimalnie popołudniowej.

3) – 2.IX. – Kobyle Pole – załogi He-111 z 1./KG 27 – miały mocno podziurawić P-11c ppor. rez. pil. Wróblewskiego w rejonie Kutna, który to pilot – wg polskich danych – wylądował wpierw na lotnisku Lublinek niedaleko Łodzi.

4) – 3.IX. – Kobyle Pole – raniony ogniem He-111 – podany przez załogi He-111 z III./KG 27 jako zestrzelony prawdopodobnie – kpt. pil. Zaremba rozbił swój samolot przy „przymusowym lądowaniu”
- 5) – 5.IX. – Zasadzka Kleczew (w zachodnim rejonie Ślesina) – Strzelcy pokładowi He-111H z II./KG-26 zdołali zestrzelić jednego z kilku polskich P-11 – z którego – spowitego gęstym warkoczem dymu – wyskoczył ze spadochronem polski pilot.

6) – 6.IX. – Osiek Mały – o godzinie 7 :10 – załoga samolotu rozpoznawczego Do-17Z F1+JA z KG 76 w rejonie na zachód od Turka miała zestrzelić 3 PZL P-11 (z 6 ciu atakujących). Ze strony polskiej są one zupełnie niepotwierdzone.

X 1) – 6.IX. – Osiek Mały - wg niemieckich informacji – strzelcy pokładowi z bombowców typu Do-17 mieli zestrzelić P-11 „ppor. pil. Łuczyńskiego”, lecz wg innej wersji – ową wielką kraksę naszego pilota przypisują samemu naszemu pilotowi – który zaczepił swym samolotem o wysokie drzewo.

1 U- 2 U) – 6.IX. – Osiek Mały – niemieccy strzelcy pokładowi He-111 w rejonie Słupca – Kłodawa – uszkodzili co najmniej 2 P-11 (w tym ciężko ranili ppor. pil. Gedymina). Drugim uszkodzonym samolotem miał być P-11 „sierż. pchor. pil. Nowaka”.

7-8) – 6.IX. – Osiek Mały – jeden z Bf-110 z I./ZG 76 (które to eskortowały Do-17 z III./KG 77) – miał zestrzelić pierwszy P-11 na płd. – wsch. od Brudzewa o godz. 9:45 (zapewne P-11 „kpr. pil. Skarbeckiego”) a drugi Bf-110 – zestrzelił P-11 „sierż. pchor. pil. Malińskiego” o godz. 9:50 na wschód od Turka. Strona niemiecka wymienia też nazwisko por. pil. Wiśniewskiego jako niby z uszkodzonym P-11 w rejonie Kalisz – Koło (faktycznie był to ppor. pil. Bibrowicz). Zestrzelenie P-11 „sierż. pchor. pil. Malińskiego” – z którego to palącego się samolotu wyskoczył nasz pilot w rejonie Dobrej – przypisywali sobie też strzelcy z Dorniera z III./KG 77. Znane straty III/3 DM w dniu 6.IX. – to 2 samoloty zniszczone („sierż. pchor. Malińskiego” i „ppor. Łuczyńskiego”), 2 poważnie uszkodzone od ognia Bf-110 a jeden rano – od ognia Bf-109 oraz lżej uszkodzony P-11 „ppor. pil. Gedymina” i w minimalnym stopniu „sierż. pchor. pil. Nowaka”. O ile miałby być uszkodzony jakiś jeszcze inny (czy inne) – to raczej tylko w niewielkim stopniu.

X 2) – 6.IX. – Nad Kołem 5 Bf-109E z 3./JG 77 około godz. 15:00 (lub nieco przed) – zestrzeliło jednego z 8 P-11. Był to samolot z Brygady Pościgowej – który wg polskiego czasu uległ zestrzeleniu i zniszczeniu w Straszkowie około godz. 15:30 – w zachodniej, środkowej stronie wioski (na zachód od Koła). Polskim pilotem – który zginął w szczątkach samolotu był sierż. pchor. Roman Stoga ze 114.EM. Jeśli chodzi o pewne rozbieżności w podawanych godzinach przez stronę polską i niemiecką – to warto na You Tube zobaczyć archiwalne nagrania radiowe z dnia 1.IX.1939 roku – o napaści Niemiec na Polskę 1.IX. nie o godz. 4 : 45 lecz „5 : 40” (tak jakby u nas był wówczas jeszcze czas letni). Są to m. in. filmiki : na kanale LekcjaHistorii – „Radiowy komunikat o wybuchu II Wojny Światowej 1 września 1939” – trwający 0 : 40 lub na kanale Twój ruch - „ZOBACZ JAK wyglądał 1 września 1939” – 6 : 40.
Zaraz po godzinie 15:00 - na lotnisku w Osieku Małym maksymalnie mogło być 7 P-11, o ile nie został utracony jeszcze P-11 „ppor. pil. Łuczyńskiego”. Po godzinie 16 : 00 – 5 P-11 odleciało na 2 zasadzki : 3 na lotnisko Ostrowy a potem 2 na zasadzkę do Mchówka.

9-16) – Ostrowy i Lubień – 7 zestrzelonych polskich P-11 przez Bf-109E z 2.(J)/LG 2 – z lotniska w Bydgoszczy. Jako pierwszy został zestrzelony (około godz. 16:30) i w chwilę później zginął w Iwinach ppor. pil. Jaroszka a jako drugi – ppor. pil. Kabat. Potem około godz. 17:00 samoloty z 3.(J)/LG 2 zestrzeliły 5 (z 7 miu) polskich P-11. W dwóch przypadkach nasi piloci skakali ze spadochronem (ppor. pil. Anders i d-ca 132.EM), w 2 innych – lądowali mocno uszkodzonymi samolotami na lotnisku Ostrowy (ppor. pil. Wapniarek i ppor. pil. Pudelewicz) a ppor. pil. Salski – swym uszkodzonym P-11 - na lotnisku głównym. Strona niemiecka nie podaje nazwisk 2 naszych zestrzelonych pilotów – ppor. Andersa i ppor. Salskiego (wynikających z ich niewiedzy).

17) – 12.IX. - Mnich – w godz. 15: 42 – 17 :20 - 9 He-111H operujących w rejonie : Łęczycy – Piątku – Bielaw – zestrzeliło prawdopodobnie jednego z 8 polskich P-11, w rejonie Ozorkowa.

18) – 16.IX. – Luszyn – w godz. 6 :23 – 9 : 40 w rejonie : Warszawa – Płock – Kutno – działało 8 Bf-110B z 3./ZG 76. Samoloty te spotkały w swym locie 3 P-11 – które nie przyjęły walki – uciekając w chmury lub w locie koszącym. W rejonie Sochaczewa 1 P-11 miał być „ostrzelany bezskutecznie”. Jednakże faktycznie uszkodzeniu uległ wtedy P-11 pilotowany przez kpr. Gabriela – po południu odesłany do „bazy” w Kierzu.

==========================

XXV) - Największe ilości tzw. „samolotolotów” odbytych w niektórych dniach września 1939 roku przez samoloty myśliwskie PZL P-11 - tylko podczas przelotów z jednego lotniska na inne (dane przybliżone) :

1.IX.:

- Ławica - Dzierznica – 3 P-11 = 3 samolotoloty,
- Dzierznica – Gułtowy – Dzierznica - 2 P-11 = 4,
- Ławica – Dzierznica – przylot z Bazy nr 3 samolotu „krakowskiego” P-7a (z zakładu remontowego samolotów w Ławicy - dla pułków nr 2, 3 i 4) = 1,
- Ławica – Dzierznica – przylot naprawionego P-11c – który rano podczas kołowania na start (z planowanym wylotem do Świdnika) zderzył się z drugim samolotem P-11 (który po demontażu na zespoły został wywieziony na rampę kolejową w Ławicy) - możliwe – że pilotował go do Dzierznicy sierż. pchor. J. E. Kowalski = 1,
- Dzierznica – Bednary – Wierzenica (Wierzenica – Wierzonka) – Puszczykowo Zaborze – 2 P-11 = 6,
- Dzierznica – „Kobylnica” – Dzierznica - 3 P-11 = 6 (minimum),
- Dzierznica – Biedrusko – Dzierznica – 3 P-11 = 6,
- Dzierznica – płn. strona Gniezna (prawdopodobnie Pyszczyn) – Nałęcz - Żydowo – Dzierznica - 2 P-11 = 6,
- Dzierznica – Żydowo – Dzierznica 3 P-11 = 6,
- Dzierznica – lotnisko PSP w Śnieciskach – Płaczki („Śnieciska”) – Dzierznica – 2 P-11 = 6,
- Dzierznica – Mączniki („Środa”) – Dzierznica - 2 P-11 = 4,
- Dzierznica – Janków („Kalisz”) – 3 P-11 pod dowództwem ppor. pil. Bibrowicza = 3,
- Dzierznica – Kobyle Pole – start o godz. 16 : 30 - 2 P-11 i 1 P-7a – z powodu wypadku samolotu P-7a przy starcie – nie odbył się = X 3,
- Dzierznica – Kobyle Pole (o zmroku) – 2 P-11 = 2.
Razem – około 54 samoloto-przelotów + 3 X.

Znane przeloty samolotu RWD-8 w dniu 1.IX :
- przed południem – przelot RWD-8 z d-cą 132. EM do rejonu Kalisza na lądowiska Dębe i Kamień (przy wiosce Podzborowo) - po czym odlot do Dzierznicy = 3,
- przylot w porze południowej ppor. pil. Gedymina na sprawdzenie funkcjonowania 2 samolotowej zasadzki w Puszczykowie Zaborzu (choć może tu być też pomyłka daty z 31. VIII.) = 2, - w godzinach 14:00 – 15:00 – krótki przelot z Dzierznicy na pole Biskupic („Wiśniówki”) -położone o 1 km na płd.- zach. od Stroszek – gdzie uległ zestrzeleniu P-11a – pilotowany przez rannego kpr. Mareckiego i start do Dzierznicy = 2.
- o godz. 16:00 - lądowanie przy majątku Janków w płn. rejonie Kalisza, po czym odlot do Dzierznicy = 2,
- późno popołudniowy przelot d-cy 131. EM do Kobylego Pola – gdzie został wysadzony ppor. rez. A. Wróblewski celem przygotowania tej zasadzki do jej bojowej działalności = 2. Razem – 9-11 samoloto - przelotów.

Kolejność odlotów i przylotów samolotów mogła być w wielu przypadkach inna niż tu podana (dotyczyć to będzie także i innych dni).
--------------------------------------------

2.IX. :

- Dzierznica – Gułtowy – Dzierznica – 3 P-11 = 6,
- Dzierznica – Kobyle Pole – 2 P-11 pod dowództwem ppor. pil. Kosteckiego = 2,
- Dzierznica – Janków – 2 P-11 (d-ca 132. EM i ppor. pil. Wapniarek) = 2,
- Dzierznica – Nałęcz - Żydowo – Dzierznica – 3 P-11 = 6,
- Dzierznica – Płaczki – 2 P-11 = 2,
- Dzierznica – Ławica (ranny przelot sierż. pchor. pil. Malińskiego) – 1 P-11 = 1,
- Ławica – Dzierznica (ranny przelot ppor. rez. pil. Rychlickiego) – 1 P-11 = 1,
- Płaczki – Mączniki (w południe) – 1 P-11 = 1,
- Dzierznica – Żydowo przy parku – widziany tam 1 P-11 - Dzierznica = min. 2,
- Dzierznica – Iwno (Iwno-Libartowo) – Dzierznica – 2 P-11 = 4,
- Dzierznica – „Kobylnica” – Dzierznica – 3 P-11 = 6,
- Mączniki – Dzierznica (lot bojowy z powrotnym lądowaniem w Dzierznicy) – 1 P-11 = 1,
- Kobyle Pole – Dzierznica (po obiedzie) – 2 P-11 z klucza pilotów ppor. pil. Kosteckiego = 2,
- Kobyle Pole – Lublinek koło Łodzi – Ksawerów - Widzew koło Łodzi – 1 P-11 (z ppor. rez. A. Wróblewskim) = 2,
- Dzierznica – Gębarzewko (przylot 3 P-11 około godz. 15 00 – z których 1 został uszkodzony przy lądowaniu a potem ściągnięty do naprawy do Żydowa koło parku) = 3,
- Gębarzewko – Dzierznica (o zmroku) – 2 P-11 = 2,
- Płaczki – Dzierznica (o zmroku) – 1 P-11 = 1.
Razem – min. 44 samoloto-przelotów (możliwość nie wykrycia 1 zasadzki).

3.IX. :

- Dzierznica – Gułtowy – Dzierznica – 3 P-11 = 6,
- Dzierznica – Kobyle Pole – 3 P-11 z d-cą 131. EM = 3,
- Dzierznica – Gębarzewko – Dzierznica – 2 P-11 = 4,
- Żydowo (naprawiony P-11) – Dzierznica – 1 ranny przelot P-11 = 1,
- Dzierznica – Malczewo – 2 P-11 = 2,
- Dzierznica - Cerekwica k. Żnina – 3 P-11 = 3,
- Puszczykowo Zaborze – Dzierznica (około 11:00) – 1 P-11 = 1,
- Dzierznica – Kobyle Pole (około 12:00 – kpr. pil. Gabriel) – 1 P-11 = 1,
- Malczewo – Kleczew (zasadzka OPL na płd. – zachód ) – 2 P-11 = 2,
- Dzierznica – Nałęcz („Gębarzewo”) – 3 P-11 = 3,
- X - Cerekwica – późno popołudniowy lot bojowy sierż. pchor. pil. M. Nowaka z terenowym lądowaniem przy wiosce Kaliszany – w płn. - zach. rejonie Wągrowca i powrotem do rejonu Żnina = 2,
- Dzierznica – Janków – Dzierznica - po południu – 1 P-11 (sierż. pchor. pil. Salski) = 2,
- Janków – Dzierznica – Nałęcz – Janków (późnym popołudniem) – 1 P-11 d-cy 132. EM = 3,
- Janków – „Turek” (prawdopod. Żdżary w płd. rejonie Turka) – 2 P-11 = 2,
- Janków – zasadzka „Ślesin” – 3 P-11 zmroku pod dowództwem d-cy 132. EM = 3,
- Kobyle Pole – Dzierznica (wieczorem) – 4 P-11 pod dowództwem ppor. pil. Grzybowskiego = 4.
- X – Ksawerów - Widzew pod Łodzią – przelot do Dzierznicy ppor. rez. Wróblewskiego zakończony utratą samolotu w Kwiatkowicach, na zachód od Łodzi = 1X.
Razem – 40 samoloto-przelotów + 3 X.
-------------------------------------------

4.IX. :

- Nałęcz – Dzierznica – Nałęcz – P-11 „sierż. pchor. pil. Malińskiego” celem naprawy = 2,
- Dzierznica – „Tulce” – 2 P-11 = 2,
- Cerekwica – „Ślesin”- 3 P-11 rano = 3,
- „Turek” (Żdżary) – Turek - Uniejów – 2 P-11 = 2,
- Dzierznica – Kobyle Pole – Dzierznica – alarmowe Malczewo - wieczorem - 3 P-11 = 9,
- Puszczykowo Zaborze – Kleczew (płd. – zach. od Kleczewa) – 1 P-11 późniejszym popołudniem = 1,
- Dzierznica – Wierzchowiska – Malczewo (przeloty rozpoznania rekonesansowego) – 2 P-11 (po południu) = 6,
- Nałęcz – Dzierznica – alarmowy przylot 3 P-11 po zachodzie słońca = 3,
- Dzierznica – Ozorzyn („Babiak”) – alarmowy odlot z Dzierznicy = 7.
Razem – 35.
Ponadto – o świcie nastąpił odlot RWD-8 z Dzierznicy – na zasadzkę o kryptonimie „Ślesin” (nazwisko pilota lub 2 pilotów – nie są znane).
----------------------

5.IX. :

- Malczewo – Ozorzyn (świt) – 3 P-11 = 3,
- Ozorzyn – Kobyle Pole – „Tulce” – Piotrowo (na płd. – zach. od Krzesin) – 2 P-11 = 6,
- Ozorzyn – „Ślesin” – być może zasadzka na płd. – zach. od Kleczewa ? – Piotrowo – 3 P-11 = 6-9,
- Ozorzyn – Osiek Mały – 5 P-11 (około godz. 9:00) = 5,
- zasadzka na płd. – zach. od Kleczewa – płn. strona Konina – zasadzka na płd. – zach. od Kleczewa – 3 P-11 = 6,
- Osiek Mały – Turek - Uniejów ( przedpołudniowe powiadomienie ) – 2 P-11 = 4,
- Turek - Uniejów – Osiek Mały (po południu) - 2 P-11 = 2,
- „Tulce” – Słupca (po południu) 2 P-11 = 2,
- Piotrowo – Malczewo (po południu) – 5 P-11 = 5,
- 2 zasadzki rejonu Kleczewa – Osiek Mały (późno popołudniowy odlot alarmowy) - 6 + 2 = 8 P-11 = 8, Osiek Mały – „Kościelec” (późniejsze popołudnie) – Osiek Mały – 2 P-11 = 4,
- Słupca – Osiek Mały (o zachodzie słońca) – 2 P-11 = 2,
- Malczewo – Osiek Mały (o zachodzie słońca) – 5 P-11 = 5,
- Osiek Mały – Przyborowo – 3 + 5 P-11 = 8 P-11 (po zachodzie słońca) = 8.
Razem – 66 – 69 samoloto-przelotów.

Znane przeloty samolotu RWD-8 - 5.IX. :

- „Ślesin” – Malczewo = 1
Malczewo – Osiek Mały – z terenowym przygodnym lądowaniem na płn. – zach . od Koła (w połowie trasy do lotniska) = 1
- Owe przygodne miejsce lądowania przy wiosce – celem dolotu do Osieka Małego i drugie pomyłkowe lądowanie terenowe przy lesie w odległości 3,5 km na południe od faktycznego miejsca lotniska – zakończone rozbiciem samolotu po uderzeniu kołem podwozia o niezauważony z powietrza betonowy krąg studzienki = 1
Razem = 3 starty i loty (przeloty).

Największe ilości tego rodzaju przelotów były w dniu 6.IX., następnie 1.IX. – 53 + 3X, 2.IX. – min. 43, 3.IX. – 40 + 3 X, 4.IX. – 35.

Dane z innych dni (5-9.IX.) – są podane w moim artykule Nr X (6.IX. – 18 + 4 ; 2 P-11 lądowały na przygodnym polu = 22, 7.IX. – min. 6, 8.IX. – około 29, 9.IX. – 34-35),
i w artykule Nr XI (10.IX. – 23, 11.IX. – 32, 12.IX. – 3, 13.IX. – około 17, 14. IX. – 14, 15.IX. – 7, 16.IX. – 11, 17.IX. – 4).
-----------------------
Uwzględniono w tych artykułach także samoloty – które odlatywały z dyonu na tyłowe zaplecze frontu i samoloty myśliwskie – które były z uzupełnień oraz takie, które przylatywały z innych jednostek lotniczych i tam też następnie odlatywały.

==========================

XXVI) – Lotniska ze znanymi i nieznanymi nazwiskami pilotów zwycięzców :
__________________________________________________ ______________
Lotnisko : Znane nazwiska pilotów | Nieznane nazwiska pilotów
__________________________________________________ ______________
1.IX. : Ławica 5 zestrzeleń ---------
Dzierznica 3 zestrzelenia 15 + 1 X
4 zasadzki -------- 6
________________________________________________

2.IX. :
Kobyle Pole 4 2
„Kobylnica” 2 -------- Janków 4 1
Dzierznica --------- 15 + 1 X
5 zasadzek --------- 10
________________________________________________

3.IX. :
Kobyle Pole 5 + 1 X + 1U (uszkodz.) 1
Malczewo 1 ---------
Gębarzewko 1 ---------
Nałęcz 5 ---------
Janków 1 1 + 1 X
Cerekwica 2 ---------
Dzierznica --------- 10
3 zasadzki --------- 6
_________________________________________________

4.IX :
Dzierznica 1 10
Kobyle Pole 1 1
Nałęcz 3 --------
„Ślesin” 3 --------
2 zasadzki --------- 2
_________________________________________________

5.IX :
Osiek Mały 5 --------
Piotrowo 2 --------
„Ślesin” 4 --------
2 zasadzki --------- 2 + 1 X
__________________________________________________

6.IX. :
Osiek Mały 19 + 1 PR 2
2 zasadzki --------- 5 + 1 PR
__________________________________________________ _

7.IX. :
Osiek Mały 2 6 + 1 PR – X
Przyborowo 1 PR 1 PR
Ostrowy 2 + 1 U --------
Mchówek 1 --------
__________________________________________________ ___

8.IX. :
Ostrowy 1 + 1 X 1
„Lipiny” 1 2
Chotel 1 1 X (He-111 – Piaski – „8.IX.”)
Przyborowo -------- 4
__________________________________________________ _________________

9.IX. :
Ostrowy 2 1
Osiek Mały 1 ----------
Lubień 3 3* + 1 X (Bf-109 – „Stargard”)
__________________________________________________ __________________

10.IX. :
Osiek Mały 1 ---------
Ostrowy --------- 2
Krośniewice --------- 1
kpr. Skarbecki 1 PR
__________________________________________________ __
11.IX. :
Ostrowy 1 ---------
Mnich 3 ---------
2 zasadzki -------- 4
kpr. Skarbecki 1 PR
__________________________________________________ __

12.IX. :
Mnich 8 1 („drugi Hs-126”)
Wieszczyce -------- 2
__________________________________________________ __________

13.IX. :
Mnich 2 --------
3 zasadzki -------- 3
__________________________________________________ _

14.IX. :
Mnich 1 --------
„Orłów” --------- 1
__________________________________________________ _

15.IX. :
Luszyn 2 3
__________________________________________________ __

16.IX. : Luszyn 3 2
__________________________________________________ __

17.IX. :
„Łąck” 1 --------
__________________________________________________ __
Razem : 107 + 4 PR + 2 U + 2 X || 124 + 3 PR (w tym 1 X) + 6 X

* Wg najnowszej inf. z dwumiesięcznika HISTORIA Wojsko i Technika nr 1/2026, ze strony 69 – z artykułu Krzysztofa Janowicza – „Działania lotnicze podczas Bitwy nad Bzurą” – 1 (strony 54-69) – dodane tu zostało jedno zestrzelenie Messerschmitta Bf-109E-3 z lotniska w Lubieniu – który miał przymusowo wylądować w folwarku Augustwalde (w Augustowie, 12 km na płn. od Bydgoszczy, w obszarze : Bydgoszcz – Świecie) – doznając 90 % uszkodzenia. Trudno zaliczyć ten samolot na konto ppor. pil. Pudelewicza – który miał końcówkę lotu w odległości około 80 km od lotniska w Lubieniu (pilotowi temu przypisywano bowiem zestrzelenie Bf-109 w odległości wzrokowej od swego lotniska - z którego startował do walki z samolotami niemieckimi). Któż mógł bowiem 9.IX. 1939 r. wiedzieć z rejonu lotnisk Lubień i Ostrowy o fakcie wylądowania przymusowego tegoż niemieckiego samolotu w tak znacznej odległości ? Ppor. Pudelewicz – będąc rannym w rękę – nie mógł przecież śledzić z oddali swego ostrzelanego przeciwnika (zresztą ze względu na duże rozbieżności w prędkościach obu tych samolotów – mogłoby to być możliwe na niedużej odległości ; max. do około kilkunastu km, gdyż na dalszej – powinien się już na dobre urwać kontakt wzrokowy pilota P-11 za niewidocznym zupełnie już z daleka - choć nawet i dymiącym – niemieckim samolotem). Prędkość max. samolotu Bf-109E-3 wynosiła 560 km/h – czyli w ciągu 1 minuty mógł on pokonywać ponad 9 km odległości podczas gdy nasz P-11 – minimalnie przekraczał tylko 6 km odległości. Po 4 minutach – odległość pomiędzy nimi powiększyła by się do ponad 12 km, a przy 5 minutach – już do ponad 15 km.

UWAGA - Owa poprawka została wprowadzona w niniejszym artykule jedynie do tej jednej, powyższej tu tabelki – a do innych, wcześniej podanych – nie. Należy ją także wprowadzić (i ją zawsze uwzględniać) do prawie wszystkich moich wcześniejszych artykułów, z wyjątkiem kilku (od 1 do 14 ; w 15 tym – została już wprowadzona).

==========================


Najskuteczniejszym lotniskiem działań bojowych okazało się lotnisko podstawowe w Dzierznicy (z liczbą około 55 - może nawet i 56 zwycięstw ?), na drugim miejscu w Osieku Małym (z liczbą 36 zestrzeleń + 2 prawdopodobne) a na trzecim – Mnich – z liczbą 15. Bardzo dobre efekty uzyskały takie lotniska jak : zasadzka w Kobylem Polu, lotnisko podstawowe Ostrowy, Luszyn oraz zasadzka w Przyborowie – która przypuszczalnie mogła mieć więcej zestrzeleń od liczby 10. Dobre wyniki bojowe (5 i więcej zestrzeleń) miały ponadto takie zasadzki i lotniska jak: Nałęcz, Janków, „Ślesin”, „Wola Raciborska”, Lubień i Ławica. Tak więc lotnisk z liczbą 10 i więcej zestrzeleń było w sumie 7 a z liczbą 5 i więcej – razem 13. Poznański dywizjon myśliwski w dniach 1-16.IX. wykorzystał w różny sposób następujące ilości lotnisk : 4 podstawowe, zasadnicze (Dzierznica, Osiek Mały, Ostrowy, Mnich), 2 lotniska główne (Lubień i Luszyn – jako zespół kilku lotnisk polowych lotnictwa dwóch armii), 4 jako lądowiska działania alarmowego (Ozorzyn, Młogoszyn, Julinki i pobliże Przejmy z „rejonu Iłowa”), 30 zasadzek - z których były uzyskiwane zwycięstwa (bez wliczania tu zasadzki z Osieka Małego), 17 zasadzek z których w dniach 1-16.IX. nie uzyskiwano zwycięstw ; a ewentualnie - pojedyncze z nich nie zostały wykryte oraz 1 lądowisko chwilowego lądowania 2 P-11 ( w płn.- wsch. stronie Witkowa 4.IX.) Zatem ich łączna ilość daje liczbę około (jako minimum) 58.

Ostatnimi laty większość polskich historyków i publicystów z reguły podaje liczby zwycięstw III/3 DM w granicach znanych danych niemieckich - a więc około 12 – czasem dodając od siebie jeden czy dwa pojedyncze zestrzelenia więcej (m. in. z 1.IX.,2.IX., 3.IX., czasem z 5.IX., 6.IX., 7.IX., 9.IX., 12.IX.). Rzadko już się zdarza - żeby były to liczby większe od kilkunastu. W ostatnio wydanej grubej książce – w 2025 roku – pod tytułem „Wielkopolska kolebką polskiego lotnictwa wojskowego” – na stronach 70 – 76 - wymienionych zostało 25 zestrzeleń i jedno uszkodzenie a na stronie 252 – podana została ogólna liczba zestrzeleń jako 31 dla III/3 DM. Ta ostatnia liczba – jest rekordowo wielką teraz podawaną w ostatnim 25 leciu naszego XXI wieku na ogólnym tle około kilkunastu zwycięstw. Największa liczba -36 – została podana w broszurze : PRZEMYSŁAW DYMEK - „3 PUŁK LOTNICZY”, wydanej w serii : ZARYS HISTORII WOJENNEJ PUŁKÓW POLSKICH W KAMPANII WRZESNIOWEJ”, Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, Pruszków 2021. Najbardziej „modne teraz zestrzelenia” – to oczywiście te niemieckie oraz niektóre, wybierane pojedynczo z Listy Bajana (znanej z Internetu) a także z książki z 2000 roku Pana J. B. Cynka. Do odrzuconych i zapomnianych (lub prawie że zapomnianych) dawniejszych autorów teraz należą : publikacje i dane płka nawig. Wł. Zaczkiewicza, K. Sławińskiego, płka. pil. W. Króla, płka nawig. A. Kurowskiego, dra J. Pawlaka, R. Szubańskiego (za wyjątkiem jego odrzucanych „Ju-86” na korzyść Do-17), dra Z. Szymankiewicza z Poznania – a więc autorów bezpośrednio z lat powojennych oraz tych z lat lat 70-90 tych (i ich coraz mniej znanych i dostępnych książek w bardzo licznych polskich bibliotekach – ze względu na ich zużycie i w dużym stopniu już wycofanie z obiegu - a znajdujących się czasami tylko w tych największych i renomowanych lub specjalistycznych bibliotekach w dużych miastach) - na korzyść autorów i publikacji tych z ostatnich 25 lat, które są w obecnym obiegu bibliotecznym (lecz niestety też nie wszędzie, a w stosunkowo małej ilości sieci całej obecnej sieci bibliotekarskiej) - a głównie prywatnym.
Porównując ilości zwycięstw ze wszystkich lotnisk polskich dywizjonów z 1939 roku – wg polskich danych z lat drugiej połowy XX wieku - było jeszcze razem 5 lotnisk z liczbą kilkunastu zwycięstw. Należały do nich 4 lotniska Brygady Pościgowej : w Radzikowie – z liczbą zbliżoną do 20, w Zaborowie, w Poniatowie i w Zielonce oraz lotnisko w Markowie (pomiędzy Markowem a majątkiem Lipie – przy polnej – gęsto zadrzewionej drodze) – gdzie III/4 DM z Torunia uzyskał ich ponad 10. W pozostałych przypadkach były to już liczby mniejsze od 10 ciu a więc jedno cyfrowe, lub też mniejsze od liczby 5. Wszystkie zebrane dotąd dane o poznańskim Dywizjonie Myśliwskim – świadczą o tym – że był on najlepiej przygotowanym do walk powietrznych z Luftwaffe i najskuteczniejszym dyonem we Wrześniu 1939 roku, z czym powinni się pogodzić (i uznać tę prawdę) wszyscy polscy historycy lotniczy zajmujący się ową tematyką. To nie Brygada Pościgowa czy też III/4 DM z Torunia – jak uznaje to obecnie (w sposób niemal oficjalny) strona niemiecka – były najbardziej skutecznymi naszymi lotniczymi jednostkami myśliwskimi Września 39 roku - lecz właśnie III/3 poznański Dywizjon Myśliwski. Niech to i wcześniejsze moje opracowania będą takim małym hołdem pamięci na cześć najbardziej walecznych i skutecznych pilotów myśliwskich tak z Września 1939 roku jak i z całej II Wojny Światowej. Swoimi czynami bojowymi i nieugiętą walecznością zaskarbili sobie naszą pamięć na zawsze w polskiej historii lotnictwa wojennego. Są oni synonimem walki – co prawda przegranej na końcu - gdy zabrakło już im lotnisk i samolotów – ale nie poddania się i podniesienia się z upadku po klęsce wrześniowej – wolą dalszego kontynuowania walki z Luftwaffe. Tak było potem we Francji w 1940 roku, w 302 Poznańskim Dywizjonie Myśliwskim w Bitwie o Anglię i walki połowy poznańskich pilotów – rozproszonych do końca II wojny w takich polskich dywizjonach lotniczych jak : 303, 305 (sierż. pil. Wincenty Mąka), 306, 307, 308, 315, 316, 318, a po wojnie w 317 – w brytyjskiej strefie okupacyjnej Niemiec (por. pil. Roman Marecki) oraz podczas mostu powietrznego (amerykańska Operacja VITTLES) - zaopatrującego Berlin Zachodni podczas jego blokady zastosowanej przez wojska ZSRR w latach 26.VI. 1948 – 30.IX. 1949 (gdzie w brytyjskim moście powietrznym o kryptonimie PLAINFARE – brał były pilot III/3 DM – kpt. Jan Leonard Maliński). W 1939 roku najwyższą cenę swego życia zapłacił 9.IX. jeden pilot (ppor. Jaroszka), w Bitwie nad Bzurą poległ 18.IX. – jeden pilot (kpr. Kuik), na początku 1940 roku Gestapo zamordowało jednego pilota usiłującego przedostać się przez granicę ze Słowacją do Francji (kpr. Matuszaka). W Wielkiej Brytanii w latach 1940 - 1945 – poległo 10 pilotów , w tym 7 miu w lotach bojowych, 2 innych w bardzo trudnych warunkach pogodowych a 1 – w locie treningowym. Naszym obowiązkiem wobec nich – jest zachowanie ich jak najlepiej w naszej długotrwałej pamięci zbiorowej.


=========================
=========================


UWAGA ! – DODATKOWE I NOWE INFORMACJE NATURY KOŃCOWEJ – KTÓRE NALEZY UWZGLĘDNIAĆ I BRAĆ POD UWAGĘ JAKO POPRAWKI – DO WIĘKSZOŚCI WCZEŚNIEJ PODANYCH MOICH ARTYKUŁÓW.

Najnowsze podane informacje odnoszące się do dnia 9.IX., do lotnisk Ostrowy i Lubień i do bitwy powietrznej nad Lubieniem.
-----------------------

HISTORIA – Wojsko i Technika nr 1/2026 – Styczeń – Luty

Strony 54-69 : Krzysztof Janowicz – „Działania lotnicze podczas bitwy nad Bzurą” - 1

Strona 65 – Bitwa powietrzna nad Lubieniem

Strona 65 - Informacja podana nad dolnym zdjęciem oraz identyczna informacja podana także na stronie 68 :

Dwukrotnie została tam podana informacja – że zestrzelony przez ppor. pil. Kabata Messerschmitt Bf-109E-3 - miał wylądować na spodzie kadłuba i rozbić się w polu wioski Nowej Wsi, w odległości 22 km na północ od Lubienia (Lubienia Kujawskiego) a jego pilot trafił zaraz do króciutkiej polskiej niewoli, z której udało mu się zbiec.
---------------------------

Strona 69

Oprócz zestrzelonego i wziętego do niewoli Ufzz. Geisshardta Niemcy stracili również drugiego Messerschmitta, który rozbił się w przymusowym lądowaniu koło folwarku Augustwalde, dziś Augustowo 12 km na północ od Bydgoszczy i został zniszczony w 90%. Ponadto Niemcy mieli cztery uszkodzone samoloty myśliwskie Bf-109 z 3.(J)./LG 2, z których trzy (cały Schwarm prowadzony przez Oblt. Gerharda Homutha, jednym z pilotów był Lt. Albert Striberny) lądowały na najbliższym niemieckim lotnisku w Schonsee ; o – z dwoma kropkami (Kowalewo Pomorskie), gdzie stacjonowała już rozpoznawcza Staffel. Stopień ich uszkodzeń nie jest znany, ale co najmniej jeden miał być poszkodowany w 30%. Czwarty Bf-109E (pilot Uffz. Loy) na skutek awarii kompasu rozbił się koło Stargardu odnosząc uszkodzenia 30%. Wynika z tego, że Niemcy stracili dwa myśliwce, a cztery odniosły uszkodzenia, natomiast Polacy utracili dwa myśliwce PZL-11 plus dwa uszkodzone” (…)
-------------------------
Miejscowość Kowalewo Pomorskie – znajduje się na płn. – wschód od Torunia (pomiędzy Toruniem a Wąbrzeźnem) - a nieco dalej na płd. – wsch. od Grudziądza.

Powyższe nowe informacje stawiają w nieco innym świetle dotychczasowe niektóre ustalenia odnośnie zestrzeleń jednomiejscowych Messerschmittów w dniu 9.IX. Oto poprawione polskie dane :

- Osiek Mały – ppor. pil. Grzybowski – Bf-109 – który zawiesił się na drzewie w lesie, a pilot poniósł śmierć - około 3 km na płd. – wsch. od zasadzki 2 P-11 (a nie 3 P-11). Pilot ten – wbrew danym niemieckim - na pewno nie zestrzelił na owej zasadzce samolotu He-46. Było to jakieś nieznane w Polsce zestrzelenie któregoś naszego myśliwca z lotniska podstawowego Ostrowy. Zestrzelenie samolotu Bf-109 z Osieka Małego - niemieccy historycy zupełnie je zatuszowali i zaprzeczają temu – podając „na pocieszenie” ów samolot He-46.

- Lotnisko Ostrowy – ppor. pil. Kabat zestrzelił Bf-109E – który wylądował na spodzie kadłuba koło Nowej Wsi (22 km na płn. od Lubienia) i który miał ulec zniszczeniu (100 % uszkodzeń - wg inf. niemieckiej). Wg danych niemieckich – owe lądowanie miało być w okolicy Brześcia Kujawskiego, bez podanej jakiejkolwiek innej miejscowości. Doszło tutaj w przypadku owej „Nowej Wsi” – do pomyłki z miejscem końcówki lotu innego (nie lotniczego zestrzelenia) jakiegoś niemieckiego samolotu innego typu. W jednym ze swych artykułów z ostatnich lat – zdaje się że z 2023 roku (o walce powietrznej w rejonie lotnisk Lubień – Ostrowy 9.IX.) - ową miejscowość Nowa Wieś podawał Pan Łukasz Łydżba – lecz właśnie dla jakiegoś innego zestrzelenia ; dokonanego przez polską OPL – możliwe, że z kutra flotylli rzecznej OW „Wisła” ?. Owa przytoczona tam jedna relacja pisemna dotyczyła wylądowania przymusowego na łące jakiegoś niemieckiego samolotu (a nie Bf-109) a potem okrutna śmierć niemieckiego pilota - zadana rękami polskich cywili jako dokonanego tam samosądu. Jak wiadomo pilot Bf-109E – po dostaniu się do krótkiej polskiej niewoli - zdołał niebawem zbiec i wcale nie zginął (dopiero w 1943 roku). Nie wprowadziłem wtedy też żadnych poprawek do swych artykułów i notatek odnośnie owej podanej „Nowej Wsi” – gdyż nie uznałem owej informacji za ważną i przełomową - a raczej za jakiegoś rodzaju pomyłkę.

- Lubień – kpt. Jastrzębski zestrzelił Bf-109E - który wylądował w płomieniach na spodzie kadłuba na wschód od Lubienia, pomiędzy wioskami : Kaczawka – Czaple a pilot dostał się do niewoli – schwytany przez polską baterię artylerii. Samolot ten doskonale był pamiętany w okolicy Lubienia i Ostrowy. Strona niemiecka owo zestrzelenie – pomija milczeniem.

- Ostrowy – ppor. pil. Wapniarek zestrzelił Bf-109E (startując z lotniska Ostrowy), który wraz z pilotem – rozbił się w płomieniach - w polu wioski Lipiny, w płd. rejonie folwarku Kamienna, po zachodniej stronie drogi z Krośniewic do Lubienia. Samolot ten doskonale był pamiętany przez mieszkańców m.in. Ostrowy i Kamiennej. Strona niemiecka także i to zestrzelenie pomija zupełnym milczeniem.

- Lubień – ppor. pil. Pudelewicz – Bf-109E – który jednak być może nie spadł na lasy pomiędzy Lubieniem a miasteczkiem Chodecz (na zachód od Lubienia) ? – jak sugerowali niektórzy mieszkańcy miejscowości Ostrowy, Kamiennej i Lubienia – patrzący na oddalający się jeden z ostatnich niemieckich samolotów po walce (z odległości kilku km) – lecz który wylądował w owej podawanej przez stronę niemiecką miejscowości Augustwalde, czyli jak się teraz okazuje w miejscowości Augustowo, w płn. stronie Bydgoszczy (przy drodze z Bydgoszczy do Świecia) - przy czym doszło wtedy do kapotażu – wg inf. niemieckiej. Pan J. B. Cynk w 2000 roku sugerował możliwość upadku Messerschmitta na lasy w płn. rejonie Lubienia. Moje próby poszukiwań terenowych w strefach owych lasów – w latach 90 tych – nie przyniosły żadnych rezultatów (co bynajmniej zupełnie nie wyklucza upadku tam samolotu Bf-109). Czy naprawdę żadnego upadku Messerschmitta mogło tam nie być - a pierwotne, niepotwierdzone, wstępnie uzyskane informacje nie były jednak dobre ? – tego nie da się już obecnie stwierdzić). Ów Bf-109 musiał mieć pewne cechy lecącego w powietrzu już jakby „zestrzelonego” samolotu – bowiem nie na darmo polskie źródła pisemne (w tym obydwa „Dzienniki…”) – podają 3 zestrzelone Messerschmitty Bf-109 w obronie lotniska w Lubieniu – w tym – trzeciego, ostatniego, przez ppor. pil. Pudelewicza (jakby w promieniu kilku km od lotniska w Lubieniu). Dwa takowe, lecące zaraz w pióropuszach ognia i dymu ku ziemi - na pewno uległy takim bliskim zestrzeleniom (co strona niemiecka to całkowicie ukrywa) - zaś trzeci – swoją końcówkę lotu – jak się teraz tutaj okazuje – miałby mieć bardzo daleko (poza obserwacją polskich świadków), ale jednak miał ! Gdyby zestrzelone 2 – 3 Messerschmitty swe końcówki lotów miały daleko – jak choćby ten pierwszy z okolicy Brześcia Kujawskiego (który w locie dymił) - to ani d-ca dyonu, ani nikt z personelu III/3 DM oraz z lotnisk w Lubieniu i Ostrowy - nie miałby prawa tego zobaczyć i o tym wiedzieć . A są to tutaj przecież „słuchy” aż o 3 Bf-109. O tym Messerschmittcie – który gdyby nawet dymił w swym odlotowym locie do północnego rejonu Bydgoszczy – gdzie przy przymusowym lądowaniu skapotował i praktycznie uległ zniszczeniu - nikt z rejonu lotnisk Lubień i Ostrowy nie powinien mieć żadnej pewności faktu jego zestrzelenia - z tak wielkiej odległości (a co najwyżej : tylko faktu uszkodzenia lub zestrzelenia prawdopodobnego). A jednak mówiono tam o 3 i to pewnych zestrzeleniach – z pominięciem samolotu ostrzelanego przez ppor. pil. Kabata. Strona niemiecka coś tu mocno kręci i ukrywa. Kto wie czy ów Messerschmitt z płn. strony Bydgoszczy (w Augustowie) – nie byłby może w sumie 6 tym zestrzelonym w dniu 9.IX. niemieckim samolotem myśliwskim (1 – z Osieka Małego, 1 - pod Brześciem Kujawskim, 1 w rejonie lotniska Ostrowy, być może 2 w bliższej i dalszej okolicy Lubienia i ów „6 ty” z rejonu Bydgoszczy).

Nowością tutaj jest także podana informacja o końcówce lotu jednego z Messerschmittów w płn. stronie Bydgoszczy i 30 % uszkodzenie jednego z 3 podanych uszkodzone Messerschmittów podczas ich lądowań.
Bf-109 podany koło Stargardu ma tutaj też podane 30 % uszkodzenie – a nie jak dawniej – że 90 %. (niewiadomą tu stanowi fakt - na ile był to wypadek lotniczy ? – a na ile być może „zestrzelenie” ?). Także w Cz. I Jadflieger – książki Mariusa Emmerlinga „Luftwaffe nad Polską 1939” na stronie 120 – podane jest 30 % jego uszkodzenie. Na stronie 119 – jest tam podana informacja – że owe 3 Messerschmitty zostały uszkodzone przy lądowaniu (w Kowalewie Pomorskim) - ale nie jest tam podane - czy może w związku z walką powietrzną czy bez ? Natomiast strona polska – niestety - ale utraciła 9.IX. w sumie 7 samolotów, w tym 3 P-11 – z których nasi piloci skakali ze spadochronem, 2 – które po wylądowaniu nie nadawały się do już napraw i 2 – jako odesłane niebawem do Kierza. Strona niemiecka tutaj jednak - w tym przypadku - nie kłamała jednak.

======================

Wybrane zestrzelenia (choć nie wszystkie – a jedynie te ważniejsze i szerzej oraz częściej przedstawiane lub bardziej charakterystyczne) – które w niektórych dokumentach, publikacjach książkowych a zwłaszcza w licznych przekazach, w różnych artykułach i opracowaniach po roku 2000 – były lub są dalej podawane nieprawidłowo, z usterkami czy z niektórymi błędami. Chodzi tu więc o to – by owe błędne informacje w jak najmniejszym stopniu były powielane dalej i by zapobiec ich dalszemu swobodnemu rozprzestrzenianiu się w różnych dalszych tego typu i rodzaju opracowaniach.

1.IX. :

1) – „Ławica – He-111 – ppor. pil. Kostecki i kpr. pil. Jasiński”.
Faktycznie były to 2 różne zestrzelone przez nich He-111H (każdy z pilotów - zestrzelił wówczas po jednym He-111H).

2) – Ławica – Bf-109E – kpr. pil. Jasiński – który to samolot miał spaść na ziemię :
A) – na łąki przy Warcie - w pobliżu ówczesnej ulicy Wały Królowej Jadwigi i nieistniejącego wówczas obecnego mostu Królowej Jadwigi oraz w niedalekiej okolicy od ulicy Strzeleckiej w Poznaniu, gdzie faktycznie spadł Heinkel He-111 jako zestrzelenie naziemnej OPL – artylerii przeciwlotniczej zakładów HCP w Poznaniu (o którym to zestrzeleniu poznańskie gazety wielokrotnie pisały w latach 60 tych, 70 tych i późniejszych - co roku w rocznicę 1.IX. 1939 r. a gdzie strona niemiecka podaje - że ten samolot rzekomo nie spadł w Poznaniu lecz „jako uszkodzony miał sobie dolecieć do swego lotniska w III Rzeszy”, co jest zupełną kpiną z ludzi – z Polaków – którzy ten samolot faktycznie nad samym Poznaniem – z południowo-wschodniej strony Starego Miasta - go zestrzelili).
B) – w podobnym rejonie – lecz nieco bliżej dwóch owych podanych ulic – w pobliżu miejsca powojennej katastrofy samolotu bombowo – rozpoznawczego Pe-2FT z 21. Pułku Lotnictwa Zwiadowczego z Ławicy, w dniu 10.VI.1952 r. – w której zginęła załoga i 6 osób cywilnych, po runięciu samolotu na powojennej ulicy Marchlewskiego (obecnej Królowej Jadwigi) i pobliskiej Strzeleckiej, a wg innych, internetowych danych – u zbiegu ulic Strzeleckiej i Krakowskiej, C) – który rzekomo spadł na ulicę Wały Królowej Jadwigi w Poznaniu, ulegając tam zniszczeniu (był bez pilota, który ponoć „miał sobie wylądować ze spadochronem w Swarzędzu, w Rynku” albo „koło Swarzędza”), na której faktycznie wylądował przymusowo rozpoznawczy Do-17, z palącym się jednym z dwu silników – jako zestrzelenie pilota 131. EM z „zasadzki pod Swarzędzem” .
D) – który rzekomo spadł na Dębcu – jako „Bf-109 - rok produkcji 1938”, ulegając tam zniszczeniu (gdzie faktycznemu zestrzeleniu lotniczemu uległ He-111, rok produkcji 1938),
Faktycznie ów Messerschmitt - będący zestrzeleniem kpr. pil. Jasińskiego spadł na ziemię w polu, z płd. strony Radojewa (w południowym rejonie Biedruska). Tak więc żadne z owych tu podawanych 2-3 a nawet 4 rzekomych punktów pobojowisk samolotu Bf-109E nie są dobre, a wszystkie są nieprawdziwe i zmanipulowane na bazie szczątkowych poznańskich informacji o zestrzelonych samolotach w płd. rejonie Poznania, w dniu 1.IX. Żaden z poznańskich historyków do roku 2000 – nie podawał zestrzelenia tego samolotu w jakimkolwiek południowym rejonie Poznania (a powszechnie wiadoma była w Poznaniu inf. o jego zestrzeleniu w tzw. strefie Biedruska, choć mało kto podawał samą okolicę Radojewa).

3) – Ławica – Bf-109E – ppor. pil. Kostecki - który to samolot miał spaść do ziemi ulegając zniszczeniu wraz z pilotem :
A) – na rejon lasów nekielsko – czerniejewskich, w płn. – wsch. stronie Wagowa (na odległości 30 kilku km do około prawie 40 km na wschód od Ławicy ; z lekka na płn. – wsch.), gdzie w niewykrytym miejscu lasu spadł faktycznie Bf-109 zestrzelony 2.IX. przez pilota P-11, z zasadzki „Iwno” („Iwno-Libartowo”),
B) – na rejon lasów nekielsko – czerniejewskich - w pobliżu leśnictwa w Jeziercach, gdzie w porze ranno – przedpołudniowej 1.IX. uległ zestrzeleniu jeden z bombowców typu He-111 (zestrzelony przez kpt. pil. Zarembę),
C) – na skarpę wyschniętego jeziora – położonego na płn. – zach. (na zachód ) od jeziora Okrąglak (na płn. – zach. od Nekielki), gdzie 3.IX. uległ faktycznie zniszczeniu He-111, będący zestrzeleniem zasadzki Gułtowy.
Faktycznie samolot ten (Bf-109E) – zestrzelony przez ppor. pil. Kosteckiego spadł 1.IX. na las - w środkowej, wschodniej stronie jeziora Kierskiego, na płn. – zach. od Ławicy. Gdyby owe podawane w latach XXI wieku informacje o 3 różnych punktach pobojowisk Messerschmitta zestrzelonego przez ppor. pil. Koseckiego miałyby być prawdziwe – znaczyłoby to, że nad strefą lasów Nekli i Czerniejewa ów pilot z zasadzki z Ławicy mógł zestrzelić aż 3 samoloty Bf-109. Żaden z poznańskich historyków – do roku 2000 nigdy nie podawał, żeby ten samolot miał spaść na lasy rejonu Nekli i Czerniejewa (a jedynie – że zabitemu tam obserwatorowi - zabrano znajdujące się przy nim mapy) – oddalone od Ławicy o 30 kilka - 40 kilka km na wschód. Powstaje tu także pytanie – jakim prawem owe myśliwskie 2 Messerschmitty i 2 nasze P-11 mogły się tak nagle tam znaleźć ? oraz kto kogo tam w ową stronę gonił ? - a kto tam w ową stronę uciekał ? Sugerowany przez poznańskich historyków był zawsze płn. (płn. – zach.) rejon Ławicy jako okolica zestrzelenia owego drugiego z kolei niemieckiego samolotu myśliwskiego.

4-5) – Kobyle Pole – ppor. pil. Gedymin – Do-17, He-111.
Faktycznie były to zestrzelenia z dnia 2.IX. - a nie z pierwszego dnia wojny jak to było podawane kiedyś, a nawet i obecnie (w 2025 roku, w książce „Wielkopolska jako kolebka i macierz polskiego lotnictwa wojskowego”, Tarnowskie Góry 2025, na stronie 70),
6) – Dzierznica – He-111 – kpt. pil. Zaremba – który to samolot około godz. 10 : 00 spadł na szkółkę leśną w Jeziercach (na płn. – zach. od Nekielki) – a mapy zabrane od zabitego obserwatora – zawieziono przed południem do sztabu Armii „Poznań” w Gnieźnie) – które to miejsce – oddalone o ponad 35 km na wschód od Ławicy - było tam mylone z z fikcyjnie zestrzelonym „Messerschmittem Bf-109E przez ppor. pil. Kosteckiego z zasadzki w Ławicy”.

7) – He-111 – rok produkcji 1938 – zniszczony po runięciu na ziemię na Dębcu, niedaleko cmentarza - będący zestrzeleniem lotniczym,
A) – Jako być może zestrzelenie pilota rezerwy – kpt. Pohla z Bazy nr 3 z Ławicy – który to bombowiec miał zostać „zapalony nad Starołęką” – lecz mógł spaść może na Dębcu ?,
B) – Jako popołudniowe zestrzelenie pilota z Dzierznicy (na patrolu powietrznym Poznania) – przy założeniu, że bombowiec „kpt. pil. Pohla” mógł spaść na ziemię : na Starołęce albo na Wildzie – jako już drugi tam zestrzelony bombowiec albo w innym miejscu Poznania względnie nawet poza już Poznaniem ?,
C) – Podawany pomyłkowo jako rzekomo zestrzelony tam (na Dębcu) Messerschmitt Bf-109 rok produkcji 1938 – przez kpr. pil. Jasińskiego.

2.IX. :

1 - 2 - 3) – Janków - „Kalisz” (zasadzka podawana niekiedy błędnie jako „Kamień”) - 3 „Ju-86” lub „2 He-111” (dla kpt. pil. Jastrzębskiego i sierż. pchor. pil. Pudelewicza).
Faktycznie były to 3 Do-17. Trzeci samolot Do-17 – ostrzelany wieczorem – miał małe szanse dolecieć z rejonu Kalisza na swe lotnisko startu – w stanie „bardzo płonącej pochodni na niebie”.

4) – Kobyle Pole – ppor. rez. pil. Wróblewski – He-111 – który jako ostrzelany przed Kutnem – wylądował po locie bojowym nad Polską na swym lotnisku - na spodzie kadłuba – doznając w sumie 30 % uszkodzeń. Owe uszkodzenie (a faktycznie zestrzelenie poza wiedzą polskiego pilota) – w ostatnich latach było przypisywane także 3 różnym pilotom z zasadzki w Jankowie : ppor. Bibrowiczowi, podchorążemu Pudelewiczowi oraz kpt. Jastrzębskiemu.

5) – Zasadzka Iwno (Iwno – Libartowo) – Bf-109 zestrzelony w porze przed obiadowej nad kompleksem lasów czerniejewskich (na zachód lub na płn. - zach. od Czerniejewa , a na płn. – wsch. od Wagowa ; którego punktu pobojowiska nie udało się tam nikomu wykryć po roku 2000) – pomylony z dniem 1.IX. i z rzekomym – fikcyjnym zestrzeleniem tam „Messerschmitta Bf-109E – przez ppor. pil. Kosteckiego z zasadzki z Ławicy”.

6) – Nieustalone dobrze lotnisko działania P-11 w płd. rejonie Gniezna – gdzie uległ zestrzeleniu jeden z 3 podawanych niemieckich bombowców (który wpadł jako płonąca w locie żagiew - o nieustalonej godzinie - w bagna Osińca, wraz z załogą). Przypuszczalnym lotniskiem działania P-11 – może być Żydowo park, ale też nie można zupełnie wykluczyć zasadzki w Gębarzewku ani lotniska podstawowego w Dzierznicy (w locie patrolowym P-11). Można jedynie wykluczyć poranną zasadzkę Nałęcz – Żydowo.

7-8) – Kobyle Pole – ppor. pil. Gedymin – Do-17, He-111 – podawane niekiedy przy błędnej, przyspieszonej dacie 1.IX. i zestrzelone jakoby nad samym Poznaniem (gdzie doszło do pomyłki z zestrzelonymi samolotami takich samych typów w dniu 1.IX. przez pojedynczych pilotów 131. EM – nad samym Poznaniem - z popołudniowej zasadzki 1.IX. z lotniska z Kobylnicy).

3.IX. :

1) – „Gębarzewo” – He-111 – wg Komisji Bajana – jako wspólne zestrzelenie 3 pilotów : pchor. Malińskiego, kpr. Jasińskiego i ppor. Łuczyńskiego .
Faktycznie każdy z nich zestrzelił po jednym Heinklu He-111P (w pobliżu Wólki, Czeszewa i pod Pustachową pod Gnieznem).

2) – „Gębarzewo” – bombowiec „Do-17 – pod Kostrzynem” – podchorąży Maliński.
Faktycznie był to He-111P.

3) – „Żnin” – He-111 – jako zestrzelenie z dnia „4.IX.”
Faktycznie było to 3.IX.
A) – jako zestrzelenie : por. pil. Moszyńskiego lub wspólne : podchorążego pil. Nowaka oraz por. pil. Moszyńskiego (było też podane jako wspólne : ppor. pil. Gedymina i pchor. pil. Nowaka).
Faktycznie było to zestrzelenie sierż. pchor. pil. Nowaka.
B) – rozpoznawczy Do-17P – jako wspólne dwu pilotów tej zasadzki. : por. pil. Moszyńskiego i podchorążego Nowaka.
Faktycznym zwycięzcą Do-17P mógł tam być jedynie por. pil. Moszyński.

4) – Gułtowy – He-111 zestrzelony około godz. 13 : 00 na kompleks lasów Nekli – z upadkiem bombowca wraz z jego załogą na skarpę wyschniętego jeziora (położonego na zachód od większego jeziora Okrąglak), w płn. – zach. stronie Nekielki (niecałe 200 m na płn. od polnej, leśnej drogi z Nekielki do Wagowa – po raz trzeci tu pomylony z rzekomym i fikcyjnym tam zestrzeleniem „Bf-109E – przez ppor. pil. Kosteckiego z zasadzki z Ławicy z 1.IX.” Gdyby to wszystko miałoby być „prawdą” – to ppor. pil. Kostecki musiałby 1.IX. w owym kompleksie lasów Nekli i Czerniejewa zastrzelić aż 3 jednosilnikowe Messerschmitty, w 3 różnych i odmiennych miejscach, oddalonych od siebie o minimum 2 km - do kliku km, co jest tu zupełną i absolutną nieprawdą i co wszystko zostało tu spreparowane wobec jednej ładnej i ciekawej relacji zaczerpniętej z książki – Lwa Sapiehy – „Wojna z wysokości siodła” – podawanej tam jednoznacznie przy dacie 2.IX. a naciąganej siłowo niby na dzień „1.IX.” Warto tu też sobie uzmysłowić sytuację w której – gdyby np. „uciekające samoloty Bf-109E oddaliły się na odległość 36 km” – potrzebowały na to 4 minuty lotu zaś nasze P-11 - aż 6 min (lecąc ponadto z tylnym wiatrem a i tak pozostałyby się w tyle aż o 12 km – a więc nasi piloci powinni już całkowicie utracić kontakt wzrokowy za samolotami niemieckimi). A jak powszechnie też wiadomo - samolotom eskortującym bombowce – nie wolno było się oddalać od osłanianych przez nich Heinkli He-111.

4.IX. :

1) – „Gębarzewo” – Do-17 – ppor. pil. Łuczyński – z końcówką lotu :
A) – w polu jakoby Pawłowa – wg jednej podanej relacji dotyczącej dnia 5.IX. - gdzie chodziło o lot samolotu Ju-52 i skoki spadochronowe z niego 2 dywersantów niemieckich oraz o zastrzelenie ogniem artylerii plotn. z okolicy Gębarzewa – Gębarzewka samolotu Ju-52 – z końcówką lotu w polu wioski Gaj (zaraz za kompleksem lasów - położonych tam na zachód od tej wioski),
B) – w polu Cielimowa – (w okolicy : Cielimowo – Gurowo – Żydowo) – gdzie faktycznie przymusowo wylądował 2.IX., około godz. 16 : 00 - He-111 – ostrzelany celnie nad okolicą przystanku kolejowego w Gębarzewie przez 2 P-11 z zasadzki koło Gębarzewka.
Faktycznie samolot ten spadł (Do-17) - jako płonąca kula ognia na wysoką skarpę w płn. – zach. strony jeziora Winiary w Gnieźnie – w porze południowej.

2) – Zasadzka „Ślesin” (na płd. – wsch. od Kleczewa ; w Białobrodach) – Do-17 bomb. – sierż. pchor. pil. Pudelewicz.
Zestrzelenie to jest podawane przy błędnej dacie jako „6.IX.”

3) – „Gębarzewo” - He-111 – sierż. pchor. pil. Maliński – który to samolot uległ zestrzeleniu i zniszczeniu w płd. – zach. stronie jeziora Powidzkiego – w książce z ostatnich lat - „Skrzydła we krwi” - jest on błędnie podany przy opóźnionej dacie „7.IX.”

5.IX. :

1) – Zasadzka „Ślesin” – He-111 „nr fabr. 1465” (powinien być tu podany nr 1479) – który to samolot – wg danych niemieckich „miał sobie samoistnie eksplodować w powietrzu od wybuchu 50 kg bomby” nad okolicą wioski Bolowisz w rejonie Łowicza. Wg Pana J. B. Cynka – ze stron 261 i 263 – samolot ten (niby z nr fabr. 1465) miał ulec zestrzeleniu w okolicy Koła.
Faktycznie chodzi tu o 2 różne bombowce : o pierwszego – z nr fabr. 1479 -ściganego i ostrzeliwanego po rejon Kutna – Łowicza z zasadzki o kryptonimie „Ślesin” oraz o drugiego, innego Heinkla – zaatakowanego przez tego pilota przed zmrokiem nad Kołem (na P-11c d-cy dyonu – który z rejonu Kleczewa po południu poleciał RWD-8 z podchorążym Olewińskim do Malczewa, zostawiając swój P-11 na lotnisku Osiek Mały), który to bombowiec spadł na ziemię na płd. - wsch. od Ślesina. Tak wiec pilot ten mógł w dniu 5.IX. z dwóch różnych lotnisk - zestrzelić minimum 2 a może i 3 bombowce (Do-17 – zamiast podawanego tam samolotu dla ppor. pil. Łuczyńskiego przy zasadzce „Ślesin” i ewentualnie He-111 nr fabr. 1479 – także z zasadzki „Ślesin” oraz He-111 z lotniska podstawowego w Osieku Małym).

2-3) – Osiek Mały – 2 „Ju-86” – ppor. pil. Bibrowicz , kpr. pil. Kuik (podane w „Tygrysie” nr 7/75 – „Poznańskie skrzydła”). Historyk wojskowości – Pan Rajmund Szubański – zamienił je w bombowce typu Do-17.

4) – Zasadzka Piotrowo (w okolicy Krzesin) – Do-17 – ppor. pil. Łuczyński – który to samolot został nieprawidłowo przypisany powyższemu pilotowi na zasadzce „Ślesin” przy opóźnionej o 2 dni dacie „7.IX.”. Na owej zasadzce „Ślesin” – w dniu 5.IX. – najprawdopodobniej zwycięzcą bombowca Do-17 mógł być sierż. pchor. pil. Pudelewicz.

6.IX. :

1-2) – Osiek Mały - 2 Do17Z – zestrzelone w płn. rejonie Kalisza.
A) – samoloty te były już nieprawidłowo przypisywane takim pilotom jak : d-cy dyonu, pchor. Nowakowi oraz ppor. Gedyminowi, a które być może uległy zestrzeleniom przez dwóch podoficerów pilotów : przez kpr. Matuszaka i kpr. Żerkowskiego – podanych w książce „Wrzesień żagwiący”.
B) – Do-17Z – który wylądował przymusowo z płn. strony Stawiszyna - miał już niewłaściwie podawane miejsce swego lądowania jako „w polu Siąszyc, na płd. – zach. od Rychwału” (gdzie przymusowo wylądował faktycznie Ju-52 z napisem HAMBURG ALTONA ).

3-4) – Osiek Mały (przelot na zasadzkę Ostrowy) – 1 „Ju-86” lub 1 He-111 jako wspólny dla pilotów : pchor. Nowaka i ppor. Gedymina.
Faktycznie były to - w porze późniejszego popołudnia – 2 zestrzelone He-111 (obaj piloci – zestrzelili po 1 He-111).

5) – Osiek Mały – „Ju-86” – podany przy dacie „8.IX.”dla pilotów : d-cy dyonu oraz ppor. pil. Grzybowskiego.
Faktycznie było to późno – popołudniowe zestrzelenie He-111.

6) – Osiek Mały – „Ju-86” – ppor. pil. Gedymin.
Zestrzelenie to – z niewłaściwą datą jako „7.IX.” jest podane przez Komisję Bajana. Typ zestrzelonego samolotu z pewnością był inny : albo Do-17, albo He-111 a przy nazwisku ppor. pil. Gedymina – powinno być podane jeszcze nazwisko drugiego pilota współ zwycięzcy.

7-8) – Osiek Mały – Bf-109 oraz He-111 – por. Wiśniewski. Pierwszy zestrzelony rano w rejonie Kalisza samolot – był podawany przy datach „7.IX.” a nawet „8.IX.”. Drugi samolot – został podany w porze ranno - przedpołudniowej „7.IX.” w rejonie miasta Turek – m.in. przez Komisję Bajana.

9) – Osiek Mały – Do-17 bombowiec – ppor. pil. Łuczyński.
Samolot ten był podawany przy przyspieszonej dacie „5.IX.” ale najczęściej przy opóźnionej dacie „7.IX.” a nawet „8.IX.” a ostatnimi laty jako uszkodzony Do-17Z –
z lotniska podstawowego Ostrowy przy 7.IX.

10-11) – Osiek Mały – 2 „Ju-86” - zestrzelone przez ppor. pil. Bibrowicza i przez kpr. pil. Kuika (do którego samolotu – jako do „Ju-86” – strzelał również jako pierwszy sierż. pchor. pil. Maliński) – przy których strona niemiecka podaje - że były to Do-17.

7.IX. :

X1) – Osiek Mały – sierż. pchor. pil. Maliński – którego już nie było w dywizjonie – a który ma przypisywane dla tego dnia takie samoloty jak : Bf-110 – którego zestrzelił faktycznie 6.IX. oraz takie których nie zestrzelił - jak : Bf-109 – ani 6.IX. ani tym bardziej „7.IX.” i He-111 (niby „rano 7.IX. nad Uniejowem”). Przy podawanych zestrzeleniach z owego dnia 7. IX. – zwycięzcami musieli zatem być inni piloci z dyonu a nie on.

X2) – Osiek Mały lub Ostrowy – ppor. pil. Łuczyński – który ma tutaj przy tej dacie przypisywane zestrzelenie bombowca Do-17 (którego faktycznie zestrzelił 6.IX.) i 20 % uszkodzenie w dniu 7.IX. – z lotniska Ostrowy – innego Do-17 - gdy faktycznie on ubył z dyonu po południu 6.IX., z lotniska działań w Osieku Małym.

8.IX. :

1) – „Ostrowy” – Bf-110 – kpt. Jastrzębski.
Faktycznie było to zestrzelenie z zasadzki „Lipiny” - znajdującej w płd. – zach. rejonie Ozorzyna (i Babiaka).

2X) – Ostrowy – „Ju-86” – d-ca dyonu wraz z ppor. pil. Grzybowskim.
O ile taki zestrzał mógł mieć ewentualnie miejsce – to mógł to być Do-17 zestrzelony np. w rannym locie rozpoznawczym albo w innych, nieznanych już okolicznościach dnia.

9.IX. :

1) – „Osiek Mały” – He-46 – ppor. pil. Grzybowski.
Faktycznie było to zestrzelenie He-46 – nieznanego z nazwiska pilota - z lotniska podstawowego Ostrowy. Tutaj strona niemiecka nieco „przeholowała” z owym podanym nazwiskiem naszego pilota.

2) – Osiek Mały – Bf-110 – ppor. pil. Grzybowski (Bf-110 miał ulec rozbiciu przy przyspieszonej dacie „9.IX.” na wschód od lotniska Osiek Mały – wg inf. na stronie 325 książki z roku 2000 Pana J. B. Cynka). Natomiast na stronie 326 – wg „oficjalnych ustaleń Pana Cynka” – jest podane zestrzelenie pewne ppor. pil. Grzybowskiego z zasadzki Osiek Mały – samolotu Bf-109 w „pobliżu Kamiennej”. Zestrzelenie Bf-110 było faktem z dnia 10.IX. (niekiedy przy także błędnie podawanej, opóźnionej dacie jako „11.IX.”) a samolot ten miał swą końcówkę lotu około 3 km na płn. – zach. od zasadzki. Natomiast 9.IX. ppor. pil. Grzybowski zestrzelił Messerschmitta Bf-109 – który spadł na las w odległości 3 km na płd. – wsch. od zasadzki w Osieku Małym. W rejonie natomiast folwarku Kamienna (w polu wioski Lipiny) uległ całkowitemu zniszczeniu Messerschmitt Bf-109 zestrzelony przez ppor. pil. Wapniarka. Ów Bf-110 był także przypisywany dla lotniska podstawowego Ostrowy a Bf-109 „ppor. pil. Grzybowskiego” – również i dla lotniska Ostrowy. W sumie nieźle jest „namieszane” z wszystkimi owymi samolotami Bf-109 i Bf-110 w dniach 9 i 10.IX. przy lotniskach Lubień, Ostrowy i Osiek Mały.

3) – Lubień – Bf-109E – kpt. pil. Jastrzębski – z błędnie niekiedy podawaną końcówką lotu jako „w pobliżu Brześcia Kujawskiego”.
Faktycznie zastrzelony Bf-109E przez d-cę 132. EM - przymusowo wylądował z mocno palącym się silnikiem w polu na wschód od Lubienia : pomiędzy wioskami Kaczawka – Czaple, a pilot dostał się do niewoli – schwytany przez polskich artylerzystów. Dawne polskie książki ową informację podawały dobrze, jako blisko Lubienia natomiast strona niemiecka – owo zestrzelenie dość skutecznie zatuszowała – nie wiadomo po i dlaczego ?
4) – Ostrowy – Bf-109E – ppor. pil. Kabat – który to – pierwszy zestrzelony w tym rejonie jednomiejscowy niemiecki samolot myśliwski - ma podawane takie końcówki swego lotu jak : w okolicy Brześcia Kujawskiego lub na łące wioski Nowa Wieś ; na płd. – wschód od Brześcia Kujawskiego.
W owej Nowej Wsi – swą końcówkę lotu miał inny samolot (zestrzelony być może przez kuter rzeczny – możliwe, że KU-30 - flotylli Oddziału Wydzielonego „Wisła”). Dawne polskie książki – milczały o owym zestrzeleniu ppor. pil. Kabata – podając wyjątkowo – o prawdopodobnym jedynie takowym zestrzeleniu.

5) – „Lubień” – Bf-109E – ppor. pil. Wapniarek. Pilot ten miał już podawane różne miejsca zestrzeleń swego Messerschmitta, m. in. w pobliżu Lubienia, w rejonie Lubień – Ostrowy, na północ od Lubienia, a nawet pod Stargardem – podczas gdy przez niego zestrzelony samolot uległ zniszczeniu – wraz z pilotem w kabinie - w polu wioski Lipiny (w południowej stronie folwarku w Kamiennej, po zachodniej stronie drogi z Krośniewic do Lubienia). Wg londyńskiego sprawozdania dwu poruczników pilotów przybyłych z Armii gen. Andersa do Anglii : Grzybowskiego i Bibrowicza – do swego lotu bojowego – miał on startować nie z Lubienia – lecz z lotniska podstawowego Ostrowy. Dawne polskie książki – podawały w miarę dobrze to zestrzelenie, natomiast strona niemiecka zupełnie je zatuszowała i raczej jego zupełnie nie uznaje.

6) – Lubień – Bf-109E – ppor. pil. Pudelewicz – który to samolot miał jakby ulec zestrzeleniu w rejonie lasów „na płn. od Lubienia” czy może na zachód lub na płn. – zach. (jednak w „niezbyt dużej odległości od tego lotniska”, a więc maksymalnie do około 10 km) – podczas gdy faktycznie „mogło to być przymusowe lądowanie w dość dużej odległości” : w Augustowie – wiosce położonej 12 km na płn. od Bydgoszczy ? Nie można jednak zupełnie wykluczać możliwości – że ów Bf-109 z Augustowa – mógł być też jeszcze innym i „nowym” zestrzeleniem któregoś naszych z pilotów z lotniska w Lubieniu ? Polskie publikacje czasem wymieniały nazwisko pilota tego osiągniętego zwycięstwa (ppor. Pudelewicza) , lecz w zasadzie nie było podawane miejsce czy choćby jego rejon tegoż pobojowiska.
Wg polskich źródeł typu pisemnego – w rejonie lotnisk Lubień – Ostrowy zaobserwowano zestrzelenie jedynie 3 polskich PZL P-11 (2 samoloty umknęły zupełnej uwadze – zapewne P-11 „ppor. pil. Andersa” – który skierował się na odległe o około 18-19 km lądowisko w Katarzynie koło Przedecza i być może P-11 „ppor. pil. Salskiego”). Zatem ów samolot z płn. strony Bydgoszczy mógł być – kto wie, czy nie 6 tym może nawet zestrzeleniem z owego 9.IX.

7X) – Lubień – Bf-109E – który przymusowo wylądował w Augustowie – w płn. stronie Bydgoszczy (i tam rozbił się ) - jako ewentualnie inne zestrzelenie niż „ppor. pil. Pudelewicza”.

X) – Dla faktycznych zdarzeń z popołudnia dnia 9.IX. – były czasami przy datach „10 albo też 11.IX.” – podawane zestrzelenia 2 Bf-110, które to miały miejsce – następnego dnia – czyli w dniu 10.IX. – które to osłaniały bombowce dokonujące nalotu na lotnisko w Lubieniu. Samoloty Bf-109 – te z Bydgoszczy i z drugiego swego (zapasowego) w tamtejszym rejonie lotniska – widocznie nie były może w stanie „dobrze się pozbierać po swych stratach z popołudnia 9.IX.” ( w sumie aż 5 utraconych bezpowrotnie samolotów z 3 naszych lotnisk działań P-11 : Osiek Mały z 1 Bf-109, Ostrowy i Lubień – po 2 takowe „maszyny” oraz 4 uszkodzonych - z tego jednego w rejonie Stargardu a 3 podczas lądowania).

11.IX. :

1) – Osiek Mały – Bf-110 – ppor. pil. Grzybowski.
W „Dzienniku …” z 1944 roku – zestrzelenie to jest przypisane lotnisku podstawowemu Ostrowy przy niewłaściwej ponadto dacie jako „11.IX.” – gdy było ono 10.IX. - na zasadzce w Osieku Małym.

2) – Przy dacie „11.IX.” było też jednego razu podane zestrzelenie Bf-109 z eskorty bombowców - przypisane ppor. pil. Wapniarkowi. Wiadomym jest – że w dniu 9.IX. – zestrzeliwane z lotnisk : Osiek Mały, Ostrowy i Lubień owe Messerschmitty Bf-109 nie osłaniały żadnych bombowców (a jedynie 4 z nich – jednego Hs-126). Trudno tu jest powiedzieć – na ile owa podana informacja może być rzeczywiście prawdziwa ? – a na ile w jakimś stopniu nie ? i czy owa data także jest prawdziwa – czy może odnosić się np. do dnia „10.IX.”

12.IX. :

1) – Mnich – „Hs-126” – podany w książce „Wrzesień żagwiący” przy dacie 12.IX. (a powinno być : 13. IX.) – z którego wyskoczyła ze spadochronami jego załoga po zestrzeleniu przez d-cę dyonu. Faktycznie był to samolot He-45 albo He-46 (i dla daty : 13.IX.).

13.IX. :

1) – „Mnich”- Do-17F rozpoznawczy – zestrzelony jakoby przez ppor. pil. M. Nowaka.
Faktycznie był to zestrzał pilota o nieznanym nazwisku z zasadzki w Sklęczkach (na płd. – wsch. od Kutna), w porze ranno – przedpołudniowej.

2) – Mnich – „Hs-126” – d-ca dyonu.
Faktycznie był to He-45 lub He-46.

3) – Mnich – Do-17 – ppor. pil. Nowak – zestrzelenie podawane jako w rejonie Skierniewic ? (czasem jeszcze dalej ) lub w pobliżu Kutna. Była tu też podawana data jako „15.IX” .
Faktycznie zestrzelony rozpoznawczy Do-17 uległ zniszczeniu (po opuszczeniu jego pokładu przez załogę – skaczącą ze spadochronami) – pomiędzy Luszynem a Sannikami, w porze zmrokowej 13.IX.

14.IX. – Mnich – Hs-126 – kpr. pil. Mazur – zestrzelenie podawane czasem przy niewłaściwej dacie jako niby „15.IX.”

Ponadto - zarówno płk nawig. w st. spocz. A. Kurowski oraz por. nawig. w st. spocz. K. Sławiński - nieprawidłowo podawali w swych opracowaniach datę straszliwej masakry polskich wojskowych taborów konnych w Luszynie, w porze rannej - przez Junkersy Ju-87 jako „14.IX.” zamiast 15.IX. i tym samym należy wnieść poprawki odnośnie podawanych przez nich zestrzeleń samolotów przez III/3 DM z 14.IX. - na prawidłową datę 15.IX. i z „15.IX.” na prawidłową datę 16.IX.

W wielu przypadkach owe niewłaściwe informacje mogą wprowadzać w błąd licznych Czytelników, zwłaszcza tych młodych lub nieco mniej zorientowanych w tym temacie.

Największą bolączką w opracowaniach o III/3 DM – są podawane daty – które są w licznych przypadkach opóźniane o 1 – czasami o 2 dni (zamiast np. faktycznej daty 6.IX. - podawana jest „7.IX.” a nawet „8.IX.”, zaś w przypadku podanej daty „5.IX.” – byłoby to jej przyspieszenie o 1 dzień ; co choć znacznie już rzadziej – ale również się przytrafiało). Zdarzały się też zestrzelenia podawane błędnie dla innego lotniska działania czy dla innych pilotów niż to powinno być (co nawet stało się po roku 2000 jakby „normą” - w owym „na siłę przyznawaniu” wielu nowych i innych niż dotąd zwycięstw - pilotom którzy faktycznie ich nie mieli lub mieli - ale inne). Najgorszą tu jednak rzeczą która wystąpiła po serii publikacji z Niemiec – to zupełnie niesłuszne odbieranie wielu z dawniej im uznawanych zwycięstw – a teraz już nie – dużej grupie polskich pilotów z Września 1939 roku.

_________________________
Na tym już kończę swój cykl artykułów o różnych aspektach działalności bojowej III/3 poznańskiego Dywizjonu Myśliwskiego we Wrześniu 1939 roku - gdyż ewentualne następne - byłyby już jedynie dodatkowym przypominaniem i powtarzaniem parokrotnym (i tak już tu przedstawianego w ten sposób materiału) i tym samym nie wnosiłyby niczego nowego do tego tematu. Ponadto – im więcej powstaje artykułów na powyższe różne zagadnienia jak i na całość owego materiału – tym samym powodowany jest coraz większy chaos informacyjny - co raczej wielce utrudnienia proces korzystania z owego dość poważnego już zalewu tych publikacji, a w szczególności tych nowych, z XXI wieku (z wieloma błędami zawartymi w publikacjach źródłowych i z lat powojennych - wraz z nowymi podawanymi błędami z naszego już wieku).

6.III.2026 R.

Informacja uzupełniająca do historii wrześniowej III/3 poznańskiego Dywizjonu Myśliwskiego Armii "Poznań". Zdaje się, że pominąłem jeden istotny szczegół w działaniach bojowych III/3 DM. Otóż poznańskie samoloty myśliwskie PZL P-11- wbrew temu - co jest podawane w różnych publikacjach książkowych, w czasopismach i w internecie - wcale nie latały w dniach 1- 17.IX. 39 r. z namalowanymi na kadłubach - charakterystycznymi "krukami", będącymi godłami eskadr : 131. i 132. EM. Owe godła zostały zamalowane farbą koloru khaki na wszystkich samolotach w dniu 31.VIII.1939 r. - na polowym lotnisku w Dzierznicy - ze względu na takowy wymóg zachowania tajemnicy wojskowej podczas nadchodzącej już wojny. Wielokrotnie o tym fakcie w rozmowach ustnych wspominał mi były pilot 132. EM - Pan JAN MALIŃSKI z Ostrzeszowa, a potwierdzali ten fakt także i inni piloci poznańskiego DM.